بله
محمد ضیایی در کتاب تاریخ علوم زمین پیش از رنسانس (قرون 8 تا 15 میلادی)، به بررسی آراء و نظریات دانشمندان بزرگ تمدن ایرانی در موضوع علوم زمین و فناوری‌های مرتبط میپردازد.
علم محصول اندیشه و تلاش تمامی ملت‌ها برای بهتر زیستن در گذر قرون و اعصار است. با این وجود به شهادت تاریخ و تصدیق محققان بزرگ تاریخ علم؛ نقش دانشمندان ایرانی در طول زمانی سده‌های هشتم تا پانزدهم میلادی که به نام دوران (تمدن اسلامی) نامیده می‌شود در پیش‌برد تاریخ علوم و تناور ساختن درخت معرفت و دانش بشری، قابل توجه است. نتایج و دستاوردهایی که منابع مهم علمی و مأخذ عمده برای رنسانس علمی در اروپا گردید. (این کتاب اسکن شده و حجم بالایی دارد، لطفا قبل از خرید نسخه نمونه را دریافت کنید.)
زبان علم در آن زمان عربی بوده و در جغرافیای گسترده‌ای به کار می‌رفته است؛ از جمله در ایران بزرگ آن روزگار و این موضوع نباید باعث اشتباه در ملیت دانشمندان بزرگ تاریخ علم در تمدن اسلامی گردد. در این نوشتار کوتاه؛ موضوعی که در آثار تاریخ علوم کمتر بدان پرداخته شده، تحلیل می‌شود.
در بخشی از کتاب تاریخ علوم زمین پیش از رنسانس (قرون 8 تا 15 میلادی) می‌خوانیم:
یک نکته قابل توجه وفور مطالب کانی شناسی (که از شاخه‌های مهم علوم زمین است) در آثار طبی و پزشکی گذشته است.
کانی‌شناسی علمی است که به سبب برخی عوامل از قدیم مورد توجه بوده است و یکی از این عوامل، اعتقاد به خواص دارویی و درمانی کانی‌ها بوده است. این اعتقاد پایه و اساس کتاب‌هایی می‌شده که در اصل در طب تألیف شده ولی دارای مطالب بسیاری در رشته کانی‌شناسی بوده‌اند اگر بخواهیم تمامی این آثار را برشمریم، حتماً مقدور نخواهد بود ولی به برخی از مهمترین آن‌ها اشاره می‌کنیم:
الجماهر: بیرونی - صیدنه: ابوریحان بیرونی و ذکریای رازی - خواص الأحجار: حنین بن اسحاق منافع الحجر: عطارد بن محمد حاسب - جواهر الاشباه: کندی - خواص الاحجار: عزالدین ابراهیم سویدی و آثار دیگر چنانکه گفتیم اگر بخواهیم به تمامی این کتاب‌ها اشاره کنیم باید اکثریت قریب به اتفاق تألیفات طبی و دارویی گذشتگان را ذکر کنیم.
همچنین در این مورد باید به اعتقاد به تأثیر فصول چهارگانه و اوضاع آب و هوایی بر امراض و بیماری‌های انسان اشاره کنیم. در گذشته چنین معتقد بودند که وضع جوی بر بسیاری از بیماری‌ها، شدت و ضعف و فراگیری و شیوع آن مؤثر است که البته عقیده‌ای صحیح است و امروزه صحت چنین نظریه‌ای مشخص شده است. از مهمترین کتاب‌هایی که در این زمینه نوشته شده عبارتند از: (فی الخریف و الربیع) اثر ذکریای رازی (از این کتاب نسخه‌ای پیدا نشده ولی در فهرست او آمده‌اند و خود نیز یاد کرده است.
نقد؛
اول این که: برا کسی که تا حالا کتاب علمی نخونده و دوست داره بخونه، همین که کتاب رو باز کنه و کیفیت کتاب که تار دیده میشه و همچنین کلمات ریز که از طرفی نیاز به دقت دیدن فراوان غیر از دقت تفکر و تأمل رو لازمه
دوم این که: بعضی یا جاها اصطلاح جمله به کار رفته که مفهوم و معنی واضحی رو بیان نمیکنه که برای خواننده علامت مبهم و سردرگمی ایجاد میکنه
سوم این که: اطلاعات کامل و مفصلی بیان شده و اگر در دو جلد کتاب جدا گانه مثلاً جلد اول و دوم تقسیم بندی میشد، خیلی بهتر بود تا همه مباحث در یک کتاب با مباحث بیشتر