کتاب دیوار بزرگ و باستانی گرگان

دیواری عظیم با آجرهای سرخ رنگ برای سالیان سال تمدن ایران را از هجوم بیگانگان محافظت کرده است. نصرت الله بختورتاش، پژوهشگر تاریخ باستان ایران، در کتاب دیوار بزرگ و باستانی گرگان، با جمع‌آوری منابع و شواهد تاریخی، سازه‌ای ارزشمند اما فراموش‌شده را معرفی می‌کند.

درباره‌ی کتاب دیوار بزرگ و باستانی گرگان

در منابع تاریخی روایت شده که ذوالقرنین برای جلوگیری از حمله‌ی اقوام یأجوج و مأجوج، دیوار دفاعی بلندی ساخت که از آجر ساخته شده بود. با وجود آنکه امروزه آثار زیادی از آن باقی نمانده اما آن دیوار سرخ رنگ، پس از دیوار بزرگ چین، بزرگ‌ترین سد دفاعی جهان باستان محسوب می‌شود. سدی که توانست حکومت ساسانیان را از هجوم هپتالیان و اقوام ترک زبان آسیای میانه، مصون نگه دارد.

نصرت الله بختورتاش در کتاب دیوار بزرگ و باستانی گرگان به معرفی میراثی باستانی از فرهنگ ایران باستان پرداخته است. او با رد کردن احتمال دستور اسکندر برای ساخت این دیوار، تلاش کرده تا از میان منابع تاریخی ایرانی، روایت‌های مختلف را مانند یک پازل کنار هم بگذارد و تحلیل روشنی ارائه دهد. به گفته‌ی نویسنده، دو دیوار بزرگْ حاشیه‌ی شرقی و غربی دریاچه‌ی خزر را در بر گرفته‌اند؛ یکی در کوهستان‌های قفقاز و دیگری در کوهساران استان گلستان. او با تکیه بر منابع تاریخی نشان می‌دهد که چگونه پیش از ساخته شدن این دیوار، اقوام پیشین (مادها) مورد تاخت و تاز همسایگان خود قرار می‌گرفته‌اند. نصرت الله بختورتاش تنها به دوره‌ی باستان بسنده نکرده بلکه تمام منابع تاریخی تا دوره‌ی قاجار را درباره‌ی این سازه‌ی تدافعی مورد بررسی قرار داده است.

مار سرخی که ذوالقرنین ساخت

کتاب پژوهشی دیوار بزرگ و باستانی گرگان علاوه بر آنکه به پستوهای تاریخ در دوران‌های مختلف سرک می‌کشد، مشخصاتی قابل‌توجه از این اثر برجسته نیز ارائه می‌کند؛ دیواری با 195 کیلومتر طول که بیش از 30 قلعه در ساختار آن تعبیه شده‌اند و شیب ممتدی که برای تأمین جریان معین آب در نظر گرفته شده است. به گفته‌ی نصرت الله بختورتاش این دیوار چیزی در حدود هزار سال از دیوار بزرگ چین قدیمی‌تر است!

نویسنده‌ی این اثر با استفاده از علم باستان‌شناسی، تحلیل متون ادبی و تاریخی و همچنین تحقیق میدانی، بر جنبه‌ی مهمی از تاریخ نور تابانده است. بختورتاش با نگاهی ملی‌گرایانه و در عین حال کنجکاوانه اثری تحلیلی برای خوانندگان علاقه‌مند به تاریخ باستان تدوین کرده است. این اثر پژوهشی را می‌توانید با چاپ انتشارات بهجت بخوانید.

کتاب دیوار بزرگ و باستانی گرگان برای شما مناسب است اگر

• پژوهشگر یا دانشجوی حوزه‌ی تاریخ یا باستان‌شناسی هستید و در عین حال به تاریخ سیاسی و نظامی ایران علاقه‌مندید.
• کنجکاوید که آثار باستانی عظیم ایران باستان را بشناسید و از خواندن منابع تاریخی لذت می‌برید.
• می‌خواهید درباره‌ی دیوار گرگان یا مار سرخ، اطلاعات منسجم‌تری کسب کنید.

در بخشی از کتاب دیوار بزرگ و باستانی گرگان می‌خوانیم

داوری با آینده و شمایان است که دیوار دفاعی گرگان را از کوروش بزرگ بدانیم یا از کیخسرو!!

یا ماهم با شک و نگرانی با دیگران هم‌آهنگ شویم و بگوییم هر دو نام از آن یک بزرگ‌مرد است و بمانیم و کاوش کنیم، شاید روزی حقیقت آشکار شود.

پس دیوار گرگان هم‌چون سد کوهستان قفقاز «یأجوج و مأجوج» ساخته و پرداخته‌ کوروش هخامنشی است و این هم سدی است در برابر تیره‌ی یأجوج و مأجوج. زیرا اینان از خاور هم به تک‌وتازش می‌پرداختند. پتیاره‌ای که از هزاره‌های کهن آغاز شده و هم‌چنان خواهد بود.

دولت هخامنشی با توانایی‌های اقتصادی و مالی، قدرت نظامی ارزشمند، هوشیاری گردانندگان این سرزمین پهناور و با داشتن نمونه سدسازی برای کشاورزشی یا به مانند سپر و مانع نظامی در پیش از تاریخ زمان ماد، و نیز با پیش روی داشتن تاخت‌وتاز بیابان‌گردان، به خوبی می‌توانسته است دیوار گرگان و همانند آن را در دو سوی دریای خزر بسازد.

دولتی که بر دار دانل پُل می‌زند، و مهندسان ارتشی که برای پرهیز از توفان در دریای اژه، دماغه کوه آتُس را می‌شکافند و آبراهی می‌سازند که دو کشتی می‌توانند باهم پهلو به پهلو دریانوردی کنند، چگونه است که نتواند دیواری برای دفاع از سرزمین و مردم کشور خود بسازد؟!

آیا نباید در برداشت‌ها، برآوردها، بررسی‌ها و گفت‌وگو‌ها بازنگری کرد؟

دیوار گرگان اگر در زمان ساسانیان ساخته شده بود، هرگز چنین فرسایش نمی‌یافت.

این دیوار روزگاران بیشتری را به خود دیده و پشت سر گذارده است. درست است که گذشت زمان و ویران کردن و برداشتن آجرهای آن به دست مردم و خانه‌سازی برای خود، به نابودی آن یاری داده است، اما دست طبیعت به تنهایی نمی‌توانست چنین سنگری را چنین ویرانه‌ای بی‌سروسامان کند.