کتاب ترفندها و دام‌های آماری

کتاب ترفندها و دام‌های آماری نوشته انیس سی. آلمر تلاش دارد تا با ارائه‌ی مثال‌های متعدد، شما را با موارد برداشت‌های اشتباه از خلاصه سازی‌های آماری نادقیق آشنا کند، خلاصه‌هایی که به عمد یا به سهو به صورت نادرست منعکس شده‌اند.

درباره کتاب ترفندها و دام‌های آماری:

سه پیش‌فرض اصلی، زیربنای کتاب حاضر را تشکیل می‌دهد: نخست آن که روش‌های آماری مفید هستند و تقریباً در تمامی عرصه‌های زندگی مدرن (از پزشکی تا آموزش) به فرایند تصمیم‌گیری کمک می‌کنند. دوم آن که بسیاری از گزارش‌های آماری، گمراه‌کننده هستند (عمدی یا سهوی). پیش‌فرض آخر نیز این است که می‌توان روش‌های پیشگیری از فریب خوردن آماری را از طریق یادگیری مقدمات آمار و روش تحقیق (که در این کتاب ارائه ‌شده‌اند) به‌تمامی علاقه‌مندان آموزش داد.

محتوای کتاب ترفندها و دام‌های آماری (Statistical Tricks and Traps)، کاملاً غیر فنی نوشته شده است و نیازی به آموزش‌های قبلی در زمینه‌ی آمار ندارد؛ بنابراین کتاب حاضر به‌عنوان منبعی کمکی برای استفاده در دوره‌های آموزشی روش تحقیق در رشته‌های علوم انسانی مانند روان شناسی، جامعه‌شناسی، مدیریت و... ایده آل به نظر می‌رسد.

بعد از مطالعه‌ی این کتاب قادر به کشف انواع مشخصی از ترفندها و دام‌های آماری (مانند نمودارهای گمراه‌کننده) خواهید بود. متأسفانه بسیاری از این موارد را نمی‌توان به‌صورت مستقیم تشخیص داد، چراکه معمولاً تنها نتایج نهایی تحلیل‌های آماری گزارش می‌شوند و درباره‌ی داده‌های خامی که باعث تولید این نتایج شده‌اند، توضیحی ارائه نمی‌شود. باوجود این، انیس سی. آلمر (Ennis C Almer) در کتاب ترفندها و دام‌های آماری به شما می‌آموزد که در گزارش‌های آماری چه سؤالاتی باید پاسخ داده شده باشند و در صورت برخورد با گزارشی که پاسخ این پرسش‌ها را ارائه نکرده است، چه باید کرد.

کتاب ترفندها و دام‌های آماری مناسب چه کسانی است؟

مطالب این کتاب می‌تواند برای دانشجویان کارشناسی آمار و در ابتدای درس «روش‌های آماری» بسیار مفید باشد. مثال‌های این کتاب دانشجویان را با ترفندها و دام‌های آماری که با دست‌کاری در خلاصه سازی‌های آماری صورت گرفته‌اند، آشنا می‌کند. آگاهی از مطالب این کتاب در درس یاد شده یا درس‌های مشابه می‌تواند مبنایی برای انجام پروژه‌ای کوچک توسط دانشجویان در یافتن ترفندها و دام‌های آماری موجود در گزارش‌های رسانه‌های ارتباط جمعی قرار گیرد.

در بخشی از کتاب ترفندها و دام‌های آماری می‌خوانیم:

آمار به‌عنوان شاخه‌ای کاربردی از علم ریاضیات، دانشی صریح و به ‌دور از مجادله است؛ برای نمونه چنان چه پژوهش گری به محاسبه‌ی شاخصی مانند «درصد» بپردازد، دیگران می‌توانند محاسباتش را بررسی کنند و چنان چه وی در کارش دقیق بوده باشد، نتیجه‌ی تمامی بررسی‌ها با جواب ارائه‌شده توسط پژوهش گر اصلی سازگار خواهند بود. باوجود این، خطراتی نیز در استفاده از آمار وجود دارد که از دو منبع ناشی می‌شود:

الف) ترفندهای آماری: زمانی که پژوهش‌گر عامدانه می‌کوشد تا مخاطبانش را گمراه سازد، می‌توان از این اصطلاح استفاده کرد.

گاهی ترفندها با ترسیم نموداری گول زننده یا از طریق انتخاب نامناسب روش‌های آماری، پیاده می‌شوند؛ برای نمونه سه نوع مختلف از میانگین وجود دارد (که در این کتاب با آن‌ها آشنا خواهیم شد) و انتخاب نامناسب یکی از آن‌ها می‌تواند باعث گمراه‌سازی مخاطب شود.

بعضی ‌اوقات نیز ترفندها بر استفاده از روش‌های نامناسب پژوهش مبتنی هستند؛ روش‌هایی که داده‌های موردنیاز برای تحلیل آماری را فراهم می‌آورند؛ برای نمونه ممکن است عامدانه نمونه‌ای خاص از آزمودنی‌ها انتخاب شوند تا نتایجی دل خواه از پژوهش حاصل آید.

ب) دام‌های آماری: چنان چه پژوهش گری برای تولید داده‌های آماری به دلیل کم‌تجربگی یا بی‌دقتی از فنون آماری یا روش‌های پژوهشی نادرست استفاده کند، می‌توان این اصطلاح را به کار برد. با آن که دچار شدن به دام‌های آماری عامدانه نیست، می‌تواند نتایج بسیار گمراه‌کننده‌ای داشته باشد.