کتاب در باب انتظار

اثری ارزنده از مجموعه‌ی «دانش زندگیِ» نشر بیدگل؛ هارولد شوایتزر، متفکر مطرح معاصر، در کتاب در باب انتظار، از مجرای بازخوانی برخی از مهم‌ترین متون فلسفه و ادبیات مغرب‌زمین، به پدیدارشناسی مفهوم «انتظار» پرداخته است. زبان روشن و نثر سرزنده‌ی نویسنده، متن پیش رو را به کتابی خواندنی برای عموم علاقه‌مندان به مباحث فلسفی بدل ساخته است.

درباره کتاب در باب انتظار

«انتظار» یکی از درونمایه‌های اصلی و اساسی تفکر غربی در دو سده‌ی اخیر بوده است. آشنایی‌ای مختصر با جریان‌های مهم ادبی و فلسفیِ مغرب‌زمین در دوره‌ی معاصر به روشنی صحت این مدعا را به ما اثبات می‌کند. در راستای این بحث می‌توان به طور خاص از چهار چهره‌ی فلسفی - ادبی برجسته نام برد که به نحوی از انحا، پروژه‌ی فکری خود را حول محور مسئله‌ی انتظار سامان داده‌اند: مارسل پروست؛ ژاک دریدا؛ مارتین هایدگر؛ و البته، ساموئل بکت. با مطالعه‌ی کتاب در باب انتظار (On Waiting)، اثر هارولد شوایتزر، پاسخِ این پرسش مهم را که چرا مفهوم انتظار از چنین اهمیتی نزد این دسته از متفکران برخوردار گشته، خواهیم گرفت.

شوایتزر در اثر نامبرده، به پدیدارشناسی مفهوم انتظار در کار فیلسوفان و متفکران نامدار معاصر پرداخته است. (پدیدارشناسی، در یک تعریف مختصر و موجز، فعالیتی فلسفی‌ست که هدف آن، عبارت است از فهم علل و شرح چگونگیِ پدیدار گشتن ادراکات و احساسات و اندیشه‌های گوناگون نزدِ سوژه‌های خودمختار انسانی.) به زبان ساده، او در کتاب در باب انتظار فهم متفکران اصیل و تأثیرگذار غربی در باب چیستی مفهوم انتظار، و نحوه‌ی ارزش‌گذاری ایشان در باب این مفهوم را، توضیح داده است.

می‌توان مهم‌ترین مسائلی را که در کتاب در باب انتظار مورد بحث قرار گرفته‌اند، حول محور این چهار پرسش اساسی مطرح نمود:

- انتظار چه نسبتی با مفهوم زمان دارد؟

- مفهوم انتظار در متون برجسته‌ی ادبیات غربی، از چه جلوه‌هایی برخوردار است؟ (یا به عبارتی، مفهوم انتظار نزد اذهان اصیل، به چه شیوه‌ای -مثبت یا منفی- بازنمایی شده است؟)

- بر چه مبنایی می‌توان اهمیتِ نهفته در مفهوم انتظار را توضیح داد؟

- و سرانجام این‌که: شیوه‌ی تلقی ما در باب مفهوم انتظار، چگونه می‌تواند بر کیفیت زندگی عملی‌مان تأثیر بگذارد؟

ناگفته پیداست که این قبیل از سوالات، نه فقط در اذهانِ متفکران و فیلسوفان، و نه تنها در جریان‌های فکری معاصر، بلکه در همه‌ی زمان‌ها و نزد تمام ابنای بشر، به نوعی مطرح، و مورد بحث و واکاوی بوده‌اند. با این حال، این نکته نیز مسلم است که نحوه‌ی پرداختن به این پرسش‌ها در کار برخی از هنرمندان، ادیبان و فیلسوفان غربی، خصوصاً در چند سده‌ی اخیر، از ویژگی‌های متمایزی برخوردار است که پرداختنِ دقیق به آن را، به امری ضروری بدل می‌سازد. و این دقیقاً همان کاری است که هارولد شوایتزر در کتاب خواندنی خود با عنوان در باب انتظار، به انجام آن همت گمارده است.

کتاب در باب انتظار ذیل هفت فصل تنظیم گشته است. شیوه‌ی کار شوایتزر به این نحو بوده که در هر یک از فصول هفت‌گانه‌ی اثر، یکی از مسائل مهمی را که می‌توان پیرامون مبحث انتظار مطرح نمود، در کانون توجه خود قرار داده، و در راستای روشن ساختن مطالب خویش در باب مسئله‌ی مورد بحث، مجموعه‌ای از متون ادبی و فلسفی خاص را مورد بازخوانی قرار داده است.

هومر، آنری (هنری) برگسون، ریموند کارور و الیزابت بیشاپ، برخی از مهم‌ترین نویسندگان و اندیشمندانی‌اند که در کتاب پیش رو نامی از ایشان به میان آمده است.

کتاب در باب انتظار به قلم مهیار آقایی به زبان فارسی ترجمه شده است. گفتنی‌ست که نسخه‌ی صوتی این اثر نیز، در سایت و اپلیکیشن کتابراه موجود و قابل تهیه است.

درباره مجموعه دانش زندگی نشر بیدگل

هر یک از کتاب‌هایی که ذیل مجموعه‌ی دانش زندگی نشر بیدگل به انتشار می‌رسند، به واکاوی یکی از مفاهیم مهم در زندگی عملی از قبیل شجاعت، انتظار و ... از منظری منحصراً فلسفی می‌پردازند. به طور کلی، هدف از تدوین این مجموعه، فراهم آوردن متونی آموزنده در راستای ارتقای کیفیت زیستِ اخلاقی و اجتماعیِ خواننده، و برقراری پیوندی محکم میان دو حیطه‌ی «نظریه» و «عمل» بوده است. از میان عناوین به‌انتشاررسیده در قالب مجموعه‌ی دانش زندگی، می‌توان به کتاب‌هایی چون «در باب شجاعت»، «در باب انتظار»، «در باب حسرت» و «جان‌های بیمار، ذهن‌های سرحال» اشاره نمود.

نکوداشت‌های کتاب در باب انتظار

- کتاب در باب انتظار اثری کم‌حجم و کوتاه است. با این حال هارولد شوایتزر در همین مختصر، به مجموعه‌ای از چالش‌های فکری اساسی پرداخته و مقاصد خویش را با مهارت هرچه تمام‌تر به خوانندگان خود انتقال داده است. (David Bissell, Time & Society Review of Books)

- هارولد شوایتزر در کتاب در باب انتظار تأملات عمیق و وسیعِ ادبی و فلسفی خویش در باب مفهوم انتظار را با ما در میان گذاشته است. (Wendy Steiner, University of Pennsylvania)

- در باب انتظار نه فقط اثری واضح و روشن و همه‌فهم، بلکه متنی شوخ و سرزنده و چالش‌برانگیز است... در یک کلام، کتابی‌ست که مطالعه‌اش لذتی عمیق را ارزانی مخاطب می‌کند. (Robert Eaglestone)

- کتاب در باب انتظار اثری خواندنی و آکنده از بصیرت‌های پرشمار است. (Jacqueline Vaught Brogan)

کتاب در باب انتظار مناسب چه کسانی است؟

کتاب‌های مجموعه‌ی دانش زندگی، از جمله کتاب در باب انتظار، اثر هارولد شوایتزر، برای استفاده‌ی عموم خوانندگان به رشته‌ی تحریر درآمده‌اند. با این حال می‌توان علاقه‌مندان به پژوهش‌های فلسفی را مخاطبین خاص این دسته از آثار قلمداد نمود.

با هارولد شوایتزر بیشتر آشنا شویم

هارولد شوایتزر (Harold Schweizer)، متولد سال 1950، نویسنده و استاد دانشگاهِ اهل سوئیس است. او مدرک دکترای فلسفه‌ی خود را از دانشگاه زوریخ گرفته. شوایتزر از سال 1987 ساکن کشور آمریکاست. از میان آثار مهم وی می‌توان به عناوینی چون «در باب انتظار» و «سنگ‌ها و فرشتگان» اشاره کرد.

در بخشی از کتاب در باب انتظار می‌خوانیم

گرچه اتاق انتظار، ایستگاه قطار یا سالن فرودگاه و لابی هتل‌ها تنها محل گذرند، در این کتاب به این مسئله خواهم پرداخت که انتظار کشیدن در چنین مکان‌هایی صرفاً گذراندن و پشت‌سر ‌ گذاشتن زمان نیست. به باور عادی ، زمانْ درگاه یا راهرویی است که قرار است از درون آن عبور کنیم بی‌آنکه متوجه وجودش شویم. در هنگام انتظار، لولای درِ زمان نمی‌چرخد و انتهای راهرو پیدا نیست. یک ساعتْ یک عمر به درازا می‌کشد و صف به جلو حرکت نمی‌کند. باید زمان را به‌جای پیمودن، تاب آورد. به‌جای اندیشیدن به آن، باید حسش کرد.

هنگام انتظار زمان سنگین و کند می‌شود. چشم‌انتظاری چیزی است ورای تأخیری ناخواسته، اهمیت آن بیش از خودِ زمانی است که صرف می‌شود. بااین‌حال قصد من در این کتاب پرداختن به جنبه مثبت انتظار است حتی اگر در نگاه اول نامأنوس به نظر برسد. چیزی مانند روانه شدن جهت دیدنِ خودِ درگاه یا بازدید خودخواسته از ایستگاه قطار. از سوی دیگر، همواره می‌توان به انتظار به‌عنوان مفری موقت از اقتصاد «وقت طلاست» نگاه کرد؛ مثل مهلتی کوتاه برای کناره گرفتن از گذر شتابان جهان مدرن، یا مجالی کوتاه برای تأمل در خود و جهان که شاید حاصلش کشف و شهودی غیرمنتظره یا ایده‌ای بدیع باشد.