کتاب آشنایی با حقوق ارتباطات و روزنامه نگاری

کتاب آشنایی با حقوق ارتباطات و روزنامه نگاری نوشته‌ی سید تقی کمالی، شما را با اهمیت حقوق ارتباطات در مطالعات حقوقی معاصر، اصول بین‌المللی اخلاق حرفه‌ای در روزنامه نگاری و... آشنا می‌کند.

«حقوق ارتباطات»، جزو رشته‌های حقوقی جدید می‌باشد که از نیمه دوم قرن بیستم، به دلیل پیشرفت و توسعه وسایل ارتباط جمعی و فناوری‌های نوین ارتباطی، ابتدا در کشورهای غربی و بعد در کشورهای دیگر جهان، بسیار مورد توجه قرار گرفت و در دهه‌های اخیر، از اهمیت بالایی برخوردار شد.

در حقیقت لزوم مقررات‌گذاری برای همه‌ی امور اجتماعی در جوامع معاصر، منجر شده که در مورد فعالیت‌های ارتباطی نیز قوانین حقوقی ویژه‌ای تهیه شود. بنابراین برای شناخت موضوع و قلمرو حقوق ارتباطات باید مفهوم کامل ارتباطات را در نظر گرفت و بر اساس آن، زمینه‌ها و شاخه‌های حقوقی جدید را مشخص کرد.

باید بدانید که از نظر حقوقی، تمامی فعالیت‌هایی که از طریق نوشتار، گفتار، تصویر، صوت یا هر گونه نشانه دیگر در جامعه انجام می‌شوند و به اعلان و بیان عمومی اتفاقات، داده‌ها، تفکرات، معرفت‌ها، احساسات و عقاید کمک می‌کند، از دیدگاهی اجتماعی برخوردار هستند.

به همین دلیل عوامل و عناصر مختلف مؤثر در انجام این فعالیت‌ها، از جمله استفاده از تکنیک‌ها، ابزارها و تکیه‌گاه‌هایی که تحقق ارتباط را امکان‌پذیر می‌کنند، اشخاصی که از لحاظ حرفه‌ای به فعالیت‌های مذکور مشغول هستند، نهادها یا مؤسسه‌هایی که در آن‌ها فعالیت‌های ارتباطی صورت می‌گیرد، همه در قلمرو مقررات‌گذاری‌های مربوط به حقوق ارتباطات قرار دارند.

به‌ طور کلی می‌توان گفت که هسته مرکزی یا کانون اصلی حقوق ارتباطات را مفهوم «انتشار» یا «اعلان» تشکیل می‌دهد و در صورتی که فعالیتی در جهت تحقق این مفهوم وجود نداشته باشد، زمینه عینی حقوق ارتباطات مصداق پیدا نمی‌کند. به بیان دیگر، این عمل «انتشار» است که «ارتباط» را ایجاد می‌کند و حقوق ارتباطات هم مجموعه مقررات راجع به «انتشار» به شمار می‌رود، مقررات آنچه عمومی است یا برای انتشار عمومی تدارک یافته است.

در بخشی از کتاب آشنایی با حقوق ارتباطات و روزنامه نگاری می‌خوانیم:

اگر تمامی وسایل شفاهی، نوشتاری و تصویری که از طریق آن با گروه کثیری از مردم ارتباط برقرار می‌شود و به‌ واسطه آن‌ها اخبار، اطلاعات و نظرات منعکس یا منتشر می‌شوند، رسانه نامیده شوند، امروزه انواع مختلف رسانه در قالب جمعی و اجتماعی به‌ صورت رسانه‌های نوشتاری، دیداری، شنیداری و سایبری در سپهر ارتباطی فعالیت دارند.

رسانه‌های جمعی در فرهنگ لغات آکسفورد به «منابع اطلاعات و اخبار مانند روزنامه‌ها، مجلات، رادیو و تلویزیون که به گروه کثیری از مردم می‌رسد و بر آنان تأثیر می‌گذارد» تعریف شده است. رسانه‌های بر بستر فضای سایبر انواع رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی نیز به‌ عنوان رسانه جدید محسوب می‌شوند. رسانه‌های معمول مخاطب محور و رسانه‌های جدید کاربر محور هستند که به تبع آن‌ها نیازمند بازنگری در قوانین قبلی و تدوین قوانین جدید متناسب با شرایط تازه پدیدار شده هستیم.

تعاریف از رسانه‌ها در مقررات داخلی جمهوری اسلامی ایران را می‌توان در برخی آیین‌نامه‌ها مشاهده کرد. از جمله در «آیین‌نامه صدور اجازه تأسیس، انحلال و نظارت بر فعالیت وسایل ارتباط‌ جمعی خارجی و نمایندگان وابسته آن‌ها» (مصوب 68/5/12 هیئت‌ وزیران) می‌توان آن را ملاحظه نمود. طبق این تعریف «وسایل ارتباط‌ جمعی خارجی شامل کلیه مؤسسات مطبوعاتی، خبری، خبرگزاری، آژانس‌های عکس، رادیو، تلویزیون و هرگونه موسسه یا سازمانی می‌شود که به کار انتشار یا انعکاس اخبار و اطلاعات اشتغال داشته و مقر اصلی آن‌ها در خارج از کشور باشد.»