کتاب جامعه، فرهنگ، ادبیات: لوسین گلدمن

کتاب جامعه، فرهنگ، ادبیات: لوسین گلدمن، به بیان نظرات و عقاید این فیلسوف و جامعه‌شناس مارکسیستی می‌پردازد و دیدگاه‌های چندین نویسنده و روانشناس برجسته همچون تئودور آدورنو، ژان پیاژه و... را درباره وی مورد بررسی قرار می‌دهد.

درباره لوسین گلدمن (Lucien Goldmann):

او در 20 ژوئیه سال 1913 در بخارست به دنیا آمد. گلدمن تمام دوران کودکی‌اش را در شهر برتوزانی گذراند و بعد از اتمام دوره متوسطه به بخارست برگشت و در رشته حقوق مشغول به تحصیل شد و اولین شناخت‌های خود را از مکتب مارکسیستی از همان زمان کسب کرد.

در 1933 یک سال را در وین سپری کرد و در کلاس‌های درس ماکس آدلر حضور یافت و از نظر فکری این امر برایش از اهمیت بسیاری برخوردار بود. در همین کلاس‌ها او با مارکسیسم اتریشی و بعد نوشته‌های مکتب نوپای فرانکفورت نیز آشنا شد. گلدمن در سال 1934 به پاریس رفت و هم‌زمان به تحصیل در مقطع دکترای اقتصاد سیاسی در دانشکده حقوق و لیسانس زبان آلمانی و لیسانس فلسفه در سوربن پرداخت و برای تأمین معاش به کارهای گوناگونی چون روزنامه‌فروشی و شاگردی لباس‌شویی روی آورد.

در سال 1940 به تولوز فرار کرد اما در آن جا دستگیر و راهی زندان شد که خیلی زود از آن گریخت. در همین شهر با ژان پیر ورنان آشنایی پیدا کرد و تا پایان زندگی‌اش از دوستی با وی دست برنداشت. سال 1942 مخفیانه به سوئیس رفت اما بار دیگر در یکی از اردوگاه‌های پناهندگان اسیر شد. این اسارت تا سال 1943 ادامه یافت و سرانجام با وساطت ژان پیاژه آزاد شد و یک بورس تحصیلی برای ارائه تز دکترای فلسفه در دانشگاه زوریخ دریافت کرد.

گلدمن برای مدتی دستیار ژان پیاژه و در ژنو همکار نزدیک وی شد و از این روانشناس مشهور بسیار تأثیر پذیرفت و به مطالعه آرای او پرداخت و تلاش کرد این نظرات را با مارکسیسم انطباق دهد و در این مورد چندین مقاله نیز به رشته تحریر درآورد.

بعد از آزادی فرانسه به پاریس برگشت و به عضویت وابسته، سپس به جایگاه پژوهشگر مرکز ملی تحقیقات علمی نائل آمد. در همین زمان نوشتن رساله مهم خود را برای دکترای ادبیات که درباره پاسکال و راسین بود و خدای پنهان نام گرفت، شروع کرد.

جامعه‌شناسی ادبیات، لوکاچ و هایدگر: به سوی فلسفه‌ای نو و خدای پنهان از جمله آثار او هستند. گلدمن در 8 اکتبر سال 1970 درگذشت.

کتاب جامعه، فرهنگ، ادبیات: لوسین گلدمن (Society, culture, literature) به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

اگر به فلسفه علاقه‌مند هستید و دوست دارید با آرای فیلسوفان آشنا شوید، این کتاب برای شماست.

در بخشی از کتاب جامعه، فرهنگ، ادبیات: لوسین گلدمن می‌خوانیم:

برای ما چه نوع چشم‌اندازی در آثار گلدمن مهم است؟ به نظر ما، صورت‌بندی روش‌شناختی‌ای که لوسین گلدمن ارائه کرده، مسیر اصلی بررسی آثار او را نشان می‌دهد، هر چند که این صورت‌بندی نه به آن‌چه جزء قلمرو زیباشناسی عام است بلکه بیش‌تر به عرصه‌ی زیر زیباشناسی می‌پردازد. ساخت‌گرایی تکوینی لوسین گلدمن مسلماً یک ایدئولوژی، یک جهان‌بینی را در بر دارد که بی‌تردید، جهان‌بینی ماتریالیسم دیالکتیکی و تاریخی است، اما بیش از هر چیز، راهنمای روش‌شناختی بررسیِ اثر است. تردیدی نیست که در مسیر جامعه‌شناسیِ هنر، ساخت‌گرایی، یا روان‌کاوی، کار بررسی همه‌جانبه‌ی اثر را به ‌پایان نمی‌رسانیم، بلکه اندکی به آن نزدیک می‌شویم، یا چارچوبی را که اثر در آن جای می‌گیرد، مشخص می‌کنیم: اما گام‌های برداشته‌شده به‌هیچ‌رو بی‌فایده نیستند. در حقیقت می‌خواهیم بدانیم که کدام راه ما را مستقیماً و بی‌هیچ نوع دخالت دنیای بیرونی به ذات زیبایی‌شناسی می‌رساند؛ البته اگر این دنیای بیرونی وجود داشته باشد.

پیش از بحث درباره‌ی مفاهیم پایه‌ای و معنای آن‌ها در آثارِ لوسین گلدمن، به نظر ما لازم می‌نماید ساخت‌گرایی تکوینی را در کلیتش تعریف کنیم. خودِ این اصطلاح نشان می‌دهد که بررسی ساختارها به‌خودی‌خود، به شیوه‌ای ایستا و تغییرناپذیر، موردنظر نیست بلکه هدف بررسی فرآیندِ دیالکتیکیِ تحولِ ساختارها و کارکرد آن‌هاست، و این اندیشه، بی‌تردید، سرچشمه‌ی مارکسیستی دارد. اما اگر امکان تحلیل ساختارهای به قول کلود لوی‌استروس، بی‌حرکت را نادیده بگیریم، می‌توان پرسید آیا گذار از نظرگاهِ ایستایی همزمان به نظرگاهِ پویایی ناهمزمان، بخش عظیمی از دستاوردهای روش‌شناختی ساخت‌گرایی سنتی را ضایع نمی‌کند؟ اگر ما درباره‌ی وجوه پیدایش و کارکرد ساختارها و بافتی که ساختارها در آن ادغام می‌شوند، بیش‌تر بدانیم، مسلّم است که امکان پژوهش تحلیلی ساختار را آن‌گونه که هست، تا حدی از دست داده‌ایم و از این دیدگاه، موضع لوسین گلدمن با این‌که صحت و انطباق بیش‌تری با حقیقت دارد در رهیابی به ذات ارگانیسم هنری، چندان بارور نیست.