کتاب صوتی قومیت و قوم گرایی در ایران اثر حمید احمدی با صدای تایماز رضوانی

شنیدن کتاب صوتی قومیت و قوم گرایی در ایران از حمید احمدی احتمالا باور شما به جایگاه قومیت‌گرایی در ایران و پیشینه‌ی تاریخی آن را دستخوش تغییر می‌کند؛ مخصوصاً اگر هویت قومی و گرایش‌های قبیله‌ای و مرکزگریز را بخشی ریشه‌دار از تاریخ و فرهنگ ایران می‌دانید. این بار «ناسیونالیسم قومی» را از زاویه‌ای متفاوت می‌بینیم؛ نه به‌عنوان پدیده‌ای کهن، بلکه به‌مثابه محصول دولت مدرن.

درباره‌ی کتاب صوتی قومیت و قوم گرایی در ایران

گستره‌ی قومی و فرهنگی در سرزمین ایرانی بی‌شباهت به نقش و نگار قالی‌های رنگارنگ کرمانی نیست. در سویی از مرزهای این دیار، اقوام ترک و کرد و لر، در سوی دیگر اقوام ترکمن و بلوچ و در دورنمایی دیگر، اقوام عرب و طایفه‌های قشقایی تار و پود این فرشینه‌ی باستانی را زرین‌تر کرده‌اند. کتاب صوتی قومیت و قوم گرایی در ایران نوشته‌ی حمید احمدی، شاکله‌ی این تنوع قومی و فرهنگی را از دریچه‌ی یک پژوهش تاریخی و سیاسی بازرسی می‌کند. آنچه در ادامه خواهید شنید تأملی دقیق و نقدی منصفانه بر آن چیزی است که به عنوان ناسیونالیسم قومی یا ملی‌گرایی قومی می‌شناسیم.

وقتی صحبت از طایفه‌گرایی و تریبالیسم در ایران باشد، دو قالب فکری متفاوت و تا حدی مخالف پیش چشم‌مان ظاهر خواهد شد. در یک سوی این طیف، ترویج‌دهندگان و موافقان نظریه‌ی قوم‌گرایی قرار دارند، یعنی آن دسته از کنش‌گرانی که هویت قومی را در ابعاد یک قدرت سیاسی بزرگ‌نمایی می‌کنند و نقش رقیب دولت مرکزی را به آن می‌دهند. نگارنده‌ی کتاب صوتی قومیت و قوم گرایی در ایران یعنی حمید احمدی با نقد خاستگاه فکری این گروه، خود را در دسته‌ی مخالفان این چارچوب قرار می‌دهد.

قوم‌گرایی در ایران، واقعیت تاریخی یا افسانه‌ای آشنا؟

اگر از اقشار مختلف جامعه درباره‌ی خاستگاه طایفه‌گرایی در ایران و ریشه‌های شکل‌گیری آن سوال کنید احتمالا این پاسخ را زیاد خواهید شنید: «قوم‌گرایی و تعهد به سنت‌ها و ارزش‌های قبیله‌ای سابقه‌ای طولانی و عقبه‌ای مفصل در تاریخ و فرهنگ ایران دارند.» حال آن که اگر به ادامه‌ی پژوهش‌های انجام شده در کتاب صوتی قومیت و قوم گرایی در ایران نشر آوانامه گوش بسپارید، به شواهد و اسناد محکمی برای رد این تصور عمومی دست پیدا خواهید کرد.

حمید احمدی با جستجوی مفصل میان داده‌های تاریخی به ویژه در تاریخ آذربایجان، کردستان و بلوچستان به گزاره‌ای تازه و قابل توجه در باب ریشه‌های قومیت‌گرایی در ایران دست پیدا می‌کند. نگارنده‌ی کتاب صوتی قومیت و قوم گرایی در ایران، علی‌رغم تنوع گسترده در گروه‌های زبانی، مذهبی و ایلاتی ایران، واژه‌ی قومیت را چندان مرتبط با ریشه‌های کهن تاریخ و فرهنگ ایران نمی‌داند و در عوض آنچه که امروزه به عنوان طایفه‌گرایی از طرف عده‌ای مورد استقبال قرار می‌گیرد را بیشتر مفهومی برخاسته از غرب و نظریات پسامدرن آن می‌شناسد.

نقد قوم‌گرایی؛ یادگار مدرنیته یا میراث گذشتگان؟

حتما برای علاقه‌مندان به حیطه‌ی علم جامعه‌شناسی سیاسی جای سوال است که آنچه به عنوان هویت قومی در ایران بر سر زبان‌ها جاری است چطور می‌تواند زاده‌ی زمانه‌ی مدرن باشد و پس از شکل‌گیری مفهوم دولت - ملت بر سر زبان‌ها بیفتد. حمید احمدی در دیگر بخش‌های کتاب قومیت و قوم گرایی در ایران نشر نی، یکایک ادله و شواهد خود بر این موضوع را رو خواهد کرد.

اگر به دنبال تصویری دقیق و جامع از مفهوم قومیت‌گرایی هستید و اگر مشتاقید تا آراء و نظرات موافقین و مخالفین نظریه‌ی ناسیونالیسم قومی را بررسی کنید خرید کتاب صوتی قومیت و قوم گرایی در ایران و شنیدن مباحث آن تا به این جای کار پاسخ مفصلی برای دغدغه‌های فکری شما خواهد بود. اما در ادامه‌ی این پژوهش تاریخ سیاسی به سراغ خرده مباحث جذاب‌تری نیز خواهیم رفت.

ناسیونالیسم قومی و نقش نخبگان سیاسی در ایران

تفاوت‌های فرهنگی و مذهبی تا چه اندازه با اختلافات سیاسی همپوشانی دارند؟ نقش نخبگان سیاسی و جنبش‌های محلی‌گرا در شکل‌گیری ملی‌گرایی قومی چقدر بوده است؟ و در نهایت راهکار نهایی نویسنده برای دامن نزدن به برداشت‌های سطحی‌نگرانه و داوری‌های عجولانه درباره‌ی قومیت چیست؟ پیشنهاد می‌کنیم پاسخ این سوالات را در کتاب صوتی قومیت و قوم گرایی در ایران اثر حمید احمدی دنبال کنید و از همراه شدن با این سیاحت تاریخی سیاسی و اجتماعی لذت ببرید.

این پژوهش شنیدنی کاری از نشر صوتی آوانامه است و با همکاری نشر نی و روایت شنیداری حامد فعال و تایماز رضوانی به دست شما می‌رسد.

کتاب صوتی قومیت و قوم گرایی در ایران برای شما مناسب است اگر

• از مرور مقالات حوزه‌ی تاریخ سیاسی به ویژه پژوهش‌های انجام شده درباره‌ی تاریخ اقوام ایرانی و پیوندهای فرهنگی و سیاسی آن لذت می‌برید.
• به دنبال پاسخ تخصصی برای سوال «قوم‌گرایی چیست؟» می‌گردید و می‌خواهید ریشه‌ی اندیشه‌های دولت‌گرایی و دولت‌گریزی میان نخبگان ایرانی را پیدا کنید.
• درباره‌ی قدمت ملی‌گرایی قومی، تاریخ قبایل در ایران و پیوند آن با فرهنگ‌های ریشه‌دار ایرانی کنجکاو هستید.

در بخشی از کتاب صوتی قومیت و قوم گرایی در ایران: افسانه و واقعیت می‌شنویم

در فصل اول مسئله‌ی مفهوم‌بندی قومیت، گروه‌های قومی و قبایل بررسی شد. معانی اصطلاحاتی چون قومیت، گروه‌های قومی و قبیله یکسان نیست. در این مورد اختلاف نظر وجود دارد. مشکل مفهوم‌بندی قبیله به ویژه زمانی بروز می‌کند که به عنوان گروه بدوی، غیرمتمرکز، مساوات‌طلب، دارای اساس خویشاوندی و منزوی و مجزا از دولت تعریف می‌شود. این رهیافت که قبیله را با گروه قومی یکسان می‌داند، به قبیله موقعیت متمایزی می‌بخشد که در آن قابلیت تبدیل به یک ملت یا دولت خاص خود را می‌یابد.

تجربه‌ی تاریخی جوامع خاورمیانه‌ای به طور عام و ایران به طور خاص این مفهوم‌بندی از قبیله و قبیله‌گرایی را زیر سؤال می‌برند. در این فصل مفهوم قبیله باتوجه‌به تجربه‌ی ایران مطالعه می‌شود. گرچه ایلات بخش‌های مهمی از جمعیت ایران را در گذشته تشکیل می‌دادند، ساختار این ایلات و روابطشان با دولت‌های مرکزی مختلف آن‌ها را از گروه‌های منزوی، بدوی و خویشاوند مجزا می‌سازد.

باتوجه‌به نکات مذکور در این فصل تحلیلی از جامعه‌ی ایران باتوجه‌به ویژگی‌های ایلات ساکن در آن و رابطه‌ی آن‌ها با دولت مرکزی ارائه و مسائل مختلف مربوط به ایلات ایرانی بررسی خواهد شد تا نادرستی تعاریف رایج درباره‌ی قبایل به عنوان گروه‌های خویشاوند، از لحاظ سیاسی غیرمتمرکز با فرهنگ منسجم و دارای سازمان‌های اقتصادی مساوات‌طلب و در حال کشمکش دائم با دولت آشکار شود. همان‌گونه که خواهیم گفت تجربه‌ی تاریخی ایران چنین تفسیری از قبیله و قبیله‌گرایی را تأیید نمی‌کند...