کتاب باغ همیشه سبز: بررسی خاستگاه و مراحل اولیه شکل گیری تصوف

کتاب باغ همیشه سبز اثر تور آندره، اسلام‌شناس، تاریخ‌دان ادیان و اسقف برجسته‌ی سوئدی، از آثار کلاسیک و اثرگذار در مطالعات تطبیقی تصوف و تاریخ اندیشه دینی به شمار می‌آید. این کتاب که حاصل درس‌گفتارهای نویسنده درباره‌ی عرفان اسلامی است، رویکردی میان‌رشته‌ای دارد؛ رویکردی که تاریخ، الهیات، روان‌شناسی دین و مطالعات تطبیقی ادیان را در کنار یکدیگر قرار می‌دهد تا تصویری جامع از خاستگاه‌های عرفان اسلامی ارائه کند.

درباره‌ی کتاب باغ همیشه سبز

تور آندره (Tor Andræ) در این پژوهش از کتاب باغ همیشه سبز (In the Garden of Myrtles)، پیدایش تصوف را در بستر تحولات نخستین سده‌های اسلامی بررسی می‌کند و ضمن تاکید بر نقش قرآن و سنت نبوی در شکل‌گیری اندیشه زاهدانه، به تأثیر تعامل مسلمانان با سنت‌های دینی هم‌جوار، به‌ویژه مسیحیت شرقی، نیز توجه نشان می‌دهد.

تور آندره با مطالعه منابع تاریخی، زندگی و اندیشه زاهدان نخستین، شیوه‌های ریاضت، نگرش آنان به دنیا، ازدواج، خوراک، موسیقی و تجربه‌های عرفانی را تحلیل کرده و تلاش می‌کند در کتاب باغ همیشه سبز شباهت‌ها و تفاوت‌های میان تجربه‌های معنوی در اسلام، مسیحیت و دیگر سنت‌های دینی را از منظری تاریخی و روان‌شناختی تبیین کند.

کتاب باغ همیشه سبز تور آندره با بهره‌گیری از روش‌های نوین مطالعات دینی در نیمه‌ی نخست قرن بیستم، می‌کوشد تجربه دینی را به‌عنوان پدیده‌ای انسانی و تاریخی مطالعه کند و از داوری‌های اعتقادی فاصله بگیرد. همین رویکرد سبب شده است که این اثر در زمره‌ی آثار شاخص اسلام‌شناسی غرب قرار گیرد و سال‌ها در محافل دانشگاهی به‌عنوان اثری مرجع درباره‌ی تصوف اولیه مورد توجه باشد. افزون بر این، مقدمه آنه‌ماری شیمل، از اسلام‌شناسان و صاحب‌نظران عرفان اسلامی بر ترجمه‌ی انگلیسی کتاب، جایگاه علمی و اعتبار بین‌المللی آن را بیش از پیش تثبیت کرده است.

ارزش علمی و جایگاه کتاب باغ همیشه سبز

برخی از دیدگاه‌های تور آندره، به‌ویژه درباره میزان تأثیر الهیات مسیحی بر شکل‌گیری تصوف اسلامی، در دهه‌های اخیر محل نقد و گفت‌وگو بوده است. شماری از پژوهشگران معتقدند که نویسنده در برجسته‌کردن نقش سنت مسیحی، سهم دیگر جریان‌های فکری و فرهنگی، از جمله سنت‌های ایرانی و هندوبودایی، را کمتر از واقعیت تاریخی ارزیابی کرده است. با این حال، این نقدها از ارزش پژوهشی کتاب باغ همیشه سبز نمی‌کاهند و آن را به اثری مهم برای فهم تاریخ مطالعات تصوف و تحول رویکردهای شرق‌شناسانه تبدیل می‌کنند.

کتاب باغ همیشه سبز ترجمه فاطمه هشترودی علاوه بر برگردانی روان، با مراجعه به منابع اصلی، اصلاح ارجاعات، تطبیق دقیق نقل‌قول‌ها و افزودن توضیحات انتقادی، متنی علمی و قابل اعتماد در اختیار خوانندگان قرار داده است. این دقت پژوهشی، همراه با نثر روان، سبب شده که کتاب هم برای پژوهشگران و دانشجویان رشته‌های تاریخ، ادیان، الهیات و عرفان اسلامی و هم برای علاقه‌مندان جدی مطالعات تصوف اثری ارزشمند و خواندنی باشد.

خرید کتاب باغ همیشه سبز انتشارات علمی و فرهنگی را به پژوهشگران، دانشجویان و علاقه‌مندان به تاریخ تصوف، عرفان اسلامی و مطالعات ادیان تطبیقی پیشنهاد می‌کنیم. این کتاب را باید پژوهشی درباره‌ی خاستگاه تجربیات عرفانی در اسلام و نسبت آن با دیگر سنت‌های دینی تلقی کرد که با وجود گذشت چند دهه از انتشار نخستین آن، همچنان یکی از منابع مهم برای شناخت تاریخ تصوف، روش‌شناسی مطالعات تطبیقی ادیان و سیر تحول اسلام‌شناسی مدرن به شمار می‌آید.

کتاب باغ همیشه سبز برای شما مناسب است اگر

• به تاریخ تصوف و خاستگاه عرفان اسلامی علاقه‌مند هستید.
• دانشجو یا پژوهشگر رشته‌های الهیات، ادیان، تاریخ، عرفان و اسلام‌شناسی هستید.
• به مطالعات تطبیقی ادیان و بررسی تأثیر متقابل اسلام، مسیحیت و دیگر سنت‌های دینی علاقه دارید.
• به دنبال یک منبع پژوهشی معتبر درباره تصوف اولیه با رویکردی تاریخی و روان‌شناختی هستید.
• می‌خواهید با دیدگاه‌های شرق‌شناسان درباره منشأ تصوف و نقدهای وارد بر آن آشنا شوید.

در بخشی از کتاب باغ همیشه سبز: بررسی خاستگاه و مراحل اولیه شکل گیری تصوف می‌خوانیم

اطلاعات تاریخی و مستند زیادی از زندگی‌نامۀ ابراهیم وجود ندارد. منابع قابل دسترس برای شناخت صوفیان شبیه منابعی است که بخشی از انجیل‌های همخوان را تشکیل می‌دهند. این منابع سخنانی هستند که اغلب با جمله‌ای کلیدی به‌صورت ضرب‌المثلی معنا‌دار یا به‌شکل داستان و حکایتی کوتاه عنوان شده‌اند. ناگهان داستان ساده‌ای که در مکانی معمولی به‌وقوع ﭘیوسته به حکایت افسانه‌ای تغییر شکل می‌دهد. و چنین است که ابراهیم به‌عنوان یک شخصیت تاریخی گاهی از آن واقعیت چنان سخن می‌گوید که محکم‌تر از همه مستندات تاریخی محسوب می‌شود و ما در مقابل فردی قرار می‌گیریم که به علت شخصیت خاص و آشکارش به‌سختی می‌تواند به آن افسانه یا داستان متعلّق باشد.

حفظ سرسپردگی عارفانه و فردگرایانه و ممانعت از تبدیل آن به یک فرقه از برجستگی و شایستگی مردانی است که من آنان را صوفیان قدیم نامیده‌ام. از این طریق آنان تصوف را برای مسلمانان راست‌دین قابل پذیرش نمودند و کمک کردند تا حیات معنوی غنی خود را به اجتماع مسلمانان نشان دهد.

همان‌گونه که دیدیم انگیزه‌ای که از آغاز در زهد مرتاضانه اسلامی حاکم بوده است، از منظر قرآن بدون کوچک‌ترین تردیدی انگیزۀ دینی است. اگرچه دنیا ذاتاً شرّ و شیطانی نیست و دارایی و خانواده همیشه مانع و سدّ راه خداجویان نمی‌شود، اما صوفی باید از هر آن‌چه انسان را به دنیا پیوند می‌دهد و یا از جستجوی خداوند باز می‌دارد و یا مانع زندگی براساس اراده الهی می‌شود، چشم بپوشد و خواهش‌های خود را قربانی کند، تا جایی که او را از حق تعالی باز ندارد. از ثنویت متافیزیکی که در عرفان یونانی‌مآبی و رهبانیت دیری مسیحی حاکم است و ما از آن سخن گفتیم، می‌توان در این‌جا فقط اثر نامحسوسی را دید. نمونۀ آن نفرتی تلخ از دنیا و تحقیر هر گونه میل جسمی در زاهدان قرون اول است که مایۀ فخر و مباهات راهبان بیابان‌ها بود. اگر موضوع تصوف دشنام دادن به دنیا و نسبت‌ دادن نام‌های زشت و کلمات توهین‌آمیز به آن باشد و یا زندگی طبیعی را بسیار بی‌ارزش و تا حدّ امکان بی‌معنا ترسیم کردن باشد، در آن صورت زاهدان مسلمان قادرند حتی با بوداییان نیز رقابت کنند.