کتاب سام و بهرام

کتاب سام و بهرام منظومه‌ای عاشقانه از فیاض لاهیجی، درباره‌ی داستان عشق سام پسری از خانواده فقیر و بهرام دختر پادشاه اصفهان و تنها وارث و ولیعهد پدرش است. این دو در تجربه زندگانی به بالاترین درجه‌ی روحی و ستایش ذات الهی می‌رسند.

در نهایت پیری دانا به داد دل عاشق سام می‌رسد و با راهنمایی‌های خود او را تشویق به افشا نمودن راز سر به مهر خود می‌کند. سرانجام سام موفق می‌شود تا اجازه دختر را از پدرش بگیرد و مراسم عقد و ازدواج این دو دلداده در حضور سران دولتی برپا می‌شود و کماکان داماد خوشبخت با وجود موانع و مشکلات، عاشق و دلداده عروس است و افسار حکومتی و اریکه سلطنتی همچنان در دستان بهرام باقی مانده است. پیر دانا هم وارد وزارت می‌شود. بنابراین حکومتی زنانه با تکیه بر روشی کهنه‌کار به نمایندگی از تفکر مردانه بر تخت قدرت تکیه می‌زند.

سام و بهرام (Sam o Bahram) دو نام مردانه و دو شخصیت شاهنامه‌ای است. این دو نام در فرهنگ ایران و ایرانی ریشه دارد و نام دو شاهزاده صفوی یعنی «سام میرزا و بهرام میرزا» هم می‌باشد.

در بخشی از کتاب سام و بهرام می‌خوانیم:

دلی کش عشق آویزد به دامن
اگر جان می‌برد، سنگ است و آهن
سری کاز شور عشق پاک پر شد
دمی خالی شود، کاز خاک پر شد
درونی را که سازد عشق منزل
اگر جان برنخیزد وای بر دل
شراری باشد اول عشق سرکش
ولی آخر شود، دریای آتش
چو آید، قطره باشد عشق خودکام
به طوفانی برآرد عاقبت نام
تماشای رخ شیرین شمایل
چراغ دیده باشد، آتش دل
چو سام از عشق بهرام پریوش
زد اندر خانمان صبر، آتش
به هر دم این هوس پرورده‌تر شد
شبش از روز، روز از شب بتر شد
فزودش هر نفس میلی به میلی
شراره دوزخی شد قطره سیلی
ز بس پر شد ز عشق آن جفاکیش
تمام آتش شد و افتاد در خویش
رخ اندیشه از هر کار برتافت
نشان یار جز در دل نمی‌یافت
نه صبری بر غم نادیدنش بود
نه یارای خبر پرسیدنش بود
ز پوشیدن غمش طغیان برآورد
غم پنهان دمار از جان برآورد
اگر صد غم فزاید بر سر هم
چنان نبود که پنهان کردن غم
چه غم زان غم که بتوان بازگفتن
بلا باشد یلایی را نهفتن