کتاب شنیدن شهر: چرا برای طراحی، برنامه‌ریزی و روایت یک شهر به شنیدن قصه‌هایش نیاز داریم؟

شهرها شبیه به نت‌های موسیقی هستند که هر یک صدایی را آزاد می‌کنند. صدایی که باید آن را خوب شنید تا معنایش را یافت... کتاب شنیدن شهر گردآوری و ترجمه پنج مقاله علمی معتبر درباره طراحی شهری‌ست که لیونی سندرکاک،‌ جیمز تراگ مورتن،‌ لیون امیل، ‌رابرت آ. بیورگارد و باربارا اکشتاین آن‌ها نوشته‌اند. نوید پورمحمدرضا این مقالات را ترجمه کرده و بخش‌هایی را به آن افزوده است. کتاب حاضر اثری میان رشته‌ایست که به معرفی و نقش قصه و روایت و پیوند آن با هویت شهرها اختصاص یافته است.

درباره کتاب شنیدن شهر

تابه‌حال به صدای شهرها،‌ خیابان‌ها و یا کوچه‌ها گوش داده‌اید؟ یا گاهی بازگشتی به محله قدیمی و خاطرات کودکی‌تان داشته‌اید؟ جایی که روزی با کوچه‌های پهن و باریک،‌ خیابان‌های خاکی و آسفالت، ساختمان‌های کوتاه و بلند، یا هر سر و شکل دیگری،‌ شاهد قد کشیدنتان بوده و بخشی از حافظه تاریخی شما بوده است.

کتاب شنیدن شهر حاصل کوشش موفق نوید پورمحمدرضا در جمع‌آوری و ترجمه بهترین مقالات حوزه شهرسازی و طراحی شهری است که درباره تغییرات پیوسته معماری شهری حرف می‌زند.

در این اثر از 5 مقاله متخصصان این حوزه،‌ یعنی لیونی سندرکاک،‌ جیمز تراگ مورتن،‌ لیون امیل،‌ رابرت آ. بیورگارد و باربارا اکشتاین استفاده شده است و به‌خوبی بیان می‌کند که گاهی تغییرات پی‌درپی و اغراق‌آمیزی که در تخریب محله‌ها، خیابان‌ها و احداث راه‌ها و ساختمان‌های جدید رخ می‌دهد، در جذب آدم‌های جدید به شهر یا دفع آن‌ها نقش دارد.

کتاب شنیدن شهر از دو منظر به بافت شهری نگاه می‌کند. از یک سو به شناخت و بررسی تخصصی معماری شهری توجه دارد و از سوی دیگر با رویکری اجتماعی، انسانی و سیاسی به نقش روایت‌ها و قصه‌ها در زندگی انسان‌های شهری می‌پردازد. با خواندن این اثر متفاوت و جذاب درمی‌یابید که معماری، هویت و تاریخ شفاهی هر شهر به شکل واضح در جذب افرادی که در آن‌جا حضور دارند موثر است.

این کتاب میان رشته‌ای از زاویه‌ای بسیار متفاوت،‌ جدید و جذاب به شهر نگاه کرده است. شهری که گاهی باید آنقدر عمیق به آن گوش سپرد که صدایش را به‌درستی شنید!

کتاب شنیدن شهر برای چه کسانی مناسب است؟

این کتاب برای همه کسانی که به شهرسازی و معماری و جامعه‌شناسی شهری علاقه‌مندند،‌ بسیار مناسب است.

با نوید پورمحمدرضا بیشتر آشنا شویم

اثری که پیش‌روی شماست به همت نوید پورمحمدرضا جمع‌آوری و ترجمه شده است و یکی از آثار موفق و متفاوت در زمینه شهرسازی و معماری شهری به شمار می‌رود. پورمحمدرضا متولد تهران است و مدرک کارشناسی ارشد خود را در رشته شهرسازی و از دانشگاه تهران دریافت کرده و همچنان به‌عنوان دانشجوی دکتری در همین رشته و دانشگاه مشغول به تحصیل است. او همچنین به‌عنوان پژوهشگر، مدرس و مترجم فعالیت دارد و در زمینه نقد فیلم و مطالعات سینمایی نیز بسیار موفق ظاهر شده است.

کتاب «شهرها و سینما» که او ترجمه کرده است،‌ برگزیدۀ ششمین دورۀ جایزۀ کتاب سال سینما شده و به‌عنوان یکی از آثار مشهور و پرطرفدار این پژوهشگر جوان شناخته می‌شود.

در بخشی از کتاب شنیدن شهر می‌خوانیم

در جهان کامل و مطلوب، دموکراسی گفتمانی به ایجاد شهرهای پایدار می‌انجامد، از مشارکت و نمایندگی پشتیبانی می‌کند و بی‌وقفه همگان را به حفظ محیط طبیعی، هدایت رشد اقتصادی و جست‌وجوی عدالت اجتماعی سوق می‌دهد. شهروندان، از هر جایگاه اجتماعی و در هر مکان و موقعیتی، می‌توانند قصه‌هایشان را برای یکدیگر نقل کنند. همه‌ی این‌ها به گفتمان بنیادینی ره می‌برد که در آن، پرداختن به مسائل پایداری اجتناب‌ناپذیر است. در چنین جهانی، شهروندان، هم‌داستان در سرنوشتی مشترک، از نهادهایشان می‌خواهند که به نیازهای جمعی و آتی توجه نشان دهند.

قصه‌گویی نقشی مرکزی در همه‌ی این‌ها دارد. قصه‌گویی نه فقط لازمه‌ی دموکراسی قدرتمند است، که یکی از امیدبخش‌ترین مسیرها به سمت شهر پایدار هم از مجرای آن می‌گذرد. البته قصه‌گویی به‌تنهایی کافی نیست و وجود دولتی دموکراتیک و شهروندانی هشیار و تیزبین در کنار آن هم ضروری است.

مسلماً بحث من این‌جا زیادی هنجاری است و گرفتارِ خوش‌بینی‌های نهفته در دلِ امیدواری. البته به دام آرمان‌شهرباوری هم نمی‌افتد، چرا که در عین حال به موانع پیش‌روی پایداری و دموکراسی و پیوند مسئله‌دار قصه‌گویی و پایداری بی‌اعتنا نیست. در جهان ناکامل، نیروهای تهدیدگرِ پایداری قدرتمندند و پاد‌‌‌قصه‌هایی را وسط می‌گذارند که قدرت ما برای تخیل شهر پایدار را تحلیل می‌بَرند. مواردی از قبیل این‌که فقط متخصصانْ دانش مدیریت محیط‌زیست را دارند یا این‌که پایداری منافیِ رفاه و آسایش است، تنها دو مثال از صدها هستند. قصه‌ها این توان را دارند که به فهم و دریافت‌های ما نظم و انضباط ببخشند، بنابراین به شکل اجتناب‌ناپذیری از قصه‌های عمومی برای کنترل دیگران نیز استفاده می‌شود. با این حال، حتی آن‌هایی هم که با وفاداری تام‌وتمام به جایگاه و منافع‌شان وارد عرصه‌ی عمومی می‌شوند، در معرض بحث متقابل و استدلال‌های متضاد با خود قرار می‌گیرند. ایده‌های عمومی به خودی خود واجد نیرو و قدرتی هستند که نمی‌توان آن را به‌سادگی مهار کرد.

شاید شهر مقر شُور و مشورت‌ عمومی در خصوص پایداری‌اش باشد، اما پایداری صرفاً فرایندی محلی نیست. پایداری چند‌‌‌مقیاسی است، پیامدهایش به مرزهای سیاسی بی‌توجه‌اند و تحققش مستلزم عمل در سطوح مختلف محلی، منطقه‌ای، ملی و جهانی است. در نتیجه، دموکراسی گفتمانی در مقام حامی شهر پایدار نیز می‌باید چند‌‌مقیاسی باشد. دموکراسی گفتمانی باید بتواند قصه‌هایی را از مکان‌های مختلف به هم پیوند بزند، و اقداماتی را به شکل همزمان در مناطق مختلف تدارک ببیند.

همه‌ی این‌ها، در کنار مواردی دیگر، چالش‌هایی در راه رسیدن به شهر پایدار ایجاد می‌کنند. برای نزدیک‌تر شدن به هدف‌مان، می‌باید در پی پروراندن نوعی دموکراسی با قصه‌گوییِ قدرتمند و همه‌شمول باشیم.