کتاب ماکس وبر و کارل مارکس

مناقشه‌ی ایدئولوژیک میان مارکسیسم و جامعه‌شناسی وبر یکی از موضوعاتی است که در مطالعات نظام سرمایه‌داری همیشه مطرح بوده است. کارل لوویت در کتاب ماکس وبر و کارل مارکس، این دو جامعه‌شناس را بر پایه‌ی تحلیل انسان‌شناسی فلسفی مقایسه می‌کند و تفاوت‌ها و شباهت‌های‌ آن دو را نشان می‌دهد. این کتاب که در گروه کتاب‌های جامعه‌شناسی قرار دارد، جدال میان این دو رویکرد را حاصل بدفهمی متقابل می‌داند.

درباره‌ی کتاب ماکس وبر و کارل مارکس

علم اجتماعی به دو جزء تقسیم می‌شود؛ جامعه‌شناسی بورژوایی و مارکسیسم. برجسته‌ترین نمایندگان این دو رشته‌ی تحقیق ماکس وبر و کارل مارکس هستند. اما آنچه که هر دوی این‌ها درباره‌ی آن تحقیق می‌کنند، حوزه‌ی سرمایه‌داری اقتصاد و جامعه‌ی مدرن است. کارل لوویت (Karl Lowith) در کتاب ماکس وبر و کارل مارکس (Max Weber and Karl Marks) بر این دو متفکر نظام سرمایه‌داری و جامعه‌ی مدرن تمرکز کرده و تلاش می‌کنند تا با مقایسه‌ی آن‌‎ دو و به شیوه‌ای تطبیقی و تحلیلی، شباهت‌ها و تفاوت‌هایی را که در ایده‌ی مارکس و وبر وجود دارد، بشناسد.

موضوعی که در پژوهش‌های مارکس و وبر به‌صراحت بیان می‌شود، سرمایه‌داری است. با این همه نویسنده باور دارد که انگیزه‌ی بررسی این موضوع در اصل مطالعه درمورد سرنوشت انسان در جهان معاصر است که تلویحاً در مسئله‌‍‌ی سرمایه‌داری وجود دارد؛ با این تفاوت که علاقه‌ی انسان‌شناختی در وبر با تأکید بر علمِ فارغ از ارزش و درمورد مارکس با تأکید بر عمل انقلابی است. بر این اساس در ابتدا، کارل لوویت در بخش مقدمه‌ی کتاب ماکس وبر و کارل مارکس، فرضیه‌های بنیادین مطالعه‌اش را شرح می‌دهد. سپس در یک فصل به تفسیر وبر از جهان بورژوایی – سرمایه‌داری بر حسب «عقلانی شدن» می‌پردازد و در فصل بعد تفسیر مارکس را از این جهان بر حسب مفهوم «ازخودبیگانگی» انسانی شرح می‌دهد.

در مجموع می‌توان گفت این کتاب متنی کلیدی در تفسیرهای مدرن از بیگانگی در نظریه مارکسیستی و عقلانی‌سازی در جامعه‌شناسی وبر است. این کتاب مقدمه‌ای خوب برای مقایسه‌ی این دو متفکر برجسته و درک تفاوت آن‌هاست.

کتاب ماکس وبر و کارل مارکس را انتشارات ققنوس با ترجمه‌ی شهناز مسمی‌پرست منتشر کرده است.

نکوداشت‌های کتاب ماکس وبر و کارل مارکس

• نوشته‌ی کارل لوویت درخشان است و نشانه‌ی چیزی است که باید نیم قرن برای ترجمه‌ی آن صبر می‌کردیم. (مجله‌ی جامعه‌شناسی بریتانیا)
• انتشار ترجمه‌ی انگلیسی کتاب ماکس وبر و کارل مارکس یک رویداد بزرگ است. به‌ویژه برای کسانی که به دنبال درک ویژگی منحصربه‌فرد واقعیتی هستند که در آن حرکت می‌کنیم. (نقد و بررسی جامعه‌شناسی)

کتاب ماکس وبر و کارل مارکس برای چه کسانی مناسب است؟

این کتاب برای تمامی متخصصان و پژوهشگران علم جامعه‌شناسی یا علاقه‌مندانی که درباره‌ی اندیشه‌های کارل مارکس و ماکس وبر مطالعه می‌کنند یا به شناخت آن علاقه‌مند هستند، مناسب است.

در بخشی از کتاب ماکس وبر و کارل مارکس می‌خوانیم

مقدمه «نقد فلسفه حق هگل» پیشاپیش این حکم را در خود دارد: «پرولتاریا فروپاشى جامعه، به‌عنوان پایگاه یا منزلتى خاص، است.» امکان اثباتىِ رهایى انسانى در پرولتاریاست، نه به این دلیل که طبقه خاصى از جامعه بورژوایى است، بلکه به این دلیل، و از این لحاظ، که جامعه‌اى بیرون از جامعه است، جامعه‌اى که ادعاى هیچ گونه منزلت سنتى ندارد مگر منزلتى انسانى، که مخالف پیامدهاى خاصى نیست جز این که در کل مخالف فرض‌هاى نظام سیاسى آلمان است؛ قلمروى که، سرانجام، نمى‌تواند خود را بدون رها ساختن خویش از تمام قلمروهاى دیگر جامعه، و، بنابراین، بدون رها ساختن تمام این قلمروهاى دیگر، که، به طور خلاصه، فقدان کامل انسانیت است، رهایى بخشد و تنها از طریق نجات کلى انسانیت مى‌تواند خود را نجات دهد.

فلسفه مارکس، که انسان را در مقام «موجودى نوعى» برترین موجود مى‌دانست، با پرولتاریا به این معنا، اسلحه طبیعى خود را یافت، در حالى که در مقابل، پرولتاریا اسلحه فکری‌اش را در فلسفه مارکس پیدا کرد. «فلسفه مغز این رهایى است و پرولتاریا قلب آن.» به همین قیاس، در خانواده مقدس مارکس اظهار مى‌دارد که هر چند طبقه مالک و پرولتاریا اساسا ازخودبیگانگى یکسانى نشان مى‌دهند، طبقه مالک درون این از خودبیگانگى خود را خرسند و پابرجا احساس مى‌کند و آگاهى انتقادى از موقعیتش ندارد، در حالى که آن یک، طبقه‌اى است که «از انسانیت‌زدایى شدنش آگاه است و در نتیجه، براى غلبه بر آن تلاش مى‌کند». به عبارتى، پرولتاریا یا طبقه کارگر خودآگاهىِ «کالا» ست، زیرا باید خود را درست مانند کالایى بیگانه کند، ولى دقیقا با انجام دادن این کار آگاهى‌اى انتقادى انقلابى، آگاهى طبقاتى، ایجاد مى‌کند.