کتاب پیمانکاران اعتراض: چگونه سرمایه داری از کنشگری مدنی کسب و‌ کاری سودآور می‌سازد

کتاب پیمانکاران اعتراض رویکردهای سرمایه‌داری رادیکال در قرن بیست‌ویکم را مورد قضاوت و پرسش قرار می‌دهد. در طول دو دهه‌ی اخیر، شاهد بحران روزافزون محیط‌زیست هستیم، اما کسانی که در حال مدیریت سیستم سرمایه‌داری هستند، نه‌تنها به این مشکل جهانی توجهی ندارند، بلکه با افراط بیشتری ثروت‌اندوزی می‌کنند. پیتر دوورن و جانویو لابرن در این کتاب نگاهی تأمل‌برانگیز به مبحث مربوطه دارند و خواستار نسخه‌ی انسانی‌تری از سرمایه‌داری هستند.

درباره‌ی کتاب پیمانکاران اعتراض

در سال 2008 بود که اقتصاد جهانی یک بحران بزرگ را تجربه کرد. در آن سال، سراسر جهان یک دغدغه و نگرانی جمعی را تجربه کردند که منجر به واکنش‌های گسترده و گوناگون از سوی حزب‌ها و گروه‌های مختلف شد. در سال 2008، کارگران با همراهی دانشجویان و فعالان محیط‌زیست اعتراضات اجتماعی، سیاسی و فرهنگی خود را ابراز کردند. بسیاری از افراد تصمیم گرفتند به خیابان بیایند و به‌صورت مسالمت‌آمیز و عاری از خشونت فیزیکی، فریاد اعتراضی خود را به گوش افراد صاحب قدرت برسانند. آتش این نارضایتی‌های گسترده در سراسر جهان در حال اوج گرفتن است و حتی ثروتمندترین و برترین کشورهای دنیا نیز در حال تجربه‌ی آن هستند. در سال 2011 نیز شاهد «جنبش اشغال وال‌استریت» بودیم که با ژستی چپ‌گرایانه به سرمایه‌داری و تکثر ثروت به‌صورت ناعادلانه اعتراض نشان داد.

کتاب پیمانکاران اعتراض کوشش دارد تا داستان دیگری از این فعالیت‌های اجتماعی، اقتصادی و سیاسی را بازگو کرده و مورد تحلیل خود قرار دهد. باتوجه‌به آنکه در طول سال‌های اخیر شاهد افزایش راه‌پیمایی‌های اعتراضی و فعالیت‌های گسترده علیه سیستم سرمایه‌داری، انحصارطلبی مالی و مباحث مربوط به آن بوده‌ایم، نتایج جالب‌توجهی نیز در سراسر دنیا شکل‌گرفته است. کتاب پیمانکاران اعتراض (Protest Inc: The Corporatization of Activism) به بررسی این تأثیرات کنشگری در بطن مدیریت‌های کسب‌وکار می‌پردازد. پیتر دوورن و جانویو لابرن در مطالب خود اشاره می‌کنند که این کنشگری‌های سیاسی خواستار راه‌حل‌هایی در بازار کار هستند. این کتاب شرح می‌دهد که بسیاری از کسب‌وکارهای غیردولتی در دهه‌ی اخیر با شرکت‌هایی چون اکسان‌موبیل، والمارت، کوکاکولا و مک‌دونالد شریک شده و همکاری کرده‌اند.

پیتر دوورن (Peter Dauvergne) و جانویو لابرن (Genevieve LeBaron) در کتاب پیمانکاران اعتراض به طرح چنین پرسش مهمی می‌پردازند: آیا فعالان حرفه‌ای در زمینه‌ی مقابله با سرمایه‌داری تصمیم گرفته‌اند که اهداف خود را فراموش کنند و به خدمت این سیستم درآیند و به‌واسطه‌ی آن حقوق کارکنان و زندگی‌شان را به دست آورند؟ به گفته‌ی دو مؤلف این کتاب، ماجرا از چنین مسائلی نیز پیچیده‌تر و عجیب‌تر است. در طول سال‌های اخیر، دگرگونی‌های سیاسی و اجتماعی اقتصادی مسبب افزایش قدرت کسب‌وکار در سازمانی کردن کنشگری‌ها و سرکوب مخالفان شده است. درحال‌حاضر، شاهد این هستیم که کنشگری‌ها به قالب مؤسسه و شرکت درآمده‌اند که نمی‌تواند اتفاق مثبتی تلقی شود.

درست است که فعالیت‌های مردمی در قالب اصلی خود نیز در حال پیگیری است، اما با افزایش همکاری‌هایی که میان فعالان حرفه‌ای در زمینه‌ی کنشگری با شرکت‌های سرمایه‌داری شکل گرفته، باید گفت که در آینده افق روشنی در انتظارمان نیست. کتاب پیمانکاران اعتراض بر آن است تا به آسیب‌شناسی روابط دوستانه‌ی میان شرکت‌ها و فعالان کنشگری بپردازد و در مورد آینده‌ی پیش رو به ما اخطار دهد. پیتر دوورن و جانویو لابرن در کتاب خود به اکثر ایده‌های خود عینیت می‌بخشند و پژوهشی همه‌جانبه به مخاطبان موردنظرشان ارائه می‌دهند. کتاب پیمانکاران اعتراض توسط نیکزاد زنگنه ترجمه شده و نشر افکار آن را منتشر کرده است.

نکوداشت‌های کتاب پیمانکاران اعتراض

• کتابی غم‌انگیز که آمارهای پرتعداد و دلسردکننده‌ای از وضعیت حاکم ارائه می‌دهد. پیام اساسی این کتاب آشکار است: «ثروتمندان به پیروزی نزدیک‌اند». (اکولوژیست)
• کتابی فوق‌العاده، دقیق و پرشور که به زیبایی مباحث خود را شرح داده و باید توسط تمام کسانی که به دگرگونی‌های اجتماعی علاقه دارند خوانده شود. این کتاب به ما نشان می‌دهد که چگونه شرکت‌ها برای رسیدن به اهداف‌شان دست به اقداماتی زده‌اند که به کاهش قدرت کنشگری‌های مردمی منجر شده است. باید اخطار این کتاب را جدی بگیریم. (مایکل ادواردز، متخصص توسعه‌ی بین‌المللی)
• کتابی اصیل و قانع‌کننده که به ما در مورد خطر کاهش فعالیت‌های رادیکال کنشگری اخطار می‌دهد. (مایکل منیاتس، استاد دانشگاه علوم اجتماعی)

کتاب پیمانکاران اعتراض برای چه کسانی مناسب است؟

مطالعه‌ی این اثر به تمام کسانی که به آثار انتقادی در باب سرمایه‌داری علاقه دارند، پیشنهاد می‌شود. به‌طورکلی اگر به مطالعه در زمینه‌ی مباحث اجتماعی و اقتصادی گرایش دارید، این کتاب برایتان جالب خواهد بود.

در بخشی از کتاب پیمانکاران اعتراض: چگونه سرمایه داری از کنشگری مدنی کسب و‌ کاری سودآور می‌سازد می‌خوانیم

قرن گذشته، دوره‌ی طغیان‌های اجتماعی خیره‌کننده بود. بازگو کردن این داستان آشنا ضرورتی ندارد، اما مهم است که گستردگی آن را به یاد بیاوریم. جنگ‌های جهانی و نبردهای محلی به قتل عام میلیون‌ها سرباز و شهروند منجر شد. انقلابی‌ها، فرهنگ‌های کهنه را از بُن برانداختند. موج‌های رونق و فلاکت اقتصادی، ثروت‌های خیره‌کننده و فقر شدید را با خود به همراه آورد. جهش‌های علمی، امتیازهای عظیم (برای نمونه، بیش از دو برابر شدن متوسط طول عمر انسان) و دغدغه‌های وحشتناکی (مثل جنگ هسته‌ای) ایجاد کرد. خودروها و هواپیماها و رایانه‌ها سرعت زندگی را افزایش دادند و بحران‌های جهانی زیست‌محیطی، زمین را تکان داد.

کنش‌گران در این دوران پرآشوب هر حرکتی را که تصور می‌کنید، دنبال کردند. با توجه به حجم بالای تغییرات، زندگی کنش‌گران امروز و شرایط اقتصادی-اجتماعی کنش‌گری حتی به بیست سال پیش هم هیچ شباهتی ندارد. دولت‌ها و متحدان اَبرشرکتی آن‌ها برای ترویج خوداتکایی و پیروی جامعه از منافع اقتصادی، تار و پود پارچه‌ی جامعه‌ی مدنی را، بارها و بارها و در همه‌ی فرهنگ‌ها، از هم شکافته و از نو دوخته‌اند.

اکنون کنش جمعی رادیکال با موانع بلندبالایی روبه‌رو است. پیوندهای همبستگی در دنیای ثروت و رویای ثروت‌اندوزی، ناپایدارتر و شکننده‌تر می‌شوند؛ جایی که زندگی اجتماعی خصوصی‌سازی می‌شود و دگردیسی‌های فرهنگی چیزی جز «پیروزی فرد بر جامعه» نیست. اکنون «ساختارهای زندگی روزمره» به میانجی روابط بازاری و مصرف‌گرایی که توسط فردگرایی تقویت شده‌اند، استقرار می‌یابد. یعنی آن‌چه تاریخ‌نگار فرانسوی، فرنان برودل، چنین توصیف می‌کند: «هزاران عمل شکوفا می‌شود و به ثمر می‌نشیند، بی آن‌که کسی تصمیمی بگیرد؛ اعمالی که ما حتی از آن‌ها آگاه نیستیم.» در این شرایط زندگی اجتماعی در هم شکسته، پیوندهای تاریخیِ جنبش‌های اجتماعی را متزلزل کرده، میان امور شخصی و امور اجتماعی شکاف انداخته و باعث محدود شدن دامنه‌ی چیزهایی شده است که مردم تغییر آن‌ها را میسر می‌دانند.