کتاب سبک شناسی هنر انقلاب اسلامی: با نگاهی تطبیقی به شعر و نقاشی دوره انقلاب

در تاریخ ادبیات فارسی بزنگاه‌های تاریخی جریان رایج دوره را تغییر دادند و سبک جدیدی را بنیان نهادند. کتاب سبک شناسی هنر انقلاب اسلامی با نظر به اهمیت جریان‌سازی انقلاب اسلامی در پی کشف ویژگی‌های سبکی این دوره و انطباق آن با شعر و نقاشی به صورت تطبیقی است. این اثر از پایان‌نامه‌ی مؤلف، محمدرضا وحیدزاده، استخراج شده ‌است و در چهار فصل به بررسی سبک‌شناختی هنر انقلاب اسلامی می‌پردازد.

درباره‌ی کتاب سبک‌شناسی هنر انقلاب اسلامی

ایده‌ی محوری کتاب سبک‌شناسی هنر انقلاب اسلامی بر یکی از نظرات دکتر کورش صفوی در کتاب «از زبان‌شناسی به ادبیات» استوار است. جان کلام دکتر صفوی آن است که تقسیم‌بندی‌‌های رایج در ادبیات ما ناقص و غیرکاربردی است و ضمن ارائه‌ی شاهدمثال‌هایی هم‌پوشانی عرصه‌های مختلف هنر در دوره‌های یکسان را اثبات می‌کند و لزوم نگاه وسیع‌تر به تاریخ و فرهنگ را یادآور می‌شود. مثلاً سادگی و شکوه و وقار اوصافی است که در معماری، فلسفه و شعر سبک خراسانی در قرون چهارم تا پنجم هجری به چشم می‌خورد. به این ترتیب نویسنده‌ی کتاب سبک‌شناسی هنر انقلاب اسلامی، محمرضا وحیدزاده، کوشیده ‌است تا با نگاهی تطبیقی و با نظر به کلام دکتر صفوی دست به سبک‌شناسی شعر و نقاشی پس از انقلاب اسلامی بزند. باتوجه به اینکه تا پیش از او اثر منحصربه‌فرد و یگانه‌ای در این موضوع تألیف نشد‌ه‌ است، لذا کار وحیدزاده بداعت خاصی دارد و از این منظر مهم است.

محمدرضا وحیدزاده سبک را ویژگی‌ تکرارشونده و مشخص صوری و ساختاری یک اثر دانسته‌است و معتقد است که عوامل اجتماعی، فرهنگی و به‌ویژه نحوه‌ی اندیشیدن مؤلف یا مؤلفان آن آثار تأثیر به‌سزایی در ایجاد و کیفیت ویژگی‌های سبک‌شناختی دارند. او با بررسی اشعار و نقاشی‌های پس از سال 1357 کوشیده‌ است تا حد امکان این ویژگی‌های سبک‌شناختی را پیدا کند و به تاریخ فرهنگ و هنر معاصر دید همه‌جانبه‌ای داشته‌باشد.

نکوداشت‌های کتاب سبک‌شناسی هنر انقلاب اسلامی

• منابع زیادی از طریق آقای وحیدزاده مطالعه شده و کمتر منبعی وجود دارد که آقای وحیدزاده در زبان فارسی ندیده باشد. (احمد تمیم‌داری)

• نثر کتاب سبک شناسی هنر انقلاب اسلامی به شدت معنا رسان است. نثر وحیدزاده در کتاب درست است و توجه مخاطب تنها به معنا و محتوا معطوف می‌شود. (حمیدرضا شکارسری)

کتاب سبک‌شناسی هنر انقلاب اسلامی برای چه کسانی مناسب است؟

این کتاب برای محققان و پژوهشگران ادبیات، هنرمندان، دانشجویان رشته‌ی ادبیات تطبیقی و مطالعات فرهنگی می‌تواند منبعی مهم باشد. علاوه بر این برای علاقه‌مندان به تاریخ ادبیات و هنر معاصر دل‌پسند خواهد بود.

در بخشی از کتاب سبک شناسی هنر انقلاب اسلامی: با نگاهی تطبیقی به شعر و نقاشی دوره انقلاب می‌خوانیم

مهم‌ترین ویژگی شعر دفاع مقدس تلفیق حماسه و غزل و عرفان است که نتیجه درآمیختگی مهر و قهر یا لطف و خشم است... شاعر دفاع مقدس بین حماسه و عاطفه بی‌نظیر رزمندگان اسلام، بین فضای عطرآگین سنگرها، سجده‌های عارفانه لبیک‌گویان حق و ستیز دفاعی آن‌ها گره‌خوردگی می‌بیند و آن‌ها را در شعر خود به هم می‌پیوندد. بر همین اساس، واژه‌ها و ترکیبات شعر حماسی دفاع مقدس با شعر حماسی گذشته ادب فارسی کاملاً متفاوت است. شاعر دفاع مقدس برای بیان رشادت‌های دفاع، از عناصر طبیعت استفاده می‌کند؛ اما با دید حماسی و به بیان تغزل. عناصر طبیعی این شعر با بار لطیف و پرمهر حضور دارند که آمیزه‌ای از لطافت و قهر و نمایان‌کننده روح لطیف سالکان سیر عرفانی این دفاع قدسی هستند. در شعر حماسی کلاسیک واژه‌ها فقط رزم و کوبندگی و تیرگی و نفرت و ستیزه‌گری و خون‌ریزی میدان‌های رزم را توصیف می‌کنند و ویژگی‌ غنایی و بار عاطفی ندارند. به کار بردن ترکیب‌هایی نظیر گل‌واژه نور، دام بیداد، سیر شوق، سعی سرخ، روح آتش، زلال سخن، بذر سحر، لطف بارانی، بال فرشتگان، مقدم صبح، عطر شهادت، بوی فتح، نسیم صلوات و ده‌ها ترکیب بی‌مانند دیگر در شعر حماسی دفاع مقدس در هیچ‌ دوره‌ای از ادبیات حماسی کلاسیک نظیر ندارد و ثمره تلفیق حماسه، عشق و عرفان و بیان‌گر عرفان حماسی است (سماوی، 1390: 161).

بر این اساس، می‌توان گفت از مهم‌ترین ویژگی‌های شعر این دوره گشایشی است که در ظرفیت‌های فروبسته پیشین ایجاد شد و از طریق آن تحولی عمیق در ساختارهای ثابت‌مانده شعر فارسی صورت گرفت.

به‌واقع، در این سه دهه سخنانی طرح شد که در پیشینه هزارساله شعر فارسی بی‌سابقه یا کم‌سابقه بود. پیوندی‌که میان مفاهیم دینی و رویدادهای سیاسی و انقلابی ایجاد شد و طرح شدن فضایلی چون ایثار، شهادت، مبارزه و دیگر آموزه‌های دینی در بستره‌ای نوین چیزی بود که پیش از این دیده نشده بود.