کتاب خورشید شاه

کتاب سمک عیار یکی از گنجینه‌های نثرِ روایی در ادبیات کهن فارسی است. آنچه در کتاب خورشید شاه، نوشته‌ی مصطفی اسلامیه، خواهید خواند، بازنویسیِ خلاصه‌وار این مجموعه‌ی ارزنده به فارسی امروز است.

درباره کتاب خورشید شاه

مصطفی اسلامیه، محقق و نویسنده‌ی فقید، در کتاب خورشید شاه، به فراخور نیاز مخاطب امروز، خلاصه‌ای خواندنی از کتاب پنج جلدیِ سمک عیار (Samak-e Ayyar) به دست داده است.

کتاب سمک عیار یکی از درخشان‌ترین آثار ادبیات فارسی در حوزه‌ی نثر داستانی است. این اثر عظیم و حجیم، به باور دکتر پرویز ناتل خانلری، در حد فاصل یکی از دو قرن ششم یا هفتم هجری قمری به طبع رسیده است. مؤلف این کتاب، فرامرز خداد (پسرِ عبدالله ارجانی) نام دارد. او البته بیش از آن‌که خالق داستان‌های موجود در کتاب سمک عیار باشد، به نوعی، گردآورنده‌ی آن‌ها به شمار می‌رود. چه، چنان‌که صاحب‌نظران تشخیص داده و بیان کرده‌اند، اغلب قصه‌هایی که در این کتاب مفصل روایت شده، از مدت‌ها پیش در میان عوام‌الناس رایج بوده و نقل می‌گشته‌اند.

کتاب سمک عیار، چنان‌که پیشتر به اشاره گفتیم، از مجموعه‌ای از خرده‌حکایاتِ گوناگون تشکیل شده است. با این حال، از ابتدا تا انتهای این اثر، مخاطب داستانی واحد نیز خواهیم بود که به تعبیری، استخوان‌بندیِ تمام کتاب را تشکیل می‌دهد. قهرمان این داستان، خورشیدشاه، پسر شاه حلب است که در پی دل باختن به یکی از دختران شاه چین به نام مه‌پری، به پادشاه ماچین اعلان جنگ داده و با لشکری سهمگین، عازم سرزمین او می‌شود. در این بین، شخصیتی به نام سمک عیار نیز به یاری خورشیدشاه می‌شتابد؛ قهرمانی که در بطن بیشتر حوادث داستان حضور داشته و جریان اغلب وقایع را، با زیرکی و شهامت خود، به دلخواه خویش رقم می‌زند. (سمک متعلق به طبقه‌ای موسوم به عیاران است که از گروهی مردمانِ پهلوان‌مسلک، با مرام و منشی خاص و متمایز، تشکیل می‌شد. عیاران، در بسیاری از حوادث تاریخی سرزمین ایران، نقشی مهم و حضوری فعال داشتند.) اغلب حوادث داستان سمک عیار، در نواحی سرزمین ایران رخ می‌دهند. شخصیت‌ها نیز اغلب به نژاد پارسی تعلق دارند. این دو نکته سبب شده که برخی، کتاب سمک عیار را، در کنار شاهنامه‌ی فردوسی، داستانِ ملی ایرانیان بنامند. اگرچه کتاب سمک عیار، برخلاف شاهنامه، بیشتر به حوزه‌ی ادبیات عامه تعلق دارد تا حوزه‌ی ادبیات رسمی و فاخر.

همانطور که گفتیم، در کتاب خورشید شاه مخاطب نسخه‌ای فشرده از کتاب سمک عیار خواهید بود. ویژگی ارزنده‌ی کتاب خورشید شاه این است که به نحوی تنظیم گشته که مطالعه‌ی آن مخاطب عام را از مراجعه به کتاب سمک عیار بی‌نیاز می‌سازد. چرا که با خواندن خورشید شاه، به طور کامل با اصل داستانِ روایت‌شده در کتاب سمک عیار آشنا خواهیم گشت. در این کتاب همچنین، پیشگفتاری مفصل و عالمانه عرضه شده که از طریق مطالعه‌ی آن می‌توان با نکاتی مهم در باب کتاب سمک عیار و ارزش آن در تاریخ ادبیات فارسی آشنا شد.

کتاب خورشید شاه به همت انتشارات کتاب‌سرای نیک در دسترس دوست‌داران ادبیات کلاسیک ایران قرار گرفته است.

کتاب خورشید شاه مناسب چه کسانی است؟

علاقه‌مندان به ادبیات کلاسیک فارسی و دوست‌داران ادبیات روایی، دو گروه از مخاطبین کتاب خورشید شاه، اثر مصطفی اسلامیه‌اند.

با مصطفی اسلامیه بیشتر آشنا شویم

مصطفی اسلامیه به سال 1320 دیده به جهان گشود و در سال 1394 چشم بر دنیا فرو بست. او نویسنده، مترجم و پژوهشگر ادبی بود. اسلامیه مدرک دیپلم خود را از دانشگاه دارالفنون اخذ کرد و پس از آن، از ابتدای نوزده سالگی، مدتی به نقش‌خوانی در استودیوی شماره‌ی هشت رادیوی ملی پرداخت. عمده‌ی شهرت و محبوبیت مصطفی اسلامیه در میان مخاطبین کتاب‌خوان ایرانی، از ترجمه‌های او ناشی می‌شود. از میان برجسته‌ترینِ این ترجمه‌ها، می‌توان به عناوینی چون «تاریخ هنر مدرن: نقاشی، پیکره‌سازی و معماری در قرن بیستم»، «تئاتر تجربی: از استانیسلاوسکی تا پیتر بروک»، «چهار نوشته درباره‌ی کوبیسم» و «میلیونر زاغه‌نشین» اشاره کرد. از میان آثار تألیفی اسلامیه نیز می‌توان از عناوینی چون «خورشید شاه»، «رضاخان ماکسیم» و «به کجای این شب تیره» یاد کرد.

در بخشی از کتاب خورشید شاه می‌خوانیم