کتاب مختصرالصرف (در آموزش علم صرف)

کتاب مختصرالصرف (در آموزش علم صرف) به قلم سید مسعود طاهری، ماده هر کلمه، اشتقاق و سایر ویژگی‌های آن را مورد مطالعه و بررسی قرار داده و به صرف انواع مختلف افعال عربی می‌پردازد.

با توجه به اینکه قرآن به زبان عربی نازل شده، آشنایی با این زبان، شناخت کلمات عربی و همچنین کیفیت ارتباط آن‌ها با هم امری ضروری تلقی می‌شود. علم صرف و نحو علمی است که فهم معانی کلمات، ساختمان آن‌ها و ارتباط‌شان با یکدیگر را برای شما توصیف می‌کند.

علم صرف علمی است که به کمک آن می‌توان ساختار کلمات متصرف و حروف اصلی، زائد، صحیح و ... را شناسایی نمود.

در بخشی از کتاب مختصرالصرف (در آموزش علم صرف) می‌خوانیم:

فعل از نظر زمان: 1- ماضی 2- مضارع 3- امر

تعریف فعل ماضی: فعلی است که بر انجام گرفتن کاری یا پدید آمدن حالتی در زمان گذشته دلالت می‌کند مانند دَخَلَ (داخل شد) حَسُنَ (نیکو شد)

طرز ساختن فعل ماضی: اولین صیغه ماضی کلیه افعال را از مصدر همان فعل می‌سازند بدین طریق که حرف زائد مصدر را حذف، فاء الفعل و لام الفعل را مفتوح، و عین الفعل را متحرک می‌کنند مانند:

الضَرب _ ضَرب _ ضَرَبَ

تعریف فعل مضارع: فعلی است که بر وقوع کاری یا حالتی در زمان حال یا آینده دلالت می‌کند. مانند: یدخل (داخل می‌شود) یحسن (نیکو می‌شود)

قاعده ساختن فعل مضارع: فعل مضارع از فعل ماضی ساخته می‌شود بدین ترتیب که یکی از حروف «اَتَیَن» را که از علائم فعل مضارع است بر سر فعل ماضی می‌آوریم ((أ)) برای متکلم وحده است مانند أضرب و ((ی)) برای مفرد و مثنی و جمع مذکر غایب و صیغه جمع مونث غایب می‌باشد مانند یَضْرِب، یَضْرِبان و یَضْرِبُونَ، یَضْرِبْنَ و ((ت)) برای صیغه‌های دیگر بکار می‌رود مانند: تَضْرِبُ، تَضْرِبانِ، تَضْرِبُونَ، تَضْرِبِینَ، تَضْرِبْنَ

تعریف فعل امر: فعلی است که بر طلب کار یا حالتی دلالت می‌کند مانند: اُدْخُلْ (داخل شو) اِصبِر (شکیبا باش)

قاعده ساختن فعل امر
1_ امر غایب (امر به صیغه): فعل امر غایب را از شش صیغه مغایب و دو صیغه متکلم وحده و مع الغیر فعل مضارع بدین ترتیب می‌سازیم:

الف _ یک لام مکسوره ((لِ)) بر سر مضارع در می‌آوریم

ب _ آخرش را جزم می‌دهیم مانند: یَدْخُلْ _ لِیَدْخُلُ _ لِیَدْخُلْ

2_ امر حاضر: فعل امر از شش صیغه مخاطب فعل مضارع بدین ترتیب ساخته می‌شود:

الف) حرف مضارعه را حذف می‌کنیم

ب) بعد از برداشتن حرف مضارعه اگر حرف بعد ساکن بود چون ابتدا به ساکن محال است یک همزه ((أ)) بر سر فعل می‌آوریم و حرکت همزه را هم از حرکت عین الفعل می‌گیریم اگر عین الفعل مضارع مفتوح یا مکسور بود همزه را کسره و اگر مضموم بود همزه را ضمه می‌دهیم.