کتاب عوامل مؤثر در وصول مطالبات معوق بانک‌ها

کتاب عوامل مؤثر در وصول مطالبات معوق بانک‌ها اثر مهدی ابراهیم زاده، مطالبات به تاخیر افتاده‌ی بانک‌ها و عوامل دستیابی به این مطالبات در بانک مهر اقتصاد شعب غرب استان مازندران را مورد بررسی قرار می‌دهد.

بی‌شک یکی از مهم‌ترین چالش‌های پیش روی نظام بانکی کشور طی چند سال اخیر، سیر فزایندۀ مطالبات معوق بوده است. روند افزایشی مطالبات معوق بانک‌ها در سال‌های اخیر، توان وام دهی بانک‌ها را بیش از پیش تضعیف کرده است. به این دلیل اهمیت یافتن راهکار‌هایی برای رفع این مشکل بیش از پیش آشکار شده است.

این کتاب از لحاظ روش نیز یک پژوهش توصیفی است و از لحاظ نوع روش پژوهش، یک پژوهش توصیفی پیمایشی می‌باشد. جامعه آماری پژوهش حاضر متشکل از تمامی مدیران شعب و معاونین، کارشناسان اداره اعتبارات و کارشناسان ستادی، کارشناسان اداره اجرای احکام و حقوقی، روسا و مسئولین اعتبارات شعب و کارکنان با سابقه بیش از 10 سال در تمامی شعب بانک مهر اقتصاد منطقه غرب استان مازندران (نور تا رامسر) که تعداد آن‌ها به 60 نفر می‌رسد. نمونه آماری از روش سرشماری استفاده شد.

بررسی نتایج حاصل نشان دهنده آن است که با بکارگیری کارکنان با تجربه در بخش اعتبارات که از مشتریان کلیدی و خوش‌حساب‌ها اطلاعات کافی و وافی دارند و همچنین با آموزش مناسب به آن‌ها می‌تواند بر وصول مطالبات سر رسید گذشته و معوق موفق بود. طی دو دهه اخیر بروز بحران‌های مالی در سیستم بانکی، باعث متضرر ساختن بسیاری از بانک‌ها و مؤسسات اعتباری و ورشکستگی برخی از آن‌ها در اقتصاد جهانی گردیده است. درنتیجه وقوع چنین بحران‌هایی است که وظیفه ناظران به عنوان شناسایی منابع بروز بحران در جهت تصمیم‌گیری برای کاهش شدت و اثرات آن اهمیت پیدا می‌کند.

ضعف مقررات هدایت کننده و بی‌تجربه بودن بانک‌ها در غربالگری و نظارت بر قرض‌گیرندگان، باعث افزایش زیان وام‌ها و فزونی گرفتن مطالبات معوق شده که این خود باعث نقصان ارزش ویژه بانک‌ها گردیده است. نتیجه چنین وضعیتی برخورداری از منابع کمتر برای اعطای وام شده، که به ناچار انقباض در اقتصاد ملی را به دنبال داشته است.

معضل بزرگی امروزه در مرحله اول بانک‌های کشور و پس از آن، اقتصاد ملی را تهدید می‌کند. چرا که مطالبات معوق بانکی، جدا از اثراتی که بر بخش پولی برجای می‌گذارند، آثار منفی بسیار زیادی هم بر بخش واقعی اقتصاد دارند و مورد توجه کارشناسان اقتصادی کشور قرار گرفته است (ماهنامه اقتصادی ایران، 1389).

بدون شک تلاش برای وصول مطالبات معوق علاوه بر این که کمک موثری به بهبود وضعیت منابع و مصارف بانک‌هاست. بر رشد اقتصادی کشور و رونق بازارهای ملی تأثیر بسزایی دارد. وصول مطالبات معوق از آن جهت که بهبود وضعیت منابع بانک و امکان اعطای تسهیلات مجدد را فراهم می‌کند. عاملی برای رشد و پویایی اقتصاد کشور است.

در بخشی از کتاب عوامل مؤثر در وصول مطالبات معوق بانک‌ها می‌خوانیم:

علت اصلی به وجود آمدن بدهکاران بانکی و به طبع آن معوقات بانکی را باید در دو بخش مجزا تجزیه و تحلیل کرد. نخست در بخش تسهیلات خُرد که عموماً دریافت کنندگان تسهیلات خرد، وجوه دریافتی را به خرید لوازم مصرفی و یا تامین قسمتی از ثمن خرید خانه اختصاص می‌دهند، درصورت محاسبه نادرست یا از دست رفتن قسمتی از درآمد خویش، توان بازپرداخت اقساط خود را ندارند.

در بخش تسهیلات کلان، نوسانات شدید اقتصادی، افزایش پایه پولی و تورم، رکود اقتصادی و تصمیمات نادرست اقتصادی مسئولان مهمترین عامل تاثیرگذار در افزایش پدیده معوقات بانکی است. بطور مثال اگر شما یک فعال اقتصادی در بخش تولید مسکن باشید و بازار دچار رکود اقتصادی گردد، دیگر نمی‌توانید براساس برنامه‌ریزی انجام داده، نسبت به بازپرداخت بدهی‌های خود اقدام کنید.

باید بگویم بانک مهر اقتصاد تحقیقات میدانی گسترده‌ای در خصوص علل و ریشه‌های بوجود آمدن پدیده معوقات انجام داده است که عمده آن شامل علل درون سازمانی و برون سازمانی می‌باشد که در قسمت درون سازمانی به علل مختلفی از جمله علل برنامه‌ای، روانی و انگیزشی، فرآیندی و تصمیم‌گیری و در نهایت نرم‌افزاری پرداخته شده است و این امر موجب ضرر و زیان بانک‌ها، جلوگیری از گردش صحیح پول، عدم ارائه سرویس‌دهی مناسب، جلوگیری از سرمایه‌گذاری، فرسودگی توان مدیریتی، کاهش بازدهی کارکنان و در نتیجه کاهش درآمد ملی کشور می‌شود.

نتایج یک تحقیق نشان می‌دهد عوامل متعددی در افزایش مطالبات معوق نقش دارد. بر اساس این تحقیق که در پژوهشکده پولی و بانکی انجام شده شکل‌گیری مطالبات معوق معلول کاستی‌های درون سازمانی و برون سازمانی است. عوامل درون سازمانی به ضعف موسسه اعتباری در بخش نظارت بازمی‌گردد و عوامل برون سازمانی از نوسان متغیرهای کلان و سیاست‌گذاری دستور تاثیر می‌پذیرد.