کتاب روش تحقیق پیشرفته در روانشناسی عمومی

محمدرضا مفیدی و سحر مفیدی در کتاب روش تحقیق پیشرفته در روانشناسی عمومی مهم‌ترین مولفه‌های تحقیق در روانشناسی عمومی در سطح دانشگاهی مانند تدوین طرح پیشنهادی یا پروپوزال، مبانی روانشناسی بالینی، فرایند روش‌های تحقیق عمومی و... را بررسی می‌کنند. این اثر یک منبع علمی اختصاصی منحصر به رشته‌ی روانشناسی عمومی است.

درباره‌ی کتاب روش تحقیق پیشرفته در روانشناسی عمومی:

گفته می‌شود که روانشناسی قدمتی به اندازه عمر انسان بر روی کره زمین دارد. انسان‌های اولیه در طول مدت حیات و زندگیشان درمورد جنبه‌های مختلف وجودی خود با سوالات بی‌شماری مواجه بوده‌اند. احساس ترس بعضی از انسان‌های ابتدایی در مواجه با خطر، مشاهده تفاوت بشر با حیوانات در توانایی‌های هوشمندانه برای شکار کردن و یا ابزارسازی، ابتلا به بیماری‌های روانی، احساس دلبستگی و یا دیدن خواب و رویا از مثال‌هایی هستند که انسان ابتدایی را به تفکر و سوال در مورد رفتار و ذهن خود وا می‌داشته است. بسیاری از مردم آن دوران برای پاسخ به معماهای وجود خود، به نیرو یا موجود ناشناخته‌ای در کالبد و درونشان معتقد می‌شدند و برای توصیف آن به افکار خرافی روی می‌آوردند.

همانطور که هر علمی در ابتدا به یک تعریف روشن نیاز دارد تا بر اساس آن به مشخص نمودن حیطه فعالیت‌ها و مطالعات خود بپردازد، روانشناسی نیز از نیاز به تعریف مستثنی نبوده و از زمان علمی شدن آن، صاحب‌نظران مختلف برای رسیدن به تعریفی درست و روشن از این علم به تبادل نظر پرداختند.

عده‌ای معتقد بودند که یک علم حقیقی فقط پدیده‌های قابل مشاهده و اندازه‌پذیر را مطالعه می‌کند و بنابراین روانشناسی باید رفتارهای قابل اندازه‌گیری مثل، خوردن، خندیدن، پرخاشگری، بازی، رقابت و همکاری را مطالعه کند. پس از نظر این عده، روانشناسی عبارت بود از علم مطالعه رفتار و این تعریف، به ویژه از دهه 1920 تا دهه 1960 درعلم روانشناسی رواج زیادی پیدا کرد.

عده٬ای دیگر از صاحب نظران اعتقاد داشتند که اگر روانشناسی به علم مطالعه صرف رفتار تعریف شود با عنوان و اصطلاح اصلی خود که همان psychology است مناسبت زیادی نخواهد داشت. این افراد مدعی بودند، اگر روانشناسی به عنوان علم مطالعه ذهن و فرایندهای ذهنی و روانی تعریف شود، از وجه علمی آن کاسته نمی‌شود. فرایندهای روانی عبارتند از: تفکر، تخیل، حافظه، هوش، ادراک، هیجان و... که از این دیدگاه، روانشناسی، وظیفه تحقیق در مورد آن ها را هم بر عهده دارد.

اگرچه آن هایی که روانشناسی را به علم مطالعه رفتار تعریف کرده بودند، برخی فرایندهای روانی را در زمره‌ی رفتارهای قابل مشاهده به حساب نمی آورند، اما سرانجام تعریفی که مورد قبول اکثریت قریب به اتفاق صاحب نظران قرار گرفته است، این است که روانشناسی علم مطالعه رفتار و فرایندهای روانی موجود زنده است.

گفته می‌شود که تحقیق، مجموعه فعالیت‌هایی است که به منظور حل یک یا چند مسئله، یا پاسخ دادن به یک یا چند سوال انجام می‌شود. بر همین قاعده، جان دیوئی الگویی را به عنوان چهارچوب روش علمی در حل پرسش‌های پژوهشی مطرح کرده، که شامل: «شناخت و بیان مسئله، ساختن فرضیه، جمع آوری اطلاعات، تجزیه و تحلیل داده‌ها» و... است که امروزه به عنوان یکی از روش‌های شناخته شده تحقیق به کار می‌رود.

با این حال مراحل تحقیق اگر طبق قاعده باشد شامل انتخاب، تحلیل و تبیین مسئله، گزینش، طراحی و تشریح روش‌های کار و... هستند. البته از حیث انواع مدل‌های تحقیقاتی اصلی در رشته‌ی روانشناسی عمومی، نوعاً مولفه‌های نظری - کاربردی به عنوان مرتبط‌ترین شرح وظیفه‌ی تحقیقی توسط پژوهشگران روانشناسی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

کتاب روش تحقیق پیشرفته در روانشناسی عمومی مناسب چه کسانی است؟

دانشجویان، اساتید و پژوهشگران حوزه‌ی روانشناسی می‌توانند از کتاب روش تحقیق پیشرفته در روانشناسی عمومی (Advanced research methods in general psychology) که با آخرین ویرایش‌های مرتبط در زمینه‌ی روش تحقیق ارائه شده، به عنوان یک منبع علمی اختصاصی استفاده کنند.

در بخشی از کتاب روش تحقیق پیشرفته در روانشناسی عمومی می‌خوانیم:

فیزیکدان آلمانی گوستاوفخنز اصطلاح سایکو-فیزیک را که همکار فیزیولوژیست وی وبر ابداع کرده بود؛ در عنوان کتاب خود به کار برد و به دنبال تحقیقات وبر، مطالعات زیادی در مورد رابطه بین تحریک و احساس انجام داد؛ وی با پذیرش قانون وبر که بیان می‌داشت، «میان تحریک یک عضو حسی با دو محرک یکسان و حداقلی که باید بر آن تحریک افزود تا اختلاف دو محرک احساس گردد، همیشه نسبتی ثابت برقرار است»، قانونی را به عنوان مکمل آن ارائه کرد که بیان می‌دارد؛ «هرگاه محرک به نسبت تصاعد هندسی افزایش پیدا کند، افزایش احساس فقط به نسبت تصاعد عددی خواهد بود».

روانشناسی همچنین تحت تاثیر نظریه تکامل چارلز داروین قرار گرفته است. داروین نظریاتش را در کتاب منشاء انواع ارائه نمود. به نظر این دانشمند، در طول تاریخ حیات موجودات زنده، آن موجوداتی که دارای ویژگی‌ها و خصوصیات بهتری برای سازگاری با محیط بوده اند، باقی مانده‌اند. موجوداتی که به این طریق باقی می‌مانند، تکامل یافته ترند. نوع پست تر از بین می‌رود و نوعی که می‌ماند خصوصیات مطلوب خود را از طریق توارث به فرزندان خود منتقل می‌کند. نظریات داروین توجه بسیاری از روان شناسان را به رفتار حیوانی و به خصوص «غرایز» و تاثیر وراثت بر رفتار جلب کرد. نظریه داروین، مورد توجه پسر عمویش سر فرانسیس گالتون قرار گرفت. گالتون عقیده داشت که می‌توان توانایی‌ها و استعدادهای انسان را با دید تحولی و تکاملی بررسی کرد. گالتون که بیش تر مطالعات خود را در رابطه با نبوغ و نوابغ انجام داده، به وراثتی بودن نبوغ در افراد تاکید داشت و مدعی بود کسانی که دارای تکامل یافته‌ترین توانایی‌ها هستند، بیش‌ترین شانس بقا را دارند. وی همچنین بر اساس یافته‌های خود، روان شناسی تفاوت‌های فردی را پایه ریزی کرد.