کتاب مقدمه‌ای بر جغرافیای فضای سایبر

کتاب مقدمه‌ای بر جغرافیای فضای سایبر نوشته سجاد کریمی پاشایی و مهرداد بردبار، به موضوع جامعه اطلاعاتی و جنبه‌های سیاسی و اجتماعی فضای مجازی می‌پردازد.

علی‌رغم پژوهش‌های محققان، در خصوص جغرافیای فضای سایبر تاکنون نتایج و یافته‌ها و تحقیقاتی از این دست بسط و گسترش نیافته است. جغرافیا را می‌توان علم شناخت زمین و رابطه متقابل انسان با آن تعریف کرد و یا اینکه آن را علم شناخت مکان دانست. حتی جغرافیا را علم شناخت محیط و ارتباط انسان با آن نیز تعریف نموده‌اند. از این‌رو از آنجایی که فضای مجازی و به تبع آن فضای سایبر برآمده از محیطی با خصوصیات ویژه خود است، می‌توان تعریف خاص جغرافیایی برای آن به کار برد.

واقعیت مجازی در واقع به حادث بودن این فضا از بعد فلسفی تأکید دارد و آنکه انسان و اجتماعات می‌توانند با استفاده از ظرفیت‌های این فضا شکل دهنده جوامع مجازی، شبکه‌های اجتماعی و... که دارای فعل و انفعالات واقعی است، باشند.

با رشد و توسعه فناوری و توسعه فضای سایبر که در رأس آن می‌توان به فراگیر شدن شبکه جهانی اینترنت اشاره کرد، فهم جغرافیای مربوط به این فضا و نیز رقابت‌های افراد، گروه‌ها، دولت‌ها و... در این فضا را می‌توان احساس نمود. در واقع علی‌رغم بی‌حدوحصر بودن فضای سایبر به لحاظ مکانی و تحلیل‌های فضایی می‌توان تلاشی را برای شناخت قلمروسازی در این محیط پیشنهاد نمود و به تبع قلمرو‌هایی که ساخته می‌شود می‌تواند، چه تأثیرات جغرافیایی گذاشته و یا بر تحولات ژئوپلیتیک تأثیر بگذارد؟

پرداختن به این موضوع اولاً منجر به تعریف جغرافیایی و ظرفیت کارکرد ژئوپلیتیکی از فضای سایبر خواهد شد و ثانیاً می‌تواند به تحلیل رقابت‌های مختلف سیاسی، اقتصادی و اجتماعی که نمود آن در جغرافیای فیزیکی وجود دارد بیانجامد. در مجموع می‌توان از تجزیه و تحلیل کتاب مقدمه‌ای بر جغرافیای فضای سایبر به ارائه چارچوب‌های نظری جغرافیای فضای سایبر دست یافت و از سویی دیگر تأثیرات لایه‌های مختلف فضای سایبر بر تحولات ژئوپلیتیکی کشور‌ها را مشخص ساخت.

در بخشی از کتاب مقدمه‌ای بر جغرافیای فضای سایبر می‌خوانیم:

برای درک کامل رشد و جغرافیای فناوری ارتباطی و اطلاعاتی و فضای مجازی می‌بایست به انقلاب اطلاعاتی نگاهی افکند. ظهور فناوری اطلاعاتی و ارتباطی و نیز شکل‌گیری فضای مجازی به‌خودی‌خود محقق نگردیده است لذا در این راستا می‌بایست تاریخ شکل‌گیری مخابرات و نیز جریانات حاکم اجتماعی، سیاسی و اقتصادی بر توسعه فناوری را در نظر گرفت. الکساندر گراهام بل با اختراع اولین تلفن و ساموئل مورس با اختراع تلگراف توانستند با استفاده از اتصال دو مکان مختلف جغرافیایی توسط سیم ارتباط مجازی را برقرار نمایند. اگر چه ظرفیت‌ها در دوران اختراع مخابرات به علت عدم توسعه فناوری ساخت سیم و کابل‌های مخابراتی محدود بود اما به فراخور رشد و توسعه فناوری توسعه مخابرات در سرتاسر کشور‌ها و جهان نمود یافت. فناوری اطلاعات و ارتباطات بی‌شک باعث ایجاد تحولات شگرفی در تمامی عرصه‌های اقتصادی و اجتماعی و حتی سیاسی - نظامی گردیده به شکلی که واژگانی چون جامعه اطلاعاتی و فرهنگ مجازی به سرعت در حال فراگیر شدن است؛ اما آنچه مشترک در این میان است نقش‌آفرینی واژه اطلاعات می‌باشد که دامنه وسیعی از واژگان دیگر و نیز کارکرد‌های مربوط به فضای مجازی را شامل می‌شود.