کتاب آمار استنباطی: ویژه‌ی دانشجویان رشته روانشناسی گرایش سلامت و بالینی

کتاب آمار استنباطی نوشته‌ی مهرداد ثابت، لیلا السادات میرصیفی فرد، شیرین طاهریان و مهسا فیروزی مقدم، به چگونگی استفاده از قابلیت‌های علم آمار در مباحث روانشناسی می‌پردازد. نویسندگان تلاش کرده‌اند برای بیان این فرایند مطالعاتی پیچیده، مباحث را به گونه‌ای مطرح کنند که برای هر مخاطبی قابل درک باشد و بتواند از آن‌ها به عنوان مسائلی کاربردی استفاده کند.

درباره‌ی کتاب آمار استنباطی

اصول علم آمار برپایه‌ی تئوری‌های ریاضی بنا شده است و در چارچوب مشخصی از اعداد و فرمول‌ها تعریف می‌شود. از طرفی علم روانشناسی را می‌توان دقیقا در نقطه‌ی مقابل آمار و چارچوب‌های مشخص ریاضی قرار داد، چرا که روانشناسی در حالت‌های متغیر ذهنی و امیال مبهم انسان سیر می‌کند.

اما در سال‌های اخیر، متخصصان علم آمار و نظریه‌پردازان، روشی از مطالعه و پژوهش را به وجود آورده‌اند که در آن از علم آمار استنباطی در حوزه‌ی روانشناسی، آموزش و پروش و شاخه‌های دیگری از علوم رفتاری استفاده می‌شود. به زبانی دیگر، این رشته‌ی مطالعاتی به منظور درک اصول و روش‌های استنباط در حوزه‌های کاربردی که از جهان اعداد و ارقام محض دور باشد، آن موارد کاربردی را به زبان داده‌های تجربی ترجمه و دوباره کند.

در طی سالیان اخیر علم آمار استنباطی دچار تغییر و تحولات بسیاری شده است؛ انگیزه اصلی نویسندگان اثر حاضر نیز استفاده از این علم در حوزه‌ی روانشناسی است. تاکید عمده کتاب آمار استنباطی به‌کارگیری از روش‌ها برای دست یافتن به نتیجه برای حل مسائل پژوهشی است.

این اثر تلاش دارد تا برای فهم اصول روش‌های استنباطی و دامنه استفاده آن‌ها در داده‌های تجربی به خلاصه کردن و طرح‌ریزی بپردازد. مفاهیم اصلی کتاب آمار استنباطی با نمادها و اصطلاحات علم آمار به شیوه‌ای آسان و قابل درک بیان شده تا نتایج استفاده از آن برای علاقه‌مندان مطلوب باشد.

کتاب آمار استنباطی برای چه کسانی مناسب است؟

این اثر ویژه‌ی دانشجویان رشته روانشناسی گرایش سلامت و بالینی است. همچنین متخصصان علم آمار، علاقه‌مندان به مباحث روانشناسی و طرفداران مطالعات بینارشته‌ای میان این دو حوزه، از خواندن این کتاب لذت خواهند برد.

در بخشی از کتاب آمار استنباطی می‌خوانیم

فرضیه صفر در تحلیل واریانس

فرضیه صفر در تحلیل واریانس بیان می‌کند که تفاوت‌های N گروه مورد بررسی ناشی از خطاست نه ناشی از تأثیر متغیر مستقل. در واقع فرضیه صفر بیان می‌کند که واریانس‌های برآوردشده نمره‌های واقعی و خطا یکسان هستند زیرا هر دو آن‌ها از خطا ناشی می‌شوند. اگر فرضیه صفر صحیح باشد، نباید بین واریانس برآورد شده نمره‌های واقعی و خطا تفاوت وجود داشته باشد (یعنی بایستی واریانس درون گروهی و بین گروهی برابر باشند). اما در صورت درست بودن فرضیه خلاف، باید در نمره‌های واقعی تغییرات بیشتری در مقایسه با نمره‌های خطا وجود داشته باشد (یعنی بایستی واریانس بین گروهی بزرگتر از واریانس درون گروهی باشد).

در آزمون تحلیل واریانس نمره‌های واقعی و خطا را محاسبه می‌کنیم. اکنون برای بررسی معنی‌داری تفاوت بین آزمون‌ نسبت F را به‌کار می‌بریم که محاسبه آن به شرح زیر است:

برآورد واریانس نمره‌های خطا/برآورد واریانس نمره‌های واقعی = F

واریانس خطا همیشه در مخرج کسر قرار می‌گیرد. در این‌جا می‌خواهیم بدانیم که آیا واریانس نمره‌های واقعی از واریانس نمره‌های خطا بزرگ‌تر است یا نه. اگر واریانس‌های برآورد شده یکسان باشند در این صورت واریانس نمره‌های واقعی نسبت به واریانس نمره‌های خطا تفاوت اندکی خواهد داشت. یعنی هر دو دسته نمره را می‌توان ناشی از خطا تلقی کرد.