کتاب تاریخ کامل نسل‌کشی ارمنیان (جلد دوم)

ریموند کورکیان، یکی از برجسته‌ترین مورخان حال حاضر، در کتاب تاریخ کامل نسل‌کشی ارمنیان (جلد دوم) گزارشی دقیق از چگونگی، دلایل و پیامدهای نسل‌کشی ارامنه در جنگ جهانی اول را به مخاطبان ارائه می‌کند. این اثر به زبان‌های مختلف جهان ترجمه شده و همچنین توانسته افتخارات گوناگونی را از آن نویسنده‌ی خود سازد. این شما و این جلد دوم یکی از جامع‌ترین کتاب‌ها در رابطه با جنایت قرن بیستم.

درباره‌ی کتاب تاریخ کامل نسل‌کشی ارمنیان (جلد دوم)

ریموند کورکیان (Raymond Kévorkian)، تاریخ‌نگار فرانسوی در کتابی که پیش روی شماست، عملیات نسل‌کشی ارمنیان (Armenian genocide) را زیر ذره‌بین قرار داده و این حادثه را از جوانب گوناگون بررسی می‌کند. در واقع، همان‌طور که از نام کتاب تاریخ کامل نسل‌کشی ارمنیان (The Armenian Genocide: A Complete History) بر می‌آید، کورکیان شرحی دقیق و کامل از این جنایت را به مخاطب خود عرضه می‌کند.

قصد داریم پیش از آن که به معرفی کتاب تاریخ کامل نسل‌کشی ارمنیان بپردازیم، مختصری از ماجرای این نسل‌کشی را برای مخاطبان ناآشنا شرح دهیم. نسل‌کشی ارمنی‌ها که با عناوینی همچون «هلوکاست ارمنی‌ها»، «کشتار دسته‌جمعی ارامنه» و «پاکسازی نژادی» نیز از آن یاد می‌شود، بر فاجعه‌ی نابودی مردمان ساکن سرزمین‌های تحت سلطه‌ی امپراطوری عثمانی در زمان جنگ جهانی اول اطلاق می‌گردد. واقعه‌ای که ارمنیان، خود آن را «جنایت بزرگ» می‌نامند.

ناگفته پیداست که در واکنش به این واقعه، همچون بسیاری از حوادث تاریخی دیگر، سه گروه متفاوت شکل گرفتند؛ نخست افراد یا کشورهایی که به انکار نسل‌کشی ارمنی‌ها پرداختند، گروه دوم افرادی که آن را به عنوان یک جنایت تاریخی پذیرفتند و قسم سوم، گروه بی‌طرفان. به هر روی، این امر همواره در میان کشورهای مختلف مورد مناقشه قرار گرفته است. مجلس نمایندگان آمریکا از جمله افرادی بودند که نسل‌کشی ارامنه را به رسمیت شناختند. کمی پس از آن، به سال 2011 میلادی قانونی توسط مجلس فرانسه تصویب شد؛ قانونی که به موجب آن برای همه‌ی افرادی که این واقعه را انکار یا حمایت کنند، مسئولیت کیفری و جزایی تعیین می‌شود. به عبارت دقیق‌تر، هر کسی که منکر کشتار ارامنه در جنگ جهانی باشد، محکوم به پرداخت جریمه و تحمل حداقل یک سال حبس خواهد بود. روی هم رفته، تا کنون بیش از بیست کشور به نسل‌کشی ارامنه در جنگ جهانی اول اذعان کرده و آن را به رسمیت شناخته‌اند.

ریموند کورکیان که نامی آشنا در میان تاریخ‌نگاران فرانسوی است، همواره موضوع پاکسازی نژادی را مورد توجه قرار داده و تمام تلاش خود را به کار گرفته تا از جنبه‌های مختلفی این امر را مورد بررسی قرار دهد. در کتاب تاریخ نسل‌کشی ارمنیان نیز همین شیوه را در پیش گرفته و گزارشی دقیق از واقعه را به مخاطبان ارائه می‌دهد. مطالعه در باب این اتفاق حائز اهمیت بسیاری است و تأثیرات آن بر رابطه‌ی میان دو کشور ترکیه و ارمنستان انکارناپذیر است. چرا که دولت ترکیه از پذیرش رخ دادن نسل‌کشی سر باز می‌زند و در مقابل، ارامنه حکومت عثمانی را به انجام عملی همچون هولوکاست متهم می‌سازند.

کتاب تاریخ نسل‌کشی ارمنی‌ها که هم‌اکنون مجلد دوم آن در اختیار شما قرار گرفته است، حاصل پژوهش‌های ریموند کورکیان است و اگرچه منابع فراوانی پیرامون ریشه‌کن سازی جمعیت ارمنی وجود دارد، بدون شک می‌توان گفت که کتاب تاریخ نسل‌کشی ارمنی‌ها از بهترین منابعی است که در این باره می‌توانید مطالعه کنید. در ادامه، مروری خواهیم داشت بر برخی از سرفصل‌های جلد دوم کتاب تاریخ کامل نسل‌کشی ارمنیان، که از ادامه‌ی بخش چهارمِ کتاب آغاز می‌شود: «اخراج‌ها و کشتارها در ولایت خرپوت»، «اخراج‌ها و کشتارها در ولایت بورسا و متصرفات کوتاهیه»، «اخراج‌ها و کشتارها در ولایت آیدین»، «اخراج‌ها و کشتارها در ولایت قونیه»، «اخراج‌ها از زیتون و درتیول، سرکوب یا برنامه‌ی نسل‌کشی» و «ترکیه نوین صدراعظم طلعت‌پاشا یا احیای دوباره‌ی پان ترکسیم».

ریموند کورکیان نخستین بار کتاب تاریخ کامل نسل‌کشی ارمنیان را به سال 2006 به انتشار رساند. این کتاب در اصل به زبان فرانسوی به نگارش در آمده بود، اما بعدها به زبان‌های دیگر از جمله انگلیسی (در سال 2011) و ترکی استامبولی (با نامِ Ermeni Soykirimi: Ciltli در سال 2015) نیز منتشر شد. این کتاب مفصل در ایران اولین بار به سال 1401 در دو مجلد به انتشار رسید. لازم به ذکر است که سعید کریم‌پور کتاب تاریخ کامل نسل‌کشی ارمنیان را به زبان فارسی ترجمه و انتشارات افکار آن را روانه‌ی بازار نشر کرده است. زهره باوندی نیز ویراستاری این اثر را بر عهده داشته است.

درباره‌ی مجموعه کتاب‌های تاریخ جدید

مجموعه‌ای از برترین کتاب‌ها در باب رویدادهای مهم تاریخی به همت انتشارات افکار جدید گردآوری شده و ذیل مجموعه‌ی «تاریخ جدید» به انتشار رسیده‌اند. از میان آثار انتشاریافته ذیل این مجموعه می‌توان به کتاب‌های تاریخ کامل نسل‌کشی ارمنیان و «نسل‌کشی ارمنی: شواهدی از بایگانی‌های وزارت خارجه آلمان» اشاره کرد.

جوایز و افتخارات کتاب تاریخ کامل نسل‌کشی ارمنیان (جلد دوم)

• یکی از برجسته‌ترین کتاب‌های سالِ 2012 به انتخاب CHOICE
• ترجمه‌شده به چندین زبان زنده‌ی دنیا (از جمله انگلیسی، فارسی، ترکی استانبولی و ...)
• یکی از هفت عنوان برگزیده‌ی هیأت برگزارکننده‌ی مراسم «صدمین سالگرد نسل‌کشی ارامنه»
• و ...

نکوداشت‌های کتاب تاریخ کامل نسل‌کشی ارمنیان (جلد دوم)

• این کتاب مفصل کامل‌ترین گزارشی را که تا کنون در رابطه با نسل‌کشی ارمنیان به‌رشته‌ی تحریر در آمده، در اختیار شما قرار می‌دهد. (Histoforum, Paris)

• ریموند کورکیان در کتاب تاریخ کامل نسل‌کشی ارمنیان گزارشی معتبر و مورد انتظار از علل شکل‌گیری، رویدادها و پیامدهای سال 1915 و 1916 به مخاطبان خود ارائه می‌کند. (I.B.Tauris از وبسایت بوکز)

• کتاب تاریخ کامل نسل‌کشی ارمنیان اثری مهم است و به عنوان منبعی ضروری برای مورخان دوران جنگ جهانی شناخته می‌شود. افرادی که تمایل دارند خشونت نسل‌کشی را بیش از پیش درک کنند، می‌توانند از این اثر استفاده کنند. (وبسایت Armenian-Genocide)

• کتاب تاریخ کامل نسل‌کشی ارمنیان جامع‌ترین کتابی است که تا به امروز درباره‌ی نسل‌کشی ارامنه در سال 1915 به رشته‌ی تحریر درآمده. ریموند کورکیان در این اثر مفصل روندی را شرح می‌دهد که در نهایت به قتل بیش از یک میلیون و نیم انسان در امپراطوری عثمانی منجر شد. (Le Monde)

کتاب تاریخ کامل نسل‌کشی ارمنیان (جلد دوم) مناسب چه کسانی است؟

اگر به مطالعه در باب تاریخ جهان علاقه‌مند هستید، از کتاب تاریخ نسل‌کشی ارمنیان بهره خواهید برد. علاوه بر این، افرادی که می‌‌خواهند در باب اقلیت‌های دینی و همچنین، نسل‌کشی مطالعات بیشتری داشته باشند، می‌توانند از این کتاب استفاده کنند.

با ریموند کورکیان بیشتر آشنا شویم

ریموند کورکیان نویسنده، مورخ، تاریخ‌نگار و استاد دانشگاه «پاریس 8» است. این نویسنده‌ی برجسته در بیست‌ودوم فوریه‌ی سال 1953 در فرانسه متولد شد. او به سال 1980 مدرک پی‌اچ‌دی خود در رشته‌ی تاریخ را از دانشگاه پاریس 8 دریافت کرد و اکنون به تدریس در آنجا فعالیت دارد. آنچه که بیش از هر چیز دیگری شهرت فراوانی برای ریموند کورکیان به همراه آورده، تحقیقات او در زمینه‌ی نسل‌کشی ارمنیان است. حاصل تحقیقات او در کتابی با عنوان «تاریخ نسل‌کشی ارمنیان» جمع‌آوری و در اختیار علاقه‌مندان قرار گرفته است. جالب است بدانید کورکیان خود از اعضای فرهنگستان ملی علوم ارمنستان می‌باشد.

از ریموند کورکیان آثار متعددی منتشر شده که از میان آن‌ها می‌توان به کتاب‌های «خشونت جمعی و دولتی در ترکیه (Collective and State Violence in Turkey)»، «نسل‌کشی ارامنه: یک قرن تحقیق (Le génocide des Arméniens)» و «یادبود نسل‌کشی ارامنه (Mémorial du génocide des Arméniens)» اشاره کرد. متأسفانه به‌جز کتاب تاریخ کامل نسل‌کشی ارمنیان که پیش‌تر در باب آن سخن گفتیم، هنوز اثر دیگری از ریموند کورکیان به زبان فارسی برگردانده نشده است. انتشار اغلب این آثار موفقیت فراوانی را برای او به ارمغان داشته و جوایز متعددی را از آن او کرده است. از این میان می‌توان به دریافت نشان «لژیون دونور»، بالاترین نشان افتخار فرانسه در سال 2015 و قرار گرفتن در فهرست برترین کتاب‌ها به انتخاب رسانه‌ی CHOICE اشاره کرد. همچنین در سال 2010، سِرژ آزاتی سارگسیان، رئیس جمهور وقت ارمنستان جایزه‌ی «Presidential Award» را به پاس قدردانی از کمک‌های گسترده‌ی ریموند کورکیان به عنوان محقق به او اهدا کرد.

در بخشی از کتاب تاریخ کامل نسل‌کشی ارمنیان (جلد دوم) می‌خوانیم

برای ارمنیان مالاتیا، این درخواست که سلاح‌هایشان را تحویل بدهند مشکل بزرگی ایجاد می‌کرد. از زمان وقوع جنگ، آن‌ها وظایف خود به‌عنوان اتباع عثمانی را به‌دقت انجام می‌دادند، به این امید که سوء‌ظنّ نهانی مسئولین را برطرف سازند. ‌با این ‌حال وقتی که قصد تحویل سلاح‌ها را داشتند، مسألۀ نیّات دولت نسبت به آن‌ها مطرح گردید: اگر آن‌ها اسلحه‌هایشان را تسلیم کنند، امکان دفاع از خود را تسلیم خواهند کرد. این امر خاطرات کشتارهای سال 1895 را زنده می‌کرد که البته یکی از نگرانی‌های جمعیت ارمنیان بود.

این نگرانی را رهبران ارمنی زندانی بیشتر حس می‌کردند. آن‌ها که هر روز در زندان شکنجه‌های شدیدی را تحمل می‌کردند، پس از مشورت تصمیم گرفتند طرحی به مسئولین پیشنهاد دهند: اگر آزاد شوند نسبت به جمع‌آوری و تحویل سلاح‌های ارمنیان اقدام خواهند کرد. چهار نفر در 27 و 28 مه آزاد شدند. در میان آنها، خسرو کشیشیان، رهبر داشناک‌های مالاتیا که یک داروساز پروتستان بود به چشم می‌خورد. بقیه پشت میله‌ها باقی ماندند. ظاهراً ارمنیان تمام سلاح‌های خود را به مسئولین تحویل دادند. («سلاح‌ها» در اینجا به‌معنای هرچیزی، از تفنگ‌های شکاری گرفته تا انواع کمابیش جدیدتر است). کسانی که اسلحه نداشتند «مخفیانه تفنگ می‌خریدند فقط برای اینکه اگر با حبس یا ضربات باتون مجبورشان به تحویل سلاح کردند، یکی برای تحویل دادن داشته باشند». دولت به دنبال بی‌تأثیر‌ کردن جمعیت ارمنیان بود که به‌نوبۀ خود نسبت به نیّات اصلی مقامات تردید داشت. اتهامات مربوط به یک «توطئۀ ارمنی» که کمابیش به‌طور رسمی همه جا سر زبان‌ها بود، آن‌قدر با استراتژی «ترک‌های جوان» هماهنگ بود که جدی گرفته شود. از سوی دیگر، نیازی به گفتن نیست که رهبران ارمنی، اینجا هم مثل هرجای دیگر، به مسألۀ دفاع از خود می‌اندیشیدند. ‌با این‌ حال، به نظر می‌رسد استراتژی نابودسازی کلّی توانایی‌های ارمنیان، را کاملاً غیرممکن کرده بود.