کتاب درس‌های تاریخ

ویل دورانت و آریل دورانت، مورخان برنده‌ی جایزه‌ی پولیتزر در سال 1968، کوشیده‌اند تا خلاصه‌ای از یک عمر تحلیل و بررسی و تحقیقات خود را در کتاب درس‌های تاریخ برای مخاطبان علاقه‌مند روایت کنند. این دو مورخ که به نگارش مجموعه‌ی 11 جلدی تاریخ تمدن شهرت دارند، در اثر حاضر، بررسی مختصری از فرهنگ و تمدن بشر را ارائه کرده‌اند.

درباره‌ی کتاب درس‌های تاریخ

اگر برای سفری سریع، اما به‌یادماندنی در تاریخ آماده‌اید و به دنبال یک بررسی مختصر و آموزنده از تاریخ بشر هستید، ویل و آریل دورانت (William James Durant, Ariel Durant)، شما را در این سفر همراهی می‌کنند. دورانت‌ها با ارائه‌ی خلاصه‌ای در دسترس از فلسفه‌ی زیست انسان‌ها و پیشرفت اجتماعی، ما را در سفری همراهی می‌کنند که با امکانات و محدودیت‌های بشریت در طول زمان به خوبی آشنا شویم. آن‌ها با کنار هم قرار دادن تاریخ زندگی‌ها، ایده‌ها و دستاوردهای بزرگ و روایاتی از جنگ‌ها و پیروزی‌ها، مضامین بلندی از تاریخ را آشکار می‌کنند و تنها لازمه‌ی این سفر، کتاب درس‌هایی از تاریخ (The Lessons of History) است. کتابی روشنگر و دقیق که حاصل چهار دهه تحقیق و بررسی بر تاریخ زندگی بشر است و به نوعی خلاصه‌ای از اطلاعات ارائه شده در مجموعه‌ی 11 جلدی «تاریخ تمدن» (The Story of Civilization) به شمار می‌رود.

ویل و آریل دورانت در این بررسی ارزشمند از تاریخ بشریت، بینشی خیره‌کننده از تکامل تمدن و فرهنگ انسان را ارائه می‌کنند. آن‌ها به خوبی بررسی می‌کنند که تاریخ در مورد طبیعت، رفتارها و آینده‌ی انسان چه می‌گوید و در خلال این روایت‌ها از وقایع عظیم گذشته، در جستجوی معنایی برای زندگی انسان هستند. معنایی که طی سفری طولانی از جنگ‌ها، پیروزی‌ها و حتی آفرینش جستجو می‌شود و ما را در درک وقایع دوران خود همراهی می‌کند. دورانت‌ها معتقدند تاریخ را نباید تنها به عنوان روایتی عبرت‌آموز از حماقت‌ها و جنایت‌هاى انسان دید؛ بلکه بشر همواره افرادی را به چشم دیده که بهترین شیوه‌های زندگی و بزرگترین دستاوردها را داشته‌اند و دنیا را به جای بهتری برای زندگی تبدیل کرده‌اند. درس‌های تاریخ به دنبال اثبات این مسئله است که نباید تاریخ را به چشم سیاهچاله‌ای تاریک و پر از یأس بپنداریم.

درس‌های تاریخ هم مقدمه‌ای بر تاریخی مفصل‌تر و هم بررسی تاریخ بشر به‌عنوان محصول تجربه‌ی انسانی و طبیعت تکاملی انسان است. دورانت‌ها قضاوت نمی‌کنند. آنها نمی‌گویند کدام سیستم و اتفاق بهتر است یا صلح برتر از جنگ است. چیزی که نویسندگان در این اثر بر آن تاکید دارند، این است که انسان در حقیقت به طور مداوم گذشته را تکرار می‌کند و مجموعه‌ای از نیازها و پاسخ‌های خاص شده که در طول هزاره‌های تاریخ زندگی بشر، او را تحت تاثیر خود قرار می‌دهند. بنابراین آن‌چه کتاب درس‌های تاریخ به صورت خلاصه در پی نمایش آن است، توالی الگوهای رفتاری‌ایست که از اولین تمدن(های) شناخته شده به طور مداوم تکرار شده‌اند. به علاوه این مسئله را بررسی می‌کنند که ظهور و افول تمدن‌ها – همه‌ی تمدن‌هایی که بوده‌اند یا هستند - امری مسلم است. هیچ‌کدام برای همیشه باقی نمی‌مانند و سرعت ظهور و ناپدید شدن آنها می‌تواند به عوامل مختلف زمین‌شناسی، اقلیمی، بیولوژیکی یا حتی سیاسی بستگی داشته باشد.

درس‌های تاریخ همچنین مقوله‌ی انتخاب را نیز به خوبی بررسی می‌کند. دورانت‌ها تأکید می‌کنند که انتخاب و برتری اجتناب‌ناپذیر برخی افراد به این معناست که همیشه نابرابری وجود خواهد داشت. با این حال دو نوع از برابری وجود دارد که هیچ جامعه‌ای نمی‌تواند آنها را بدون پذیرش عواقب مهلک نادیده بگیرد: برابری در قانون و فرصت مساوی برای تحصیل. آموزش این فرصت را برای هر انسانی فراهم می‌کند تا به اندازه توانایی خود قیام کند. با این حال، حتی اگر قانون و فرصت آموزشی برای همه در دسترس باشد، اگر شکاف بین فقیر و غنی بیش از حد افزایش یابد، و اگر پلی تحت عنوان طبقه‌ی متوسط وجود نداشته باشد که فقرا بتوانند با نگاه به آن، امیدی به غلبه بر این شکاف داشته باشند، توزیع ثروت خشونت‌آمیز پیش خواهد رفت. این یکی از درس‌های تاریخ است.

ویل دورانت و آریل دورانت در این اثر به سراغ بررسی تاریخ از ابعاد مختلفی رفته‌اند و عوامل مختلف موثر بر تاریخ زندگی انسان مانند جزئیات بررسی‌شده در علم زمین‌شناسی، زیست‌شناسی، تفاوت‌های نژادی، عناصر سرشت و ساختار فطری انسان، اخلاق و دین، اقتصاد، ابعاد متنوع سوسیالیسم، حکومت‌ها و جنگ‌ها را مورد مطالعه قرار داده‌اند. کتاب درس‌های تاریخ که خلاصه‌ای از مفاهیم کتاب‌های تاریخ تمدن به شمار می‌رود، به کوشش محسن خادم به فارسی برگردانده شده و توسط نشر آفرینگان به چاپ رسیده است.

کتاب درس‌های تاریخ برای چه کسانی مناسب است؟

مطالعه‌ی این اثر را به تمام دوستداران کتب تاریخی و تمام افرادی که به خواندن کتاب‌های تاریخ تمدن علاقه دارند اما حجم زیاد این مجموعه‌ی 11 جلدی را مانع کار خود می‌بینند، پیشنهاد می‌کنیم.

در بخشی از کتاب درس‌های تاریخ می‌خوانیم

پیکار سوسیالیسم علیه سرمایه‌دارى جزئى از حرکت متواترِ تاریخ در تمرکز و توزیع ثروت است. محققا، سرمایه‌دارى در تاریخ وظیفه‌اى سازنده بر عهده داشت و به انجام رسانید: پس‌اندازهاى مردم را با تعهد سود سهام و بهره، جمع‌آورى و به صورت سرمایه مولّد درآورد؛ در مکانیزاسیون صنعت و کشاورزى و عاقلانه ساختن توزیع، سرمایه‌گذارى کرد؛ که نتیجه آن چنان جریانى از کالا میان تولیدکننده و مصرف‌کننده است که تاریخ به یاد ندارد. سرمایه‌دار کتابِ مقدسِ آزادى وسیع را به خدمت خود گرفت و چنین استدلال کرد که اگر سوداگران از عوارضِ حمل و نقل و مقررات قانون آزادى نسبى یابند، قادر خواهند بود براى مردم آن گونه وفور موادِ غذایى، مسکن، و آسایش و تفریح ایجاد کنند که هیچ‌گاه از صنایع تحت اداره دولتمردان، با کارکنانى مستخدمِ دولت و احیانا مصون از قوانین عرضه و تقاضا، ایجاد نکردند. در سرمایه‌گذارى آزاد مهمیز رقابت و شوق و ذوقِ مالکیت بارآورى و ابتکار انسان را به جنبش درمى‌آورد؛ تقریبا هر استعدادِ اقتصادى دیر یا زود در برهم خوردن استعدادها و انتخاب طبیعى مهارت‌ها جایگاه شایسته خود را پیدا مى‌کند و به پاداش خود مى‌رسد؛ و چون تعیین کننده اکثر اقلام تولیدى و خدماتى که باید عرضه شود، تقاضاى مردم است نه حکم دولتى، دموکراسى بنیادین بر روند فوق حاکم است. ضمنا رقابت سرمایه‌دار را به کار بى امان وا مى‌دارد و محصولاتش را پیوسته مرغوب‌تر مى‌کند.