کتاب در هزار توی نیچه

الن وایت کتاب در هزار توی نیچه را با تاکید بر این نکته که نیچه فیلسوفی استثنایی است آغاز می‌کند و در ادامه‌ی کتاب به توجیه و توضیح چرایی این باور خود می‌پردازد. قابل انکار نیست که نیچه یکی از بزرگ‌ترین فیلسوفان تاریخ و تاکنون الهام‌بخش هزاران هنرمند، متفکر و نظریه‌پرداز پس از خود بوده است. اما نیچه در کنار تمام این‌ها یکی از دشوارترین‌ و پیچیده‌ترین متفکران زمانه‌ی خود نیز هست. همه‌ی این جنبه‌های مختلف این مرد بزرگ، لزوم نگارش و مطالعه‌ی آثار تشریحی و مقدماتی دقیقی مانند اثر حاضر را فراهم می‌آورد.

درباره‌ی کتاب در هزارتوی نیچه

الن وایت (Alan White) فصل اول کتاب در هزارتوی نیچه (Within Nietzsche's Labyrinth) را با خاطره‌ای از رویارویی خود با یکی از دانشجویانی آغاز می‌کند که مشغول پژوهش روی آثار وایت بود. وایت اعتراف می‌کند که پس از مطالعه‌ی این پژوهش ناامید شده و دلیلش را چنین عنوان می‌کند: «از خوانندگان انتظار دارم مطلبى را در کتاب‌هایم بخوانند که من نمى‌دانستم، اما این را فقط از خوانندگانى انتظار دارم که انتظار دارند چیزى بخوانند که خود نمى‌دانسته‌اند.» همین جمله برای درک رویکرد وایت در مطالعه و تدریس آرای فردریش نیچه کافی است. وایت در کتاب در هزارتوی نیچه تلاش می‌کند بدون هیچ پیش‌فرض و تعصبی به مطالعه‌ی آثار نیچه بپردازد و به این سوال پاسخ بدهد که چه چیزی نیچه را به یکی از بزرگ‌ترین نظریه‌پردازان زمانه‌ی خود تبدیل کرده؟

اگر تابه‌حال اثر یا جستاری از نیچه مطالعه‌ کرده باشید بلافاصله متوجه می‌شوید با فیلسوفی معمولی طرف نیستید و حتی الن وایت نیز در کتاب در هزارتوی نیچه به این موضوع اذعان می‌کند. وایت در تاکید بر این موضوع می‌نویسد نیچه «عملاً استثنایى بر هر قاعده‌اى است که براى تعریف فیلسوف آورده مى‌شود.» اما این تنها چیزی نیست که باعث محبوبیت و جاودانگی نیچه شده است. نیچه علاوه بر بیان شاعرانه و زیبا، شخصیت جنون‌آمیز و سرکش، و روحیه‌ی انقلابی و بی‌پروایش، در کنار برخی از بزرگ‌ترین متفکران مدرن متاخر، مانند مارکس و فروید، به‌عنوان پدر هرمنوتیک فلسفی شناخته می‌شود.

سبک نیچه را می‌توان تحت عنوان اشعار فلسفی، یا تفلسف شاعرانه تعریف کرد. مقالات فلسفی نیچه اغلب از جستارهای مجزا و کوتاهی تشکیل شده که گرچه حول محور موضوع و مسئله‌ی واحدی نگاشته شده‌اند اما سیر استدلال و تحلیل متحد و روشنی را دنبال نمی‌کنند. وایت در اثر خود می‌نویسد که نیچه در کتاب چنین گفت زرتشت تنها یک استدلال ارائه می‌کند که آن هم معتبر نیست و همچنان می‌پرسد چگونه فیلسوفی که در کتاب خود حتی یک استدلال معتبر هم ارائه نکرده موفق شده پایه‌های عقل، تمدن، اخلاق و فلسفه را به لرزه دربیاورد؟

نیچه‌ معمای حل نشده‌ای است که همچنان انسان‌ها را به سوی خود می‌کشاند؛ چراکه جای خالی منطق، استدلال و سنت را در فلسفه‌ی خود با زیبایی، نهیب‌های دهشتناک و نمایش وضع رنجور و مستاصل انسان پر کرده است. پیچیدگی و دشواری سبک نگارش نیچه بر خودش نیز پوشیده نبود. او در توصیف شیوه‌ی تفلسفش چنین نوشته: «من با مسائل عمیق مانند حمام آب یخ برخورد می‌کنم: به‌سرعت وارد می‌شوم و به همان سرعت بیرون می‌آیم.» و در پاسخ منتقدانی که او را به سخت‌فهم بودن متهم می‌کنند می‌گوید در نگارش آثارش به همان اندازه که در آرزوی درک شدن بوده، آرزو داشته که به وسیله‌ی اغلب خوانندگان خود فهمیده نشود. با این حال می‌توان به‌جرئت گفت الن وایت یکی از معدود خوانندگانی است که موفق به فهم نیچه شده و در کتاب در هزارتوی نیچه تلاش کرده فهم و درک خود از این فیلسوف بزرگ و راز جاودانگی‌اش را در اختیار مخاطبان خود قرار بدهد.

کتاب در هزارتوی نیچه توسط سید مسعود حسینی ترجمه شده و به وسیله‌ی نشر ققنوس به چاپ رسیده است.

در نکوداشت کتاب در هزارتوی نیچه

• وایت در کتاب در هزارتوی نیچه در قامت خواننده و مخاطبی که نیچه آرزویش را داشت ظاهر می‌شود. کتابش خواننده را با چیزهایی که واقعاً برای نیچه اهمیت داشت آشنا می‌کند؛ و قدرت و جذبه‌ی تلاشش برای پیدا کردن راه جدید و روشن‌تری برای انسان پست مدرن را به شفاف‌ترین و تاثیرگذارترین شکل ممکن تشریح می‌کند. (Times Literary Supplement)

کتاب در هزارتوی نیچه برای چه کسانی مناسب است؟

مطالعه‌ی کتاب در هزارتوی نیچه را به تمام دانشجویان و مخاطبان فلسفه و به‌خصوص مخاطبان علاقه‌مند به فلسفه‌ی نیچه پیشنهاد می‌کنیم.

در بخشی از کتاب در هزار توی نیچه می‌خوانیم

و اما این «هیچ‌انگارى» که نیچه آن را گریزناپذیر مى‌داند، چه هست؟ خوانندگانى که صرفاً با آثارى که خود نیچه منتشر یا براى انتشار آماده کرد آشنایند، چه‌بسا هیچ مرجعى براى آن در ذهن نداشته باشند. فراسوى خیر و شر (1886) نخستین اثر منتشرشده نیچه است که اصطلاح هیچ‌انگارى در آن به چشم مى‌خورد، و این اصطلاح اگرچه در غالب آثارى که وى براى انتشار تهیه کرد نیز به چشم مى‌خورد (بجز دو اثرى که درباره واگنر است)، در هیچ یک مرکزیت ندارد. با وجود این، بسیارى از آثارى که پس از مرگ وى منتشر شده است و برخى تازه در بیست سال اخیر نشان مى‌دهند که بنا بود هیچ‌انگارى به موضوعى کانونى در اراده معطوف به قدرت بدل شود. از قضا، در نسخه مرجع این کتاب، موضوع هیچ‌انگارى غالب است. این نسخه نه‌تنها متضمن تعاریف گوناگونى از خود اصطلاح «هیچ‌انگارى» است، بلکه به طرز گیج‌کننده‌اى بسیارى از انواع خاص هیچ‌انگارى را نیز برمى‌شمرد. هیچ‌انگارى «فعال» و «منفعل» با یکدیگر جفتند، درست مثل هیچ‌انگارى «نظرى» و «عملى» و نیز هیچ‌انگارى «تمام‌عیار» و «ناتمام». سایر صورت‌هاى هیچ‌انگارى، جداگانه ولى مربوط به هم ظاهر مى‌شوند از قبیل هیچ‌انگارى «واقعى»، هیچ‌انگارى «مُسرى»، هیچ‌انگارى «سکرآور»، «افراطى‌ترین» هیچ‌انگارى، هیچ‌انگارى «اولیه»، هیچ‌انگارى «نهایى»، هیچ‌انگارى «بنیادى»، هیچ‌انگارى «اصیل»، هیچ‌انگارى «فلسفى»، هیچ‌انگارى «سنتى»، هیچ‌انگارى «دینى»، هیچ‌انگارى «ازپاى‌افتاده» و هیچ‌انگارى «انتحارى». شارحانْ موضوع را پیچیده‌تر ساخته‌اند: هایدگر هیچ‌انگارى «کلاسیک» را همچون اصطلاحى نیچه‌اى، دولوز هیچ‌انگارى «واکنشى»، و روزن تقابل میان هیچ‌انگارى «میانمایه» و «والا» را که «تمایزگذارى بنیادى نیچه» مى‌نامد، به فهرست مذکور افزوده‌اند.