کتاب کیهان، فضا و زمان در بستر تاریخ

کتاب کیهان، فضا و زمان در بستر تاریخ نوشته‌ی داود مجیدی، به بررسی تکامل مفاهیم فضا و زمان در سیر تحول اندیشه‌ی بشری از تفکر اسطوره‌ای تا آخرین نظریه‌های فیزیک در عصر کنونی می‌پردازد.

برای درک عمیق مفاهیم علمی، راهی جز رهیافت تحلیلی - تاریخی وجود ندارد و کتاب کیهان، فضا و زمان در بستر تاریخ (The Cosmology, space and time In the context of history) نیز بر پایه‌ی چنین رهیافتی تدوین شده است. این اثر در شما انگیزه‌ای جهت تأمل و اندیشه در مورد مسائل مطرح شده، ایجاد می‌نماید. به قول برتولت برشت نویسنده، نمایشنامه‌نویس و کارگردان شهیر آلمانی «اندیشیدن می‌تواند سبب لذتی تقریباً احساسی گردد».

نویسنده در این کتاب تمامی آرای اندیشه‌ورزان مطرح شده در مورد گیتی را تحت عنوان کیهان‌شناسی آورده چرا که آنان در هنگام بحث درباره‌ی این موضوعات، در مورد تصور خود از کیهان نظریه‌پردازی می‌کرده‌اند. او برای درک نظریه‌های این اندیشمندان به کتاب‌ها و نوشته‌های آنان رجوع کرده و برای آشنایی شما با فضای فکری آن عصر، بخش‌هایی از نوشتارهای آنان را آورده است.

از آنجا که این کتاب تکاپوی اندیشه بشری در رابطه با شناخت کیهان است، بنابراین طبیعی است که نتوان به تلاش‌های تک تک افراد اندیشمند و متفکر در این حوزه پرداخت؛ بنابراین‌ از روی ضرورت به آرا و نظریات افراد و مفاهیم فلسفی - علمی‌ای که تأثیر بسزایی بر روی روند شکل‌گیری مفاهیم فضا، زمان و کیهان داشته‌اند، پرداخته شده است.

در ارائه نظریه‌های متفکرین مطرح شده در این کتاب هدف بر این نبوده که کل دیدگاه‌ها و فلسفه‌ی آنان مطرح گردد که اگر نگوییم ناممکن اما کاری بس دشوار است، بلکه در اینجا کوشش شده با ارائه نمونه‌هایی، فضای فکری و پارادایم‌های اندیشمندان دوران گذشته به شما معرفی گردد تا از این طریق با الگوهای حاکم بر اندیشه بشری و چگونگی استنتاج قواعد و قوانین طبیعت از آن الگوها و پارادایم‌ها آشنا شوید.

در بخشی از کتاب کیهان، فضا و زمان در بستر تاریخ می‌خوانیم:

در دیدگاه اسطوره‌ای زمان خطی معنا ندارد بلکه با الگو گرفتن از چرخه‌های فصول طبیعت، نگاه چرخشی به زمان حاکم است. در ابتدای هر سال، با بیداری طبیعت و پدیدار گشتن شکوفه‌های بهاری، نه تنها طبیعت از ظلمت و تاریکی بیرون آمده بلکه پاک و تطهیر می‌شود و این فرآیند همراه با مراسمی آیینی (برای مثال آداب و رسوم نوروز در ایران زمین) است. بنابراین در چارچوب ادواری نگریستن به کیهان طبیعی است. جهان هستی از ادوار مختلفی تشکیل‌شده است (مانند نگرش هندی - ایرانی) که در پی پایان یافتن هر یک از آن‌ها، گیتی دوباره متولد می‌شود. در بینش اساطیری عالم زمینی نمودی از عالم مینوی است و بدین ترتیب در فراسوی هر پدید‌ه‌ی ملموس و حسی صورتی غیر مادی و مینوی وجود دارد که انسان اساطیری در پی کشف آن است و سرانجام هر دو گیتی را در هم می‌آمیزد.

الوین تافلر در کتاب موج سوم، این نظریه را مطرح می‌کند که بشر تاکنون دو موج دگرگونی را از سر گذرانده است. موج نخست انقلاب کشاورزی و موج دوم انقلاب صنعتی. در واقع، با انقلاب کشاورزی بشر وارد دوران نوینی شد که همراه خود دگرگونی‌های ژرفی در مناسبات و نهادهای اجتماعی و نیز آگاهی به وجود آورد؛ بنابراین، نگرش انسان به گیتی و کیهان‌شناسی او نیز دچار دگرگونی ژرفی گشت. انسان عصر کشاورزی به نظریه‌ای برای تبیین باروری زمین و وفور نعمت و نیز قحطی و خشکسالی نیاز داشت و اسطوره این نیاز او را برآورده می‌ساخت و انسان را در رویارویی با واقعیت زندگی آماده می‌نمود. زمین در اساطیر این دوران، همچون الهه‌ی مادر به تصویر کشیده شد که کودک خود، یعنی انسان را در پناه خویش جای داده است.