کتاب بنیان‌های حقوقی فضای سایبری: مقدمه‌ای بر بحث

کتاب بنیان‌های حقوقی فضای سایبری: مقدمه‌ای بر بحث به قلم علی اعتمادی و سیده حبیبه ثاراللهی، در تلاش است تا دریچه‌ای کوچک به سمت بازبینی و تغییر در مفاهیم بنیادین حاکم بر حقوق فضای سایبری بگشاید؛ به طوری که نیازمندی‌های مربوط به تعیین مرزهای حق و تکلیف در این دنیای دست‌ساز را سهل‌تر نماید.

حرکت شتابان فناوری در حوزه‌ی ارتباطات و اطلاعات، منجر به گسترش روز افزون دنیای دیجیتال گردیده، به طوری که به موازات جهان واقعی اطراف، مفاهیم دیجیتال و به عبارتی مجازی، رشد و نمو خیره کننده‌ای را به نمایش گزارده‌اند.

روابط سهل و رو به گسترش ناشی از دست‌آوردهای دنیای دیجیتال، سبب تحولات اساسی در ارزش‌ها، هنجارها و بالتبع اجتماعات انسانی گردیده به گونه‌ای که این تغییر در اکثر بخش‌های یک جامعه قابل رویت است. یکی از حوزه‌هایی که از هر تغییر اساسی در عرصه‌ی اجتماعی و ارزش‌های حاکم بر آن مستقیم یا غیر مستقیم اثر می‌بپذیرد، عرصه‌ی حق و تکلیف متقابل بین انسان‌هاست که بستر مطلوب تاثیرپذیری از تحولات نوظهور محسوب می‌گردد.

بنابراین تحولات اساسی مبتنی بر توسعه فضای مجازی در دنیای امروز که ناشی از رشد و گسترش فناوری دیجیتال در عرصه‌های مختلف اجتماعی است، عامل و وسیله مناسبی برای تاثیرگذاری بر حقوق افراد شمرده می‌شود، به طوری که نیاز به بازنگری در پاره‌ای از مفاهیم بنیادین حقوقی و کیفری دنیای طبیعی، مثل مفهوم مال، مالکیت، حریم خصوصی، مشارکت و غیره را لاجرم می‌سازد تا مرزهای حق و تکلیف حاکم بر روابط انسان غرق شده در اقیانوس صفر و یک‌های دست‌ساز خویش را کمی سامان دهد.

کتاب بنیان‌های حقوقی فضای سایبری (Legal foundation of cyberspace) ابتدا به سازماندهی و ارائه تعاریفی جدید از مفاهیم مستقر در دنیای دیجیتال پرداخته تا با تکیه بر آن مفاهیم، حق و تکلیف را در فضای مجازی بهتر و کامل‌تر مورد تجزیه و تحلیل قرار دهد.

فضای سایبری یا فضای مجازی به طور عام، به معنای محیطی بین‌المللی است که ارتباطات در آن، در بستر شبکه‌های رایانه‌ای برقرار می‌شود و در فرهنگ واژگان، بهترین تعریفی که برای فضای سایبری ارائه گردیده، عبارت است از یک مکان انتزاعی که مرسوله‌های الکترونیکی و یا هر بخش از اطلاعات، هنگامی که قصد رفتن از یک رایانه به رایانه دیگر را دارد، از طریق آن عبور می‌کنند.

در بخشی از کتاب بنیان‌های حقوقی فضای سایبری می‌خوانیم:

منظور از حافظه‌ی سرور شرکت، حافظه‌ای است که تحت اصول و مقررات شرکت خدمت دهنده‌ی مذکور مورد استفاده قرار می‌گیرد نه دقیقاً یک حافظه مشخص در آن شرکت، با این وصف کل حافظه‌های تحت نظارت و استیلای شرکت به عنوان حافظه سرور مذکور تلقی می‌شوند.

چرا که سیاست‌های مدیریتی و فنی در یک شبکه و تحت یک خدمت دهنده، ایجاب می‌کند، حافظه‌ها توسعه و تغییر یافته یا موجودات در آن‌ها جابجا شوند و نمی‌توان انتظار داشت که داده‌ای معادل یک موجود در هر کجای حافظه قرار گرفت، برای همیشه در همان‌جا باقی بماند، ولی می‌توان انتظار داشت که یک موجود سایبری در هر حافظه‌ای که قرار گرفت آن حافظه تحت نفوذ و اسیلاء تعریف شده و توافق شده آن شرکت با کاربران خود باقی بماند و در سطحی بزرگ‌تر موقعیت مکانی حافظه‌های نگهدارنده موجودات سایبری به صورت مستدام تحت حاکمیت قوانین جامعه منشأ حفظ شود.

در این حالت اگر شرکت یاد شده که در خارج از مرزهای یک کشور خدمت را ارایه می‌دهد، بخواهد سرور‌های خود را به داخل مرزهای آن کشور انتقال دهد.

در رعایت حقوق کاربران دو راه بیشتر نخواهد داشت، یا باید از تمام صاحبان ذی نفع یا مالکان موجودات سایبری مستقر بر حافظه خود کسب رضایت کند و یا اینکه سرورهای خود را با تضمین عدم انتقال حافظه‌های قبلی نگهدارنده موجودات سایبری به کشور مقصد انتقال دهد. البته تمام این موارد به شرطی است که هیچ موافقت نامه قبلی بین شرکت و خدمت گیرنده‌ها جهت انتقال این حق به شرکت مذکور، انجام نشده باشد.