کتاب الگوی سرمایه اجتماعی موثر در قدرت دفاعی - امنیتی جمهوری اسلامی ایران

کتاب الگوی سرمایه اجتماعی موثر در قدرت دفاعی - امنیتی جمهوری اسلامی ایران که توسط گروه مؤلفین پژوهشکده دکترین گردآوری شده، به مفاهیم سرمایه اجتماعی، قدرت و امنیت ملی در ایران می‌پردازد.

می‌­توان گفت که سرمایه اجتماعی نزد اندیشمندان علم اجتماع و سیاست، در سالیان اخیر به کرات مورد بازبینی و بازاندیشی قرار گرفته و تعاریف جدیدی که ارائه شده، درک بهتر گستردگی و فراخ بودن عرصه تأثیرگذاری این مفهوم را سبب شده است.

سرمایه اجتماعی نیروی موجود در ساخت و سازمان‌دهی جامعه است که کم و کیف کنش‌های متقابل را سامان می‌دهد. نباید از یاد برد که سرمایه اجتماعی به مفهوم ذکر شده متکی بر اعتماد، مشارکت و همکاری‌های داوطلبانه مردم بر اساس عقاید، علایق و ارزش‌های درونی شده آنان است.

منابع سرمایه اجتماعی همانندی‌های زیادی با مؤلفه‌های قدرت و امنیت هر کشور دارند که از سویی به صورت مستقیم و از سویی دیگر، با سازوکاری غیرمستقیم زمینه را برای گام‌های بعدی نظام سیاسی در مسیر پیشرفت سیاسی - اجتماعی مهیا می‌سازند. مؤلفه‌های ‌ذکر شده (به خصوص ‌اعتماد) تسهیل کننده ‌کنش ‌و افزایش‌ همکاری‌ جمعی ‌برای منفعت چند‌ جانبه هستند.

این کتاب شامل دو بخش است. بخش نخست به مباحث نظری و موضوع‌هایی چون واکاوی مفهوم سرمایه اجتماعی، مفهوم قدرت، امنیت و تهدید می‌پردازد. بخش دوم نیز حول شناخت ابعاد، مؤلفه‌ها و شاخص‌های سرمایه اجتماعی در ج.ا.ایران تدوین شده است. در این راستا اندیشه‌های امام خمینی و مقام رهبری نیز درباره سرمایه اجتماعی بررسی شده‌اند و کوشش شده است تا از دل این مباحث، الگویی از سرمایه اجتماعی، برای ارتقای قدرت دفاعی و امنیتی ج.ا.ایران ترسیم شود.

در بخشی از کتاب الگوی سرمایه اجتماعی موثر در قدرت دفاعی - امنیتی جمهوری اسلامی ایران می‌خوانیم:

ایده سرمایه اجتماعی، افکار را متوجه ارتباط بین فعالیت‌های روزانه و تجارب فردی در سطح خرد، با فعالیت‌های روزانه سطح میانی نهادها، موسسات و انجمن‌ها می‌کند. به‌علاوه؛ با تعریف ارتباط‌ها به‌عنوان نوعی سرمایه، سطوح خرد، میانی و کلان به هم ارتباط می‌یابند. در واقع؛ ایده اصلی سرمایه اجتماعی این است که شبکه‌های اجتماعی، یک دارایی با ارزش است. شبکه‌ها پایه و اساس هم‌بستگی اجتماعی را به وجود می‌آورند؛ چراکه سبب همکاری مردم با یکدیگر هستند، البته نه ‌فقط با آن‌هایی که مستقیماً می‌شناسند، بلکه به دلیل منافع دوطرفه حاصل از آن.

از نظر کاراکن و جانسون سرمایه اجتماعی موضوع‌هایی اعم از؛ شدت و کیفیت روابط و تعامل‌های بین افراد و گروه‌ها، احساس تعهد و اعتماد دوجانبه نسبت به هنجارها و ارزش‌های مشترک را شامل می‌گردد و به‌ عنوان یک حس تعلق و هم‌بستگی، پایه به هم‌پیوستگی اجتماعی در نظر گرفته می‌شود.

مفهوم رایج و مُصطلح سرمایه اجتماعی در جریان اصلی جامعه‌شناسی آمریکایی – به‌ویژه، در روایت کارکردگرایانه آن- عبارت است از: روابط دوجانبه، تعامل‌ها و شبکه‌هایی که در میان گروه‌های انسانی پدیدار می‌گردند و سطح اعتمادی که در میان گروه و جماعت خاصی، به‌عنوان پیامد تعهدها و هنجارهایی پیوسته با ساختار اجتماعی، یافت می‌شود. در مقابل، جامعه‌شناسی اروپایی این مفهوم را در بررسی این موضوع به کار می‌گیرد که چگونه تحرک پیوندهای مربوط به شبکه‌های اجتماعی، سلسله‌مراتب اجتماعی و قدرت تمایزیافته را تقویت می‌کند. با وجود این، نکات مشترک این دو دیدگاه در مورد سودمندی سرمایه اجتماعی در افزایش برخی ویژگی‌ها، مانند آموزش، تحرک اجتماعی، رشد اقتصادی، برتری سیاسی و در نهایت، توسعه است.