کتاب تم‌ درمانی: جستاری در روانشناسی و روش‌ شناسی موسیقی درمانی

رضا جوهری فرد در کتاب تم‌ درمانی: جستاری در روانشناسی و روش‌ شناسی موسیقی درمانی از منظری روان‌شناختی و روش‌شناختی به بررسی موسیقی پرداخته و در تلاش است تا سازوکار ادراک موسیقی و نظریه‌هایی همچون تحلیل تم زندگی و موسیقی‌درمانی را بررسی کند.

درباره کتاب تم‌ درمانی: جستاری در روانشناسی و روش‌ شناسی موسیقی درمانی:

موسیقی یک بسط استعاری است، بی‌آنکه استعاره‌ی چیزی باشد. تمثیلی موسیقایی که نمی‌دانیم چه را دارد توصیف می‌کند؛ موسیقی استعاره‌ای انتزاعی‌تر از آن است که تن به روایت‌هایی چنین ساده بدهد و از این جهت ارتباطی بسیار مستقیم‌تر، عاطفی‌تر و مبهم‌تر از کلام با ما برقرار می‌کند. رضا جوهری فرد که سال‌ها در حوزه‌ی آهنگسازی و موسیقی و همچنین روانشناسی بالینی و روان‌درمانی به تحقیق و پژوهش مشغول بوده، اکنون مطالعات خود را در کتاب ارزشمند تم‌درمانی گردآوری کرده و جستاری در روان‌شناسی و روش‌شناسی موسیقی‌درمانی فراهم آورده است.

کتابی که مشغول مطالعه‌ی معرفی آن هستید، به مبحث «موسیقی‌درمانی» و به‌طرز ویژه، «تم‌درمانی» می‌پردازد. در موسیقی‌درمانی از موسیقی به‌مثابه‌ی ابزاری برای درمان بهره می‌گیرند و به وسیله‌ی آن هیجانات، احساسات و افکار را به نمایش می‌گذارند تا از این طریق بتوانند برای بهبود ناخوشی‌های جسمی کاری کرده باشند. چرا که موسیقی از طریق فعال‌سازی قسمت‌های ویژه‌ای از مغز، به‌خصوص مراکز احساسی، بر ماهیچه‌ها،‌ قلب و سیستم تنفس تأثیر می‌گذارد. همچنین،‌ تم‌درمانی را دیدگاهی کل‌نگر می‌دانند که شالوده‌اش بر ایده‌ی تعادل و هماهنگی ذهن و بدن پابرجاست. بدین طریق رویکرد آن نه آسیب‌شناسانه، که بس و پویا و زاینده است. ازاین‌روی، کتاب تم‌درمانی با هماهنگی بسیار با دیدگاه‌های فرهنگی و سنتی ایرانی اسلامی قرار می‌گیرد.

این روزها، مراقبت از خود بیش از هر زمان دیگری ضروری است. حال چه به شکل بهره‌گیری از روان‌درمانی باشد، چه حتی موسیقی گوش دادن، کتاب خواندن، با دوستان وقت گذراندن یا هر شیوه‌ای که می‌تواند کمک‌کننده باشد. چرا که این روزها روان ما چاره‌ای ندارد جز این که مدام با افکار و اخبار بد، نابه‌سامانی‌ها و بسیاری چیزها تغذیه شود. اما ما می‌توانیم کاری برای این همه تلخی کنیم و حداقل جهان درونی‌مان را اندکی از این آشفتگی به دور نگه داریم. اینجاست که موسیقی می‌تواند به کارمان بیاید. این وقت‌هاست که با فراخواندن مهمانانی همچون موسیقی می‌توانیم فضا را برای به‌زیستی‌مان رقم بزنیم. این موضوعی است که دو چندان بر اهمیت و ارزش کتاب تم‌درمانی می‌افزاید.

کتاب تم‌ درمانی: جستاری در روانشناسی و روش‌ شناسی موسیقی درمانی مناسب چه کسانی است؟

اگر به موسیقی‌درمانی و روان‌شناسی علاقه‌مند هستید، از کتاب تم‌درمانی: جستاری در روان‌شناسی و روش‌شناسی موسیقی‌درمانی غافل نشوید.

در بخشی از کتاب تم‌ درمانی: جستاری در روانشناسی و روش‌ شناسی موسیقی درمانی می‌خوانیم:

از نکات قابل تامل در تحلیل رگه‌های تم زندگی، آنست که بدانیم، در شکل‌گیری تم زندگی، شبکه‌ایی از عوامل زیستی روانی اجتماعی معنوی فرهنگی، دخالت داشته و هر یک به گونه‌ای خاص در این فرآیند سهیم هستند. برای مثال، سهم عوامل زیستی همچون بهره ژنتیکی، ساختار فیزیکی و جسمانی، هر یک می‌تواند بر موضوع و تم زندگی افراد موثر باشد، و این نکته‌ایی بود که نخستین بار آلفرد ادلر، از پیشگامان روان‌کاوی، از آن، با عنوان عقده حقارت نام برد، و معتقد بود، نوعی از عقده‌های حقارت به دلیل حقارت‌های عضوی و بدنی شکل می‌گیرد. به اعتقاد وی، وجود چنین کمبودهایی، سازو کار جبران را در فرد به جریان انداخته و وی را به سمت جبران افراطی آن کمبود می‌کشاند (شولتز و شولتز، 1379).

تاریخ، نمونه‌های بسیاری از این گونه جبران‌ها را نشان می‌دهد؛ در دوران باستان، دموستنس سیاستمدار یونانی برای اینکه سخنور بزرگی شود، بر لکنت زبان خود چیره شد. و تئودور روزولت مریض احوال، بیست و ششمین رییس جمهور امریکا، در بزرگسالی، الگوی تناسب اندام شد (همان منبع). همچنین، فردی با مشکلات ژنتیکی همراه با معلولیت‌های مختلف هوشی و جسمی، نه تنها تم زندگی خود، که تم زندگی خانواده و اطرافیان خود را نیز متاثر می‌سازد (برای مثال، ن. ک. به کتاب بهداشت خانواده کودکان عقب مانده ذهنی، ملک پور، 1375).

و این تنها بخشی از این شبکه‌ی گسترده عوامل زمینه ساز در شکل‌گیری تم زندگی است. بخش دیگری از این عوامل را می‌توان در شاخص‌های روان‌شناختی فرد، همچون سنخ و رگه‌های شخصیتی، نظام هیجانی، خزانه رفتاری و... فرد دریافت. برای مثال، افرادی با رگه‌ی شخصیتی برون‌گرا، بیشتر تم زندگی هیجانی، افراد درون‌گرا، تم زندگی شناختی را نشان می‌دهند (جوهری‌فرد، 1386).

همچنین بخش دیگری از عوامل موثر بر شکل‌گیری تم زندگی، به عوامل ارتباطی، خانوادگی، اجتماعی و فرهنگی باز می‌گردد، زیرا، عوامل فرهنگی در شکل‌گیری، تفسیر، تشخیص و درمان شاخص‌های روان‌شناختی نقشی بنیادی و تعیین‌کننده داشته و بدون شناخت و بررسی آن‌ها نمی‌توانیم درک درست و کاملی از این شاخص‌ها داشته باشیم (گلی، 1382؛ جوهری‌فرد، 1384)، برای مثال، مطالعات بسیاری بر روی جوامع شرقی و غربی، حاکی از تفاوت این دو فرهنگ در شاخص‌های مختلف روان‌شناختی مانند مفهوم خود است، که در جوامع غربی، مفهومی فردی‌تر، مستقل‌تر و حتی کارآتر نسبت به جوامع شرقی است.