کتاب صوتی در خدمت و خیانت روشنفکران - جلد دوم

کتاب صوتی در خدمت و خیانت روشنفکران - جلد دوم اثری از جلال آل احمد است که خود در جریان روشنفکری ایران اثری ویژه بر جای گذاشت. او در این کتاب به مباحثی چون نقش روحانیان و نظامیان در جریان روشنفکری ایران و نقش خلیل ملکی در جامعه و جایگاه روشنفکران در اجتماع می‌پردازد.

درباره‌ی کتاب صوتی در خدمت و خیانت روشنفکران - جلد دوم

وقتی واژه‌ی روشنفکر یا منورالفکر را می‌شنویم، نام‌های زیادی به ذهنمان می‌رسد که هر کدام در جامعه‌ی ایران تأثیرگذار بوده‌اند. یکی از این افراد، جلال آل احمد (Jalal Al-e-Ahmad) است. پسر مردی روحانی که در خانواده‌ای مذهبی به دنیا آمد؛ اما اندک‌اندک به جریان روشنفکری در ایران متمایل شد و به روحانیت پشت کرد. شخصی که به حزب توده پیوست، از این حزب کناره‌گیری کرد و همراه با خلیل ملکی در حزب دیگری فعالیت کرد. او در یکی از بخش‌های کتاب صوتی در خدمت و خیانت روشنفکران - جلد دوم (On the Service and the Treachery of the Intellectuals)، روابط خود را با خلیل ملکی تشریح می‌کند.

جلال آل احمد در دی ماه سال 1342 تصمیم می‌گیرد که در واکنش به قیام 15 خرداد درباره‌ی روشنفکران قلم بزند و جریان روشنفکری در ایران را بررسی کند. او معتقد بود که روشنفکرنماها در مقابل قیام 15 خرداد سکوت کردند و به آن بی‌اعتنا ماندند. کتاب در سال 1343 کامل می‌شود؛ رضا براهنی دو فصل از کتاب در خدمت و خیانت روشنفکران را در مجله‌ی «جهان نو» به انتشار می‌رساند و در سال 1347، کتاب به‌صورت محدود چاپ می‌شود؛ اما رژیم وقت کتاب را سریعاً از بازار جمع می‌کند. سرانجام در سال 1358 کتاب در خدمت و خیانت روشنفکران به چاپ می‌رسد و در اختیار مردم قرار می‌گیرد.

کتاب در خدمت و خیانت روشنفکران، دنباله‌ی کتاب «غربزدگی» جلال آل احمد است. آل احمد خود بارها در خلال کتاب صوتی در خدمت و خیانت روشنفکران - جلد دوم به این اثر معروف خود ارجاع می‌دهد. کتاب «غربزدگی» کتابی کم‌حجم و موجز است؛ اما اثری که اکنون پیش رو دارید، یکی از مفصل‌ترین آثار آل احمد به حساب می‌آید. او در ابتدای جلد دوم، طبقات مختلف روشنفکران را معرفی می‌کند و به‌ طو رخاص به دو دسته از روشنفکران سنتی جامعه‌ی ایران یعنی نظامیان و روحانیان می‌پردازد. او عقیده دارد که این دو دسته، دو ویژگی کار فکری و رهبری اجتماع را احراز کرده‌اند؛ اما پایبندی آنان به سنت، مشکلی اساسی به حساب می‌آید. وی در بخشی از کتاب رابطه‌ی روشنفکری با روحانیت در غرب را با ایران مقایسه می‌کند و به این نتیجه می‌رسد که بر خلاف غرب، تکفیر روحانیت در ایران گمراه‌کننده و غلط است. اظهار نظر وی درباره‌ی مفهوم انتظار موعود در ایران، یکی از قسمت‌های جالب‌ توجه فصل چهارم کتاب است.

فصل پنجم کتاب صوتی در خدمت و خیانت روشنفکران - جلد دوم در تبیین جایگاه روشنفکر ایرانی است. او در همان ابتدا بحث زبان، قومیت و ملیت را پیش می‌کشد. جلال آل احمد حتی در بخشی از این فصل به‌ تفصیل درباره‌ی روشنفکران و رابطه‌شان با زبان ترکی سخن می‌گوید. فصل ششم این اثر راجع‌به زندگی سیاسی جلال و رابطه‌اش با خلیل ملکی است. بیشتر محتوای این فصل به تفکرات و جریان محاکمه‌ی ملکی اختصاص دارد. جلال آل احمد در فصل آخر کتاب، به سال 1342 برمی‌گردد و روشنفکری را در این دوران توصیف می‌کند.

نشر ارس که در انتشار آثار نویسندگان معاصر ایران تخصص دارد، کتاب در خدمت و خیانت روشنفکران را در دو جلد به چاپ رسانده. نشر جیحون کتاب صوتی در خدمت و خیانت روشنفکران - جلد دوم را با صدای افروز هاشمی تهیه کرده است.

کتاب صوتی در خدمت و خیانت روشنفکران - جلد دوم برای چه کسانی مناسب است؟

اگر درباره‌ی جریان‌های روشنفکری در ایران کنجکاوید، کتاب صوتی در خدمت و خیانت روشنفکران - جلد دوم را بشنوید.

در بخشی از کتاب صوتی در خدمت و خیانت روشنفکران - جلد دوم می‌شنویم

تاکنون کلیات بافته‌ام. اجازه بدهید در این فصل به صمیمیت رو کنم و به خاطرات شخصی و از تجربه‌ای که با روشنفکران معاصر داشته‌ام گپی بزنم؛ یعنی از تجربه‌ام با حزب توده و با نیروی سوم و با جبهه‌ی ملی و تمام روشنفکرانی که در حول‌وحوش این سه نهضت چپ می‌پلکیدند. و بیش از همه‌ی آنها از تجربه‌هایم با شخص خلیل ملکی سخن بگویم که نه‌تنها در مسائل اجتماعی استاد شخص من و بسیاری دیگر از روشنفکران معاصر است؛ بلکه منحصربه‌فردترین نمونه‌ی روشنفکری است که در چهل سال اخیر مدام حی و حاضر بوده و گرچه به‌ظاهر امر ناکامی مداومی هم داشته اما برد اصلی با او بوده است.

خلیل ملکی و یارانش را که در اواخر سال 1344 محاکمه می‌کردند، فرصتی داشتم که گاهی به مجلس خلوتشان بروم. اتاقی پنج در هفت در یکی از گوشه‌های دادرسی قدیم ارتش پر از میز و نیمکت و تریبون و نظامی‌ها. چهار نفر سرهنگ هیئت قضات بود و دو نفر دادستان؛ دو نفر منشی با سه سرباز کشیک، هر یک گوشه‌ای از اتاق تفنگ به دست ایستاده. و متهمان چهار نفر: خلیل ملکی، رضا شایان، میرحسین سرشار، علی جان شانسی و تماشاچیان؟ هیچ روز بیش از جماعت قلیل متهمان نشدیم.