کتاب حاکمیت قانون چیست؟

شاید تنها چیزی که با آن بتوانیم جهان پر از آشوبمان را سر و سامان دهیم، قوانین منطقی و ترویج آن‌هاست. قوانین وضع می‌شوند تا عدالت برقرار گردد و انسان‌ها از فساد اجتماعی و اقتصادی دوری کنند. کتاب حاکمیت قانون چیست؟ اثر لئون لو تاریخچه‌ی وضع قوانین، چگونگی تنظیم آن‌ها و تأثیری که بر یک اجتماع می‌گذارند را شرح می‌دهد. اثر حاضر در تلاش است تا میل ما به قانون‌مداری و نقش قوانین در داشتن جامعه‌ای پاک و توسعه‌گرا را شرح دهد.

درباره‌ی کتاب حاکمیت قانون چیست؟

قوانین باید بر اساس عرف و تاریخ یک کشور و جامعه تنظیم شوند. اگر قوانین غیرمنطقی باشند، کارآمدی خود را از دست می‌دهند و موجب نافرمانی و هرج و مرج می‌شوند. اگر هم به‌درستی وضع شوند اما بر اجرای آن‌ها نظارتی صورت نگیرد، باز هم وضعیت همان است و اجتماع دچار فروپاشی می‌شود. کتاب حاکمیت قانون چیست؟ (‏‫‭What is the rule of law?‬‬‬) ما را با تفاوت‌های قوانین در دولت‌ها، همچون تفاوت قوانین در یک دولت لیبرال با یک دولت لیبرال کلاسیک آشنا می‌کند. لئون لو (Leon Louw) به ما نشان می‌دهد قوانین در گذشته، پیش از قرن 20، چگونه تصویب و اجرا می‌شدند. به‌طور مثال تا چند قرن پیش برده‌داری عملی قانونی بوده و به‌طور کل قانون درباره‌ی بسیاری از موضوعات سکوت می‌کرد و نقشی در زندگی مردم نداشت؛ اما پس از قرن بیستم، نظارت دولت‌ها بر تمام ابعاد زندگی شهروندانشان بیشتر شد.

لئون لو یکی از فصل‌های کتاب خود را به تأثیر منفی تصویب قوانین مخرب اختصاص می‌دهد. البته او معتقد است داشتن قوانین بد، بهتر از نداشتن قانون است و برای وصف این شرایط دولت پادشاه رکس را مثال می‌زند. این پادشاه تمام قوانین پیش از حکومت خود را ملغی کرد و هیچ قانونی جایگزین آن‌ها نکرد. شاید در ابتدا این وضعیت رویایی و نهایت آزادی به‌نظر برسد، اما در عمل هیچ‌کس را راضی نمی‌کند و موجب می‌شود تا همه‌ی جامعه ناراضی شوند. در جوامعی که قوانین دقیق و جدی ندارند، مشکلات بزرگی مانند حملات تروریستی و جولان ایدئولوژیست‌های افراطی دیده می‌شود.

کتاب حاکمیت قانون چیست؟ با کمک آمارها و جداول، کشورهایی را به ما معرفی می‌کند که در زمینه‌ی حاکمیت قانون بالاترین و برترین جایگاه‌ها را به خود اختصاص داده‌اند. این کشورها جزو کشورهای قوی و توسعه‌یافته هستند. البته نمی‌توان نسبت‌به این موضوع چشم‌پوشی کرد که قوانین نیز انواع گوناگونی دارند و نمی‌توان توقع داشت مردم قوانین غیرانسانی و ظالمانه را اجرا کنند؛ به همین دلیل لئون لو، مدل‌های قانون‌گذاری معروف همچون مدل مورگابه را به ما معرفی می‌کند. در این مدل قانون‌گذاری، قوانین باید آینده‌نگر باشند. عدالت و اصل بی‌طرفی در آن‌ها رعایت شده باشند و صرفاً از سوی قوه‌ی مجریه تصویب شوند و نظارت بر آن‌ها فقط برعهده‌ی دستگاه قضایی باشد. در حکومت‌هایی که بر اساس مدل مورگا به قوانین خود را پیش می‌‌برند، ارگان‌های گوناگون و نیروهای شبه نظامی اجازه‌ی دخالت در تصویب و اجرای قوانین را ندارند. لئون لو در این کتاب مدل‌های قانون‌گذاری دیگری را نیز عنوان می‌کند و به مقایسه‌ی میزان اثرگذاری آن‌ها می‌پردازد.

کتاب حاکمیت قانون چیست؟ با ترجمه‌ی بردیا گرشاسبی در نشر سارگل منتشر گردیده است.

کتاب حاکمیت قانون برای چه کسانی مناسب است؟

این کتاب برای دانشجویان و اساتید رشته‌های علوم سیاسی، حقوق و جامعه‌شناسی مناسب و کارآمد است.

در بخشی از کتاب حاکمیت قانون چیست؟ می‌خوانیم

نمونه‌هایی که از دنیای واقعی برشمردیم به روشنی مبیّن آنند که یکی از الزامات حاکمیت قانون این است که دولت‌ها قوانین خودشان را جدی را بگیرند. اگر دولت‌ها چنین کنند و خود تابع مقررات خویش باشند، و از همگان نیز انتظار پیروی از قوانین را داشته باشند، تمایلشان به اتخاذ قوانینی که در شکل‌گیری، تنظیم، و اجرا ضعیف و ناقص‌ هستند کم‌تر خواهد شد. یکی از امتیازات چنین شیوه‌ای این است که سوء استفاده‌های واقعی یا مشکوک از قدرت را، خصوصاً در شکل فساد، کاهش خواهد داد.

قوانین برای آن که وفق ِ حاکمیت قانون باشند می‌بایست که معین، عینی، در دسترس، و نظایر این باشند. اما در عین حال می‌بایست به شکلی مؤثر به اجرا درآیند.