کتاب ارزیابی عملکرد ترتیبات تجاری ترجیحی دو جانبه (مطالعه موردی ایران و پاکستان)

کتاب ارزیابی عملکرد ترتیبات تجاری ترجیحی دو جانبه (مطالعه موردی ایران و پاکستان) نوشته‌ی حسن ثاقب، به صورت جامع و کاربردی موضوعاتی مانند ارزیابی عملکرد موافقت‌نامه‌های تجاری، تجارت دو جانبه بین ایران و پاکستان، تجارت خارجی دو کشور، ساختار تعرفه‌ای کشور ایران و پاکستان و ... را مورد بررسی قرار می‌دهد.

در دهه اخیر اقدامات مثبتی در زمینه انعقاد موافقت‌نامه‌های تجاری مختلف بین ایران و شرکای تجاری صورت پذیرفته است. برخی صاحب‌ نظران معتقدند عمده موافقت‌نامه‌های دو یا چندجانبه به صورت صوری و شکلی بوده و توجه کمتری به محتوا دارند. هر چند نشست و برخاست طرفین و امضای این نوع موافقت‌نامه‌ها به عنوان قدم اولیه اقدامی قابل قبول محسوب می‌شود، اما نکته مهم عملیاتی شدن موافقت‌نامه‌هاست که در عمل تنها تعدادی از آن‌ها به‌ صورت عملیاتی درآمده و تعدادی زیادی در حد همان مذاکرات اولیه باقی مانده است.

به اعتقاد برخی کارشناسان در هنگام امضاء به الزامات موافقت‌نامه‌ها توجه نمی‌شود. علاوه بر آن عدم توجه به وجود روابط حسنه سیاسی با شرکای تجاری و عدم پیگیری اجرای موافقت‌نامه‌ها را نیز جزو مشکلات اساسی در این زمینه ذکر می‌نمایند.

برخی منابع داخلی دیگر عدم اثربخشی این موافقت‌نامه‌ها را به این دلیل می‌دانند که تنظیم چارچوب آن‌ها معمولاً به شکل شماتیک و کلی بوده و با توجه به تفاوت شرایط کشورها تهیه نمی‌شوند و در نتیجه از اثر بخشی مطلوب برخوردار نمی‌باشند.

به‌ طور کلی موضوع اثربخشی موافقت‌نامه‌های تجاری بین ایران و شرکای تجاری از دغدغه‌های مسئولین بخش بازرگانی و اقتصادی کشور بوده است. کتاب ارزیابی عملکرد ترتیبات تجاری ترجیحی دو جانبه (Performance Evaluation of Bilateral PTA,s) به صورت راندمان یکی از ترتیبات تجاری ترجیحی اجرا شده (با کشور پاکستان) را مورد تجزیه و تحلیل می‌نماید.

در بخشی از کتاب ارزیابی عملکرد ترتیبات تجاری ترجیحی دو جانبه (مطالعه موردی ایران و پاکستان) می‌خوانیم:

تعداد زیاد موافقت‌نامه‌های ترجیحی نشان‌دهنده شبکه پیچیده ارتباطات تجاری در سراسر جهان است. «بگواتی» ترجیحات تعرفه‌ای و غیرتعرفه‌ای و سایر قوانین پیچیده موجود در موافقت‌نامه‌های ترجیحی متعدد و متداخل را به ظرفی پر از اسپاگتی تشبیه می‌کند. هر کدام از موافقت‌نامه‌های ترجیحی از لحاظ پوشش کالایی، گستره ترجیحات تعرفه‌ای و چارچوب‌های زمانی لازم برای اجرای آن‌ها، قواعد مبدأ، استانداردهای فنی، قوانین مرتبط با اقدامات حفاظتی، قوانین گمرکی و غیره با هم متفاوت هستند.