کتاب فراسوی نیایش: تصحیح، تحقیق و ترجمه اسرار الصلاه حکیم ابو‌علی سینا

کتاب فراسوی نیایش نوشته‌ی ابوعلی سینا با ترجمه و گردآوری محمد (جلاالدین) ملکی از رساله «اسرار الصلاه» معنای ظاهری و باطنی نماز را بررسی می‌کند. ابن‌سینا می‌پرسد نیایش چگونه میان انسان و خالق پیوند برقرار می‌کند و چه نسبتی میان ظاهر نماز و سیر درونی انسان وجود دارد. این رساله فلسفه، الهیات و عرفان را در نقطه‌ای مشترک به هم می‌رساند.

درباره‌ی کتاب فراسوی نیایش

کتاب فراسوی نیایش ابوعلی سینا (Ibn Sina) سه فصل دارد. ابن‌سینا در فصل نخست، ساختار آفرینش و جایگاه انسان در میان موجودات را توضیح می‌دهد. از نگاه او، عقل یکی از مهم‌ترین نعمت‌های بخشیده‌شده به انسان است و همین توانایی، او را شایسته‌ی خطاب الهی و مسئول بندگی می‌کند. بنابراین نیایش صرفاً انجام یک وظیفه نیست؛ واکنشی آگاهانه به جایگاه انسان در هستی است.

فصل دوم کتاب فراسوی نیایش انتشارات علمی و فرهنگی به ظاهر و باطن نماز اختصاص دارد. نماز ظاهری همان عبادتی است که با ارکان و افعال مشخص انجام می‌شود؛ اما نماز باطنی به حضور عقل و جان در برابر خداوند مربوط است. ابن‌سینا نشان می‌دهد صورت بیرونی عبادت زمانی به کمال نزدیک می‌شود که با شناخت، توجه و اشتیاق درونی همراه باشد.

در فصل سوم، نویسنده درباره‌ی کسانی سخن می‌گوید که نماز ظاهری و باطنی بر عهده‌ی آنان است و مراتب این وظیفه را بررسی می‌کند. بحث در این بخش رنگ عرفانی پررنگ‌تری می‌گیرد؛ انسان با تفکر در آفرینش و شناخت مبدأ هستی، از ظاهر عمل عبادی عبور می‌کند و به معنای عمیق‌تر نیایش می‌رسد.

محمد ملکی، مشهور به جلال‌الدین، متن «اسرار الصلاه» را تصحیح، تحقیق و به فارسی ترجمه کرده و نسخه‌ی عربی رساله را نیز کنار ترجمه آورده است. انتشارات علمی و فرهنگی کتاب فراسوی نیایش را منتشر کرده است و اگر به نگاه فلسفی و عرفانی ابن‌سینا درباره‌ی عبادت علاقه دارید و می‌خواهید نماز را فراتر از صورت ظاهری آن بشناسید، خرید کتاب فراسوی نیایش انتخاب مناسبی برای شما خواهد بود.

کتاب فراسوی نیایش برای شما مناسب است اگر

• به آثار فلسفی و عرفانی ابن‌سینا علاقه دارید و می‌خواهید با برداشت او از نیایش و جایگاه انسان در نظام آفرینش آشنا شوید.
• می‌خواهید تفاوت نماز ظاهری و باطنی را بشناسید و دریابید که حضور عقل، شناخت و توجه درونی چگونه به عبادت معنا می‌بخشد.
• به رابطه‌ی میان عقل، بندگی و سیر معنوی فکر می‌کنید و دوست دارید نماز را فراتر از مجموعه‌ای از اعمال و اذکار ببینید.

در بخشی از کتاب فراسوی نیایش: تصحیح، تحقیق و ترجمه اسرار الصلاه حکیم ابو‌علی سینا می‌خوانیم

روح حیوانی را با قلب مقرون ساخت که به دو قوه شهوت و غضب مربوط است؛ آن هم به منظور جذب نیازها و دفع چیزهایی که با حیات تناسب ندارد؛ و خداوند قلب را سرچشمه و جایگاه حواسّ پنج‌گانه و منشأ قوه خیال و حرکت قرار داد، و سپس مغز را جایگاهی برای نفس ناطقه انسان آماده کرد، و آن را در عالی‌ترین محل و بالاترین رتبه جای داد، و به قوه فکر و حافظه و یادکرد بیاراست و جوهر عقل را که به مثابه امیری برای بدن است بر او بگمارد و قوای ظاهر و باطن را لشکریان او قرار داد.

حسّ مشترک را واسطه‌ای میان جوهر عقلانی و قوای ظاهری قرار داد، و این حواس به منزله جاسوسان عقلند و همانند یک نیرو در اختیار او هستند که در بعضی اوقات به جهان خود سفر می‌کنند و آنچه از شکل‌ها و صورت‌ها فروافتاده، جمع‌آوری می‌نمایند و به پیک ویژه خود می‌رسانند تا آن را سر به مُهر و پنهانی به نیروی عقل برساند، تا قوه عقلانی آنچه را می‌پسندد و با آن سازگاری دارد بر‌گزیند و آنچه را ناخالصی دارد دور ریزد؛ بنابراین، انسان با همین روح‌ها[ی سه گانه طبیعی، حیوانی، انسانی] از اجزای عالم محسوب می‌شود، و به هر یک از این قوا با صنفی از موجودات اشتراک دارد.

او از طریق روح حیوانی با حیوانات و به وسیله روح طبیعی با گیاهان و به وسیله روح انسانی با ملائک و مجردات همسانی وجه مشترک پیدا می‌کند. خداوند برای هر یک از این قوا و ارواح، امر خاص خود و فعلی را که لازمه اوست مقرر فرموده که هر گاه یکی از این قوا و ارواح بر دیگری چیره شود و آن را فرمانبردار خود سازد، [در این صورت] انسان با آن امر غالب تعریف می‌شود و به سبب همین ادراکش نسبت او را به جنس خود که حیوان باشد می‌رساند. برای هر فعلی امر و ثواب و فایده خاصی است.