کتاب پارسنز و هابرماس (رویکرد دیالکتیکی به نظام اجتماعی)

عباس محمدی اصل در کتاب پارسنز و هابرماس (رویکرد دیالکتیکی به نظام اجتماعی)، با ترکیب اندیشه‌های پارسنز از مشاهیر جامعه‌شناسی قرن بیستم آمریکا و هابرماس از فیلسوفان و نظریه پردازان اجتماعی معاصر آلمان به دنبال رسیدن به نمایی وسیع‌تر از جامعه، مکانیسم و رفتارها است.

کانتیانیسم در اندیشه کنت به اوج رسید و پرونده‌اش با پارستز بسته شد، در حالی که هگلیانیسم در اندیشه مارکس به اوج رسید و پرونده‌اش با هابرماس بسته شد. اگر کانت و هگل نقطه عطف فلسفه مدرن باشند، پارسنز و هابرماس نقطه چرخش جامعه‌شناسی پیشرفته محسوب می‌شوند. در این چرخش پارسنز از منظر منطق صورت به تبیین کنش اجتماعی در قالب ساخت اجتماعی پرداخت که محصول آن نیز نظریه نظام اجتماعی بود.

هابرماس اما در این چرخش از منظر منطق دیالکتیک در پی تأویل تضاد اجتماعی بنا به حرکات ناموزون نظام سرمایه‌داری بر آمد. از این رو مطالعه کتاب پارسنز و هابرماس (رویکرد دیالکتیکی به نظام اجتماعی) برای دانشجویان رشته‌های جامعه‌شناسی، ارتباطات، برنامه‌ریزی اجتماعی، حقوق و نظایر آن‌ها مفید است و زمینه‌ای برای نظریه‌پردازی در باب شرایط هر جامعه‌ی بومی است.

در بخشی از کتاب پارسنز و هابرماس: (رویکرد دیالکتیکی به نظام اجتماعی) می‌خوانیم:

هابرماس باور دارد منطق مستقل خرده نظام‌ها از هم و از منطق کلیت نظام اجتماعی به واسطه کارکردهای تخصصی با یادگیری خرده نظام‌ها از یکدیگر و رشدشان در طول تاریخ از خویشاوندی (افزایش لذت و کاهش الم از راه تبادل‌های هم ارز) و سلطه (افزایش لذت و کاهش الم با تکیه بر اطاعت و تسلیم) تا فرهنگ گفتمانی (افسون زدایی دینی و آزادی سیاسی - اخلاقی ناشی از قانون‌گرایی و رفاه تا حد عبور از قفس آهنین بورکراسی باعقل نظری و معانی دیالوگی) قرین است. بدین منوال سیلان‌های اجتماعی در ذیل ساخت یابی‌های اجتماعی به جلوگیری از استعمار زیست جهان (عرصه تلفیق ساخت‌های اقتصادی - اجتماعی با کنش و آگاهی) توسط نظام اجتماعی می‌انجامد.

هرمنوتیک زبان و عقل در این میان نقشی اساسی بازی می‌کند. جلوه‌های اظهاری (صدق افشای درون) و تعاملی (کنترل جهان ما) و شناختی (تصدیق جهان طبیعت) زبان به درک سنن و ادغام آفاق و تناسب معنا و اعتبار و کسب و نقد ارزش‌ها در قالب ارتباطات حکم داده و نه تنها روند نقد را دستمایه یادگیری خرده نظام‌ها از هم می‌سازد؛ بلکه رابطه روانکاوانه در تأویل انتقادی را حسب خود فهمی هویت و تحریف‌های جامعه‌پذیری انحرافی بر می‌آورد.