کتاب می‌دانم چرا پرنده در قفس می‌خواند

«هیچ دردی بزرگ‌تر از تحمل داستانی ناگفته در درون نیست.» این جمله‌ی تأثیرگذار از مایا آنجلو در کتاب می‌دانم چرا پرنده در قفس می‌خواند، به‌خوبی روح این اثر را بازتاب می‌دهد. این کتاب که در گروه زندگینامه‌های نویسندگان قرار دارد، اثری فمینیستی و ضد تبعیض‌نژادی از ادبیات معاصر آمریکا است که با صداقتی بی‌پرده، تجربیات نویسنده از نژادپرستی، فقر، تجاوز و تبعیض را روایت می‌کند و الهام‌بخش نسل‌های مختلف بوده است.

درباره‌ی کتاب می دانم چرا پرنده در قفس میخواند

مایا آنجلو (1928-2014) (Maya Angelou)، نویسنده، شاعر، بازیگر و فعال حقوق مدنی آمریکایی و اولین زن سیاه‌پوستی است که داستان زندگی‌اش را به‌صورت عمومی و بی‌پرده روایت کرد و با آثارش صدای نسل‌ها و الهام‌بخش میلیون‌ها انسان در سراسر جهان شد. او در سال 1969 در سن 41 سالگی با انتشار کتاب می دانم چرا پرنده در قفس می‌خواند (I Know Why the Caged Bird Sings) به موضوعاتی چون تجاوز، نژادپرستی و تبعیض پرداخت. این کتاب که زندگینامه‌ی خودنوشت اوست، به یکی از آثار کلاسیک پرفروش و درخور توجه در ادبیات معاصر آمریکا بدل شد.

کتاب می دانم چرا پرنده در قفس میخواند نخستین جلد از مجموعه هفت‌گانه‌ی خودزندگی‌نامه‌های مایا آنجلو است. این اثر، روایتی صادقانه و تأثیرگذار از دوران کودکی و نوجوانی نویسنده، از سن سه تا شانزده سالگی، در جنوب آمریکا و کالیفرنیا است. آنجلو در این کتاب، تجربیات تلخ خود از نژادپرستی، فقر، تجاوز جنسی و تبعیض را با زبانی شاعرانه و نثری غنی به تصویر می‌کشد. او نشان می‌دهد که چگونه عشق به ادبیات و قدرت کلمات، به او کمک کرد تا بر زخم‌های روانی و اجتماعی غلبه کند و هویتی مستقل و مقاوم برای خود بسازد.

کتاب می‌دانم چرا پرنده در قفس می‌خواند نه‌تنها یک خودزندگی‌نامه‌ی شخصی است، بلکه به‌عنوان اثری ادبی و اجتماعی نیز شناخته می‌شود. منتقدان آن را به‌دلیل نثر شاعرانه، صداقت بی‌پرده و پرداختن به موضوعات حساس مانند تجاوز و نژادپرستی ستوده‌اند.

مایا آنجلو علاوه بر نویسندگی در عرصه‌ی هنرهای نمایشی نیز فعال بود و در فیلم‌ها و برنامه‌های تلویزیونی متعددی ایفای نقش کرد. او اولین زن سیاه‌پوست در هالیوود بود که فیلمی را کارگردانی کرد. آثار مایا آنجلو با تمرکز بر موضوعاتی چون هویت، مقاومت در برابر ظلم و قدرت کلمات، تأثیر عمیقی بر ادبیات خودزندگی‌نامه‌ای، فمینیسم سیاه‌پوست و ادبیات معاصر گذاشت.

عرصه‌های سیاسی، مطبوعاتی و آکادمیک حوزه‌های دیگری هستند که مایا آنجلو در آن‌ها فعال بود. او در دهه‌ی 1960 به‌طور جدی وارد جریان مبارزه برای حقوق مدنی در آمریکا شد و در مبارزات علیه نژادپرستی با شخصیت‌های سرشناسی چون مارتین لوتر کینگ و مالکوم اِکس همکاری نزدیکی داشت. همچنین مدتی به قاهره و غنا رفت و به‌عنوان روزنامه‌نگار و ویراستار فعال در رسانه‌های ضد امپریالیستی آفریقایی مشارکت کرد. وی از سال 1981 تا پایان عمر، عنوان استاد شناخته‌شده رشته مطالعات آمریکایی را در دانشگاه ویک فارست در کارولینای شمالی داشت. بااین‌حال، کتاب می دانم چرا پرنده در قفس میخواند فعالیت‌های سیاسی، مطبوعاتی و دانشگاهی او را بازتاب نمی‌دهد و تنها دوران کودکی و نوجوانی مایا آنجلو را دربرمی‌گیرد.

در مجموع باید گفت مایا آنجلو یکی از زنان سیاه‌پوست مهم و تأثیرگذار در تاریخ آمریکاست که در طول زندگی‌اش در عرصه‌های گوناگون فعالیت کرد، بیش از پنجاه مدرک افتخاری گرفت و در سال 2011، نشان افتخار آزادی رئیس‌جمهوری آمریکا را از باراک اوباما دریافت کرد. خواندن زندگینامه‌ی وی از زبان خودش بیش از هر چیز دیگر، معرف افکار و اندیشه‌های اوست.

این کتاب مایا آنجلو را انتشارات ویان با ترجمه‌ی مینو حشمت منتشر کرده است.

جوایز و افتخارات کتاب می دانم چرا پرنده در قفس میخواند

• کتاب پرفروش بین‌المللی
• اثر شایسته تقدیر برای جایزه‌ی کتاب کورتا اسکات کینگ در سال 1971
• انتخاب معلمان برای مقاطع اول تا نهم مدرسه
• از پرفروش‌ترین کتاب‌های نیویورک تایمز
• در فهرست 100 کتاب برتر انگلیسی‌زبان از سوی مجله‌ی تایم

نکوداشت‌های کتاب می‌دانم چرا پرنده در قفس می‌خواند

• این کتاب یک کلاسیک بین‌المللی و پرفروش است که تصویری از نویسنده‌ای درخشان، دوستی وفادار و زنی واقعاً شگفت‌انگیز ترسیم می‌کند. (باراک اوباما، رئیس جمهور پیشین آمریکا)
• این کتاب، خواننده را در عرصه‌ی زندگی رها می‌کند؛ زیرا مایا آنجلو با شگفتی‌ای تأثیرگذار و وقاری درخشان با زندگی خود روبه‌رو می‌شود. (جیمز بالدوین، نویسنده و منتقد آمریکایی)
• اشعار و داستان‌هایی که او با صدای پرصلابت خود برای ما می‌نوشت و می‌خواند، هدایایی از خرد و شوخ‌طبعی، شجاعت و وقار بودند. (بیل کلینگتون، رئیس‌جمهور پیشین آمریکا)

کتاب می دانم چرا پرنده در قفس میخواند برای چه کسانی مناسب است؟

مایا آنجلو یکی از فعالان حقوق مدنی در آمریکا بود که در عرصه‌های مختلف سیاسی، اجتماعی، هنری و ادبی فعالیت کرد و مبارزات او علیه تبعیض نژادی، فقر و خشونت تأثیر شگرفی بر نسل‌های بعدی گذاشت. اگر علاقه دارید درباره‌ی دوران کودکی و نوجوانی چنین شخصیتی بدانید، این کتاب برای شما مناسب خواهد بود.

در بخشی از کتاب می‌دانم چرا پرنده در قفس می‌خواند می‌خوانیم

سنت‌لوئیس برای من یک جای بیگانه بود، من هرگز به صدای سیفون توالت، غذاهای بسته‌بندی، صدای زنگ در، سر و صدای ماشین، قطار و اتوبوس‌ها عادت نکردم و وقتی که دانستم نمی‌توانم با این‌ها کنار بیایم بیشتر از چند هفته در سنت‌لوئیز نماندم و به محض اینکه فهمیدم آنچه از یک خانه انتظار دارم برایم مهیا نیست به دنیای کتاب داستانِ رابین‌هود پناه بردم؛ جایی که تمامِ واقعیت‌ها در جایی غیرواقعی قرار داشتند و می‌توانم بگویم هرروز در حال تغییر بود، هنگامی که در اینجا بودم همان نگرشی را داشتم که وقتی در استامپز بودم، در اصل باید بگویم: "من نیامده بودم که بمانم. "

مادربزرگ در تأمین مایحتاج و هزینه‌ها به ما یاری می‌رساند، اگرچه او یک پرستار بود اما حداقل تا زمانی که ما با او بودیم هرگز در حرفه‌ی خود مشغول به کار نشد. آقای فریمن وسایل ضروری را تهیه می‌کرد و مادربزرگ با قمار در قمارخانه‌ها پول زیادی بدست می‌آورد؛ بالاخره کار به اینجا رسید که دنیای زودگذر برای او هیجان لازم را نداشت و بعد از بیست سال برای اولین بار او را با لباس پرستاری دیدم.

آقای فریمن مدیر قطاری بود که در مسیر اقیانوس آرام به سمت جنوب می‌رفت و گاهی دیرتر از مادر به خانه می‌آمد پس مجبور بود شامش را خودش از توی فر بیاورد؛ شامی که مامان با وسواس روی آن را می‌پوشاند و به ما تأکید داشت که مبادا به آن دست بزنیم، معمولاً آقای فریمن بی‌سروصدا شامش را در آشپزخانه می‌خورد و در همان حال بیلی و من حریصانه مشغول خواندن مجله‌ی رنگانگِ استریت و اسمیت3 می‌شدیم، مجله‌ای که کلی پول بابت آن داده بودیم؛ در نبود مادر مورد عنایت بودیم! ما می‌بایست قبل از گوش دادن به رادیو تکالیف خود را تمام کنیم، شام بخوریم و ظرف‌ها را بشوییم.

آقای فریمن بسیار با ابهت بود و به ندرت با من صحبت می‌کرد، او همیشه با تمام وجودش منتظر برگشت مادر می‌شد؛ هرگز نه روزنامه خواند و نه رادیو گوش داد، تنها صبر برای مادر و دیگر هیچ.