با شنیدن کتاب صوتی رفقای من حس غربت و دوری از وطن را با تمام وجود لمس میکنید، حتی اگر داستان را در خانه بشنوید. هشام مطر، نویسندهی اهل لیبی و برندهی جایزهی پولیتزر، از ورای خاطرات شخصیت رمان خود یعنی «خالد» ما را راهی گذشته میکند. گاهی برای رسیدن به آرزوها چارهای نیست جز آن که زندگی خود را در چمدانی جمع کنیم و به دل آینده بزنیم. خالد اکنون مردی چمدانبهدست است، با بلیتی به مقصد انگلستان.
دربارهی کتاب صوتی رفقای من
آیا لحظهای را که در آن زندگیتان برای همیشه تغییر کرد به یاد دارید؟ برای «خالد» نوجوان اهل بنغازی، آن لحظهی تحول درونی خیلی ساده و اتفاقی بود. شخصیت اصلی کتاب صوتی رفقای من، مثل همهی شبها به رادیو گوش میکرد، در همان لحظه گوینده کاغذ اخبار را کنار گذاشت و روایتی داستانی در دست گرفت. ماجرایی که در آن ساعت به گوش پسربچه رسید، زندگیاش را برای همیشه به سوی دیگری برد. هشام مطر، نویسندهی ادبیات لیبی، از آرزوهایی میگوید که از دل خاک سر برمیآورند و مرزها را پشت سر میگذارند؛ البته اگر پیش از پرواز، شکار نشوند.
هیچ گربهای نمیتواند انسانی را ببلعد، اما در عالم قصهها حتی عجیبترین رخدادها هم ناممکن نیستند. در آن شب، گوینده داستان گربهای را تعریف کرد که از گوشت بدن مردی تغذیه میکرد و مرد در مقابل گربه هیچ مقاومتی از خود نشان نمیداد. شاید در آن ساعت هزاران شنونده این نمایش رادیویی را شنیدند و فراموش کردند. اما تصویر آن گربه که آرامآرام گوشت مرد را از تن او میکند و مردی که شاهد زنده خورده شدن خود است، هرگز از ذهن «خالد» پاک نشد.

آخرین رمان هشام مطر؛ در جستوجوی آزادی
در ادامهی کتاب صوتی رفقای من هشام مطر، مسیر پرپیچوخم زندگی خالد از مرزهای سرزمین مادریاش لیبی گذر میکند و به انگلستان میرسد. او حالا نه یک پسر نوجوان با آرزوهای دور، بلکه جوانی تحصیلکرده است. سودای آرزوها عاقبت او را به سرزمینی رساند که در آن «آزادی» معنای متفاوتی دارد. در اینجاست که روایت نویسنده به دستهی ادبیات مهاجرت وارد میشود، اما هر مهاجری قصهی متفاوتی دارد، قصهی سفر خالد هم همینطور.
صبح روز 17 آوریل 1984، گروهی از مخالفان قذافی گرد هم آمدند، درست روبهروی ساختمان سفارت لیبی در بریتانیا، ساختمانی که در چند سال گذشته به نام «دفتر مردمی لیبی» شناخته میشد. شورشی که معمر قذافی آن را «انقلاب مردمی» مینامید هر روز مخالفان بیشتری پیدا میکرد.
گرچه رژیم قذافی پیش از این نیز در خاک انگلستان به ترور و بمباران دست زده بود، اما این وحشتافکنیها باز هم مانع جمع شدن مخالفان رودرروی سفارت نشد. نقطهی عطف دیگر کتاب صوتی رفقای من نشر صوتی ماه آوا در میدان «سنت جیمز» رخ میدهد.
شاید اگر به خالد نوجوان میگفتید روزی نویسندهی محبوبش را از نزدیک ملاقات خواهد کرد، حتماً از جا میپرید و فریاد میزد: «من خوشبختترین آدم دنیا هستم!» اما خوشبخت بودن در جهان دیکتاتوری کار راحتی نیست.
امروز همان پسربچه به مردی برومند تبدیل شده و در کوچههای لندن با نویسندهی موردعلاقهاش قدم میزند، اما فکرش به جای دیگری مشغول است؛ به سوی دیگری از دنیا؛ بر فراز مرزهایی که دیگر نمیتواند از آن بگذرد. آیا او هم شبیه به همان مردی شده که وجودش ذرهذره جویده میشود اما دم نمیزند؟ پاسخ را در کتاب رفقای من نشر بیدگل جستجو کنید.
ادبیات تبعید: مهاجرت در آینه واقعیت
در پشت صحنهی وقایع تاریخی هزاران سرنوشت زیرورو شده وجود دارد، هزاران آرزوی گور شده و رؤیای به پرواز درنیامده. در کتابهای هشام مطر و بهویژه داستان پیش روی شما، حس غربت و دلتنگی به شایستگی نمایش داده میشود. قدم گذاشتن در وادی ادبیات تبعید کار حساسی است، چرا که توسل به هرگونه شعارزدگی خیلی زود دل مخاطب این ژانر را میزند و پناه بردن به تصنع و گزافهگویی او را میرنجاند.
به عبارتی گفتن از مهاجرت، نیاز به مهارت ویژهای در بازگویی واقعیت دارد. شاید برای همین هم اغلب کسانی که دربارهی دوری از وطن مینویسند، خود نیز طعم آن را چشیدهاند، درست مانند هشام مطر.
خرید کتاب صوتی رفقای من فقط مخصوص مخاطبهایی نیست که به طور خاص ادبیات انتقادی را دنبال میکنند، این کتاب برای تمام شنوندگانی است که نمایش واقعیت را با تمام تلخیهای آن دوست دارند و آن را به خیالپردازیهای فانتزی ترجیح میدهند، واقعیتی که گاهی در آن، پرندهی آرزوها پیش از آنکه فرصت پرواز پیدا کند، شکار میشود.
شما کتاب صوتی رفقای من نشر صوتی ماه آوا را با روایت شنیدنی محسن بهرامی میشنوید. این اثر با همکاری نشر بیدگل تهیه شده است و ترجمهی آن را احسان کرم ویسی برعهده دارد.

جوایز و افتخارات کتاب رفقای من
- نامزد جایزهی ادبی بوکر در فهرست بلند، سال 2024
- برندهی جایزهی اورول در بخش داستان سیاسی، سال 2024
- برندهی جایزهی حلقهی ملی منتقدان کتاب در بخش داستان، سال 2024
- راهیافته به مرحلهی پایانی جایزهی ملی کتاب آمریکا در بخش داستان، سال 2024
- نامزد جایزهی جالک در فهرست بلند، سال 2025
- نامزد رقابت سالانهی کتابهای روزنامهی مورنینگ نیوز در فهرست بلند، سال 2025
- انتخابشده بهعنوان یکی از 10 کتاب برتر سال از سوی روزنامههای واشنگتن پست و نشریه پابلیشرز ویکلی
- برگزیده در فهرست بهترین کتابهای سال نشریات نیویورکر، بوستون گلوب، تایم، انپیآر و بوکپیج
نکوداشتهای کتاب رفقای من
- داستانی تأثیرگذار و عمیقاً انسانی. در قلب رمان رفقای من، تقابلی قدرتمند میان تنهایی و رفاقت، اتکای به خود و وابستگی به دیگران شکل گرفته است؛ تقابلی که خطوط کلی تجربهی تبعید را ترسیم میکند. (مجله آتلانتیک)
- رمان هشام مطر ستایشی عمیق از دوستی و نیروی آن در زنده نگهداشتن انسان است؛ روایتی از اینکه چگونه آدمهایی که سرنوشت وارد زندگیمان میکند، در شکلگیری شخصیت و هویت ما نقش دارند. (روزنامه واشنگتن پست)
- تأملی ادبی و استادانه دربارهی درونمایههایی که همواره در آثار هشام مطر حضور داشتهاند. (روزنامه نیویورک تایمز)
- رمان رفقای من حقیقتاً موفق از کار درآمده است. داستانی مهم و قابلتوجه که بلندپروازی و گسترهی رواییاش را میتوان از همان جملهی آغازین دریافت؛ جملهای که میان گذشته و حال در حرکت است. (فایننشال تایمز)
- هشام مطر با حساسیتی فوقالعاده به بررسی پیچیدگیهای سوژهی روایت خود میپردازد. داستان رفقای من نهتنها مخاطب را به درک کامل تجربهی مهاجران لیبیایی میرساند، بلکه در معنایی گستردهتر، یکی از رمانهای بزرگ دربارهی تبعید به شمار میرود. (والاستریت ژورنال)
کتاب صوتی رفقای من برای شما مناسب است اگر
- دوست دارید از دریچهی ادبیات با تاریخ معاصر لیبی بهویژه جنگ داخلی لیبی و پیامدهای حکومتهای دیکتاتوری آشنا شوید.
- به ادبیات مهاجرت و روایتهای متفاوت نویسندگان مهاجر و دور از وطن علاقهمندید.
- از دنبالکنندگان رمانهای تاریخی هستید و میخواهید تأثیر رویدادهای سیاسی بر سرنوشت فردی و روابط دوستانه را از نزدیک تماشا کنید.
در بخشی از کتاب صوتی رفقای من میشنویم
هویت رازآلود حسام زوا والدینم و مخصوصاً پدرم را به هیجان آورده بود. پدرم تاریخدان بود و جزو اولین نسل از دانشجویانی که بعد از استقلال لیبی به دانشگاه رفتند. در واقع، با در نظر گرفتن محدودیتهایی که اشغالگران ایتالیایی برای مردم لیبی ایجاد کرده بودند، او از اولین لیبیاییهایی بود که تحصیلات عالی داشتند. بعداً هم دکترایش را از دانشگاه قاهره گرفت.
بچه که بودم، پدر به من یک جور حس اطمینان میداد. چون به نظرم از آن دست آدمهایی بود که هم به زمان و توانایی انسان در اندازهگیریاش باور دارند و هم به غلبه آن بر همه امور بشری. معتقد بود زمان نهتنها بر آدمها و اعمال و شخصیتشان چیره میشود، بلکه در آخر ذات واقعیشان را هم آشکار میکند. انگار حقیقت هر چیزی پشت پردهای پنهان است و روزها اصلاً برای همین از پی هم میآیند که این پردهها را کنار بزنند.
پس از 1969، همان سالی که قذافی قدرت را به دست گرفت، بیسروصدا پیشنهاد تدریس در دانشگاه و مناسب پردرآمد دولتی را رد کرد و به شغلی پناه برد که نه درخور تواناییهایش بود و نه در شأن آرزوهایش. در مدرسهای معمولی در یکی از محلههای فقیرنشین بنغازی معلم تاریخ شد. بعدها هم مدیر همان مدرسه شد. فقط به این دلیل که اگر این سمت را رد میکرد ممکن بود شک دیگران را برانگیزد.
بله


































