کتاب معرفت شناسی: مخصوص دانشجویان روانشناسی نوشتهی مرضیه سلطان الکتابی، تاثیراتی را که رویکردهای فلسفی در روانشناسی داشتهاند، با نگاهی انتقادی بررسی میکند. در این اثر تلاش شده تا تصویر صحیحی از معرفت شناسی داده شود و از رابطه علم و دین و فلسفه نیز تفسیری ارائه میدهد.
دربارهی کتاب معرفت شناسی: مخصوص دانشجویان روانشناسی:
معرفت شناسی شاخهای از فلسفه است که از اساسیترین و بنیادیترین مباحث در اثبات مبانی علوم و به خصوص علوم انسانی میباشد. معرفت شناسی نقطه شروعی است که از ریشه مسائل علوم را حل میکند. درواقع باید با معرفت شناسی، هستیشناسی و انسانشناسیِ صحیح وارد بحثهای علمی شد.
شناخت انسان و ساحتهای وجودیاش نقش مهمی در بحثها دارد. این که ما چه نوع شناختی از انسان را قبول داشته باشیم، باعث پاسخهای بسیار متفاوتی به سوالات بنیادین روانشناسی خواهد شد. سوالاتی از قبیل چگونه باید با فلان پدیده انسانی برخورد کرد و چگونه باید آنرا معالجه نمود؟ فلان چیز خوب است یا بد؟ سعادت است یا شقاوت؟ آیا روح وجود دارد و مبنای رفتارهای ماست یا فقط بدن فیزیکی ماست که جنبه علمی و قابلیت بررسی دارد؟
مباحث فلسفی پیچیدگی و ظرافت خاصی دارند و رسیدن به عمق آنها برای کسانی که تازه با آنها آشنا میشوند، دشوار است. از این رو ضرورت دارد که این مباحث، برای مخاطبین خود، مخصوصا اگر این مخاطبین با دروس فلسفی آشنایی کمتری دارند، به صورت سهل و قابل فهم بیان شود. از طرفی درس معرفت شناسی که شاخهای از دروس فلسفی است، در راستای بومیسازی دروس علوم انسانی، به تازگی وارد رشته روانشناسی شده و برای اساتید و دانشجویان گروه روانشناسی، درسی جدید محسوب میشود.
در میان کتابهای موجود در حوزهی معرفت شناسی عموماً برای دانشجویان روانشناسی، نسبتاً سنگین بوده، به علاوه اینکه بسیاری از مباحث فلسفی موجود در این کتب، هیچ ردپایی در روانشناسی ندارند و خواندن آنها برای دانشجویان روانشناسی مفید به نظر نمیرسد.
همین امر ضرورت نوشتن کتابی که بتواند کاربرد اصول معرفت شناسی در علم روانشناسی را نشان دهد، آشکار ساخت. کتاب معرفت شناسی مخصوص دانشجویان روانشناسی (Epistemology for psychology students) شامل سه بخش و سیزده درس است. بخش اول مربوط به ضرورت و تاریخچهی فلسفه و معرفی معرفتشناسی است. در این بخش اصول و مبانی معرفت شناسی به صورت خلاصه و با زبانی شیوا که اکثراً برگرفته از کتاب آموزش فلسفه استاد محمد تقی مصباح یزدی است، مطرح گشته.
بخش دوم کتاب به تاثیر گرایشهای فلسفی در روانشناسی پرداخته و سه گرایش عمده اثرگذار به نامهای پوزیتویسم، اگزیستانسیالیسم و پراگماتیسم را معرفی و نقد نموده است. در نهایت در بخش سوم، جهت کاربردیتر کردن بحث، مثالهایی از کاربرد معرفت شناسی در روانشناسی آورده شده که شامل نقد تفکر بنیادین اومانیستی، نقد فرضیه تکامل داروین و همچنین بررسی رابطه علم و دین از دو منظر غربی و اسلامی است.
کتاب معرفت شناسی: مخصوص دانشجویان روانشناسی مناسب چه کسانی است؟
این کتاب برای دانشجویان رشته روانشناسی که به فلسفه علاقه دارند، مناسب و کاربردی است.
در بخشی از کتاب معرفت شناسی: مخصوص دانشجویان روانشناسی میخوانیم:
1- بین عالِم و معلوم هیچ واسطهای قرار ندارد و به همین سبب هیچ خطایی هم در آنها راه ندارد که به این دسته از علوم «علوم حضوری» میگویند. یعنی معلوم کاملا نزد عالم حاضر است. مانند علم به ترس زمانی که میترسیم. یا احساس درد هنگام زمین خوردن یا دانشی که انسان به وسیلهی شهود و تجربه درونیِ کاملا فردی بهدست میآورد. البته دامنه علوم حضوری بسیار محدود است.
2- بین عالم و معلوم واسطه قرار دارد و به خاطر همین واسطه احتمال خطا هم در این دسته علوم هست. تمامی علومی که به دست میآوریم؛ از قبیل ریاضیّات، هنر، علوم انسانی و علوم تجربی، در این دسته هستند و برای همین به این علوم، «علوم حصولی» میگویند. یعنی علومی که حاصل میشوند و به دست میآیند. و به دانشآموز هم محصِّل گفته میشود، یعنی کسی که علمی را به دست میآورد.
مثالی برای نشان دادن تفاوت این دو علم یا آگاهی بیان میکنیم: حتما تا کنون برای شما اتفاق افتاده است که در اثر بیماری یا سانحهای درد شدیدی را احساس کرده باشید. همچنین افرادی را دیدهاید که در اثر بیماری یا سانحه، درد زیادی را تحمل میکنند. تفاوت این دو علم در این مثال به وضوح نشان داده میشود: آگاهی به دردی که خودتان احساس میکنید، از نوع علم حضوری است؛ یعنی واقعیتِ درد در وجود خود شما حاضر است. نه مفهوم یا تصور درد. اما هنگامی که درد دیگری را میبینید و با او حتی همدلی نیز میکنید، واقعیت درد را در وجود خود حاضر نمیبینید بلکه فقط تصور درد یا صورت ذهنی درد را در ذهن خود دارید. بنابراین علم شما به درد او به واسطهی صورت ذهنی و مفهومی بوده است که از درد داشتهاید.
بله

















