کتاب روش تحقیق کیفی در علوم سلامت

جنیس ام.مورس در کتاب روش تحقیق کیفی در علوم سلامت به شرح چیستی و چرایی تحقیقات کیفی در حوزه‌ی سلامت پرداخته و از چالش‌هایی سخن می‌گوید که هر محققی دست‌کم یک‌بار در طی تحقیقات خود به آن‌ها برمی‌خورد. این کتاب سرشار از تجربیات ارزشمند در زمینه‌ی تحقیق و پژوهش است و می‌تواند منبعی کامل و کاربردی برای محققان جوانی باشد که به‌تازگی فعالیت‌های خود را آغاز نموده‌اند.

درباره‌ی کتاب روش تحقیق کیفی در علوم سلامت

بی‌شک می‌توان گفت که تمامی پیشرفت‌‌ها در حوزه‌ی بهداشت، درمان و سلامت، مدیون پژوهش‌ها و تحقیقاتی‌ست که در این زمینه انجام گرفته است. تحقیقات حوزه‌ی سلامت به دو دسته‌ی کلیِ کمی و کیفی تقسیم می‌شوند و پژوهشگران در هر مرحله از آزمایشات خود، بنا به نیازشان از یکی از این روش‌ها بهره می‌جویند. تحقیقات کمی سلامت بر جمع‌آوری و تجزیه و تحلیل داده‌ها تمرکز دارد و در خلال آن از روش‌هایی مانند آزمایش و بررسی اپیدمیولوژیک برای جمع‌آوری اطلاعات استفاده می‌شود. تحقیقات کیفی مبتنی بر تجربیات و دیدگاه افراد درمورد بیماری‌هاست و محققان برای جمع‌آوری داده از روش‌هایی مانند مصاحبه و تحلیل روایات استفاده می‌نمایند. گرچه در حین آزمایشات، روش‌های کمی بیشتر مورد توجه قرار می‌گیرند اما روش‌های کیفی نیز نقش مهمی در مراقب‌های بهداشتی ایفا می‌کنند. با بهره‌گیری از این روش‌ها پژوهشگران می‌توانند بهترین راه‌‌ها برای ارتباط با بیماران و آموزش به آن‌ها را فرابگیرند و با استفاده از داده‌های به دست آمده‌ی خود یک محیط درمانی مناسب برای بیماران ایجاد نمایند.

کتاب روش تحقیق کیفی در علوم سلامت (Qualitative Health Research Creating a New Discipline) نوشته‌ی جنیس ام. مورس (Janice M Morse) به آموزش تحقیقات کیفی می‌پردازد و از سه دهه تجربیات نویسنده در این زمینه سخن می‌گوید. این کتاب شامل هفت فصل است. جنیس ام. مورس در بخش‌های ابتدایی کتاب درباره‌ی چیستی و چرایی تحقیقات کیفی سلامت توضیح داده و شرح می‌دهد که پیشینه‌ی تاریخی این روش‌ها چیست، چه دامنه‌ای را در برمی‌گیرد و چه اهدافی را دنبال می‌کند. سپس در فصل‌های میانی به سراغ چالش‌های موجود در این مسیر می‌رود و مانند معلمی مهربان به مخاطبان می‌آموزد که چطور باید با این چالش‌ها مواجه شد و موانع را از سر راه برداشت. او در این قسمت از پیش‌نیازهایی صحبت می‌کند که به پیش‌برد و سرعت بخشیدن به تحقیقات کمک می‌نمایند و هر محققی بهتر است پیش از شروع کار خود آن‌ها را فرابگیرد. بخش‌های پایانی کتاب نیز به تفسیر نقش نهادها و سازمان‌های مختلف در این پژوهش‌ها پرداخته است.

یکی از ویژگی‌های مثبت کتاب روش تحقیق کیفی در علوم سلامت آن است که نویسنده کوشیده تمام مباحث را به صورتی عملی و کاربردی شرح دهد و از افتادن در دام اطناب و توضیح تئوری مطالب اجتناب کند. به سبب قلم روان و مطالب پایه‌ای، این کتاب می‌تواند برای طیف گسترده‌ای از مخاطبان با هر سطح اطلاعاتی مورد استفاده قرار بگیرد.

کتاب روش تحقیق کیفی در علوم سلامت به کوشش علیرضا منادی سفیدان و محمدباقر عسکرنیا به فارسی بازگردانده شده و توسط انتشارات ویراست به چاپ رسیده است.

در نکوداشت کتاب روش تحقیق کیفی در علوم سلامت

• جنیس ام. مورس سزاوارترین فرد برای نوشتن کتاب روش تحقیق کیفی در علوم سلامت و شاید تنها نابغه‌ی واقعی ما در جامعه‌ی پرستاری امروز است. او رهبری بزرگ در تحقیقات کیفی بوده و خواهد بود. من او را بابت این کار تحسین می‌کنم. (پاملا برینک، دانشکده‌ی پرستاری دانشگاه آلبرتا)

کتاب روش تحقیق کیفی در علوم سلامت برای چه کسانی مناسب است؟

این کتاب برای محققان و پژوهشگران حوزه‌ی علوم سلامت مناسب و کاربردی خواهد بود.

در بخشی از کتاب روش تحقیق کیفی در علوم سلامت می‌خوانیم

تحقیقات کیفی اغلب قبل از اجرای برنامه برای شناسایی نیازهای مراقبت‌های بهداشتی و متعاقباً برای تعیین نیازهای برنامه استفاده می‌شود. این امر اطلاعاتی در مورد اینکه آیا یک برنامه خاص باید توسعه یابد یا خیر، و همچنین توصیه‌هایی برای شکل و محتوای برنامه ارائه می‌دهد. همان‌طور که قبلاً بحث شد، محققان علاقه‌مند به جمع‌آوری داده‌ها در مورد فرآیندهای جستجوی مراقبت‌های بهداشتی، از جمله موانع و دسترسی به مراقبت هستند. این اطلاعات می‌تواند در برنامه‌ها گنجانده شود، می‌تواند برای غلبه بر موانع چنین برنامه‌ای مورد استفاده قرار گیرد، و می‌تواند اعضای جامعه را در مرحله تصور برنامه درگیر کند. تحقیقات کیفی روش‌های ایدئالی را برای ارزیابی برنامه‌ها فراهم می‌کند. این روش‌ها به شرکت‌کنندگان این آزادی را می‌دهد که در مورد آنچه واقعاً درست یا نادرست است، نظر بدهند و پیشنهادهایی برای تغییر ارائه دهند. به طور مشابه، روش‌های کیفی در تحقیقات بهداشتی برای ارزیابی برنامه‌های آموزشی که در کارگاه‌ها، کلاس‌های درس یا در اینترنت تدریس می‌شوند، استفاده می‌شوند. آن‌ها همچنین با بررسی برنامه‌های آموزشی راه‌های تدریس در کلاس را در نظر می‌گیرند.

مقالات نظری مهمی در QHR منتشر شده است که زمینه را برای ارزیابی فراهم کرده است. یک دستور کار برای ارزیابی کیفی علیه فهرست‌های مبتنی بر قاعده استدلال‌هایی مطرح کرده و به جای آن پیشنهاد می‌کرد که از تنوع روش‌شناختی و بازتاب پذیری تحقیقات کیفی استفاده کنیم. نوشته‌های ایبوامریکا، مرکادو-مارتینز و همکاران (2008) نیز بر روش‌های ارزیابی متمرکز بودند: رویکردهای مشارکتی، کیفی، انتقادی، هرمنوتیکی، از پایین به بالا و فرارشته‌ای. آن‌ها در بررسی هفتاد مقاله متذکر شدند که روش‌های مشارکتی و کیفی رایج‌ترین روش‌های مورد استفاده در ارزشیابی هستند. تحقیقات کیفی برای ارزیابی عالی است، و ارزیابی‌ها از کیفیت سلامت در جامعه، تا اثربخشی مؤسسات مراقبت‌های بهداشتی، تا گزارش خود بیمار از مراقبت متغیر است. ارزیابی‌های کیفی (مرتبط با سیستم مراقبت‌های بهداشتی، به جای علائم بیمار) نه تنها ادراک مراقبت را امکان‌پذیر می‌سازد، بلکه بینش‌هایی در مورد علیت و چگونگی “رفع” مشکلات ارائه می‌دهد. نتایج ارزیابی در توسعه سیاست و برنامه مورد استفاده و به نوبه خود مورد ارزیابی قرار می‌گیرد.