کتاب در تلاش معاش

کتاب در تلاش معاش به قلم محمد مسعود، رمانی اجتماعی‌ست که با بیانی طنز زندگی طبقات اجتماعی متفاوت و اختلافات میان آن‌ها را از دیدگاه اقتصادی، اجتماعی، روحی و... به تصویر می‌کشد.

محمد مسعود با دیدگاهی منتقدانه سعی دارد تا سبک زندگی جوانان را در دوره‌ی رضاشاه به چالش بکشد. در حقیقت او بعد از شرح هر واقعه، به بیان نظریات اجتماعی و اخلاقی خود می‌پردازد.

به عبارتی دیگر می‌توان گفت کتاب در تلاش معاش، روایتگر شرایط جامعه‌ای است که جوانانش زیر فشار استبدادی هولناک به بی‌عاری خو گرفته‌اند.

محمد مسعود را بیشتر بشناسیم:

محمد مسعود با نام مستعار م. دهاتی در سال 1280 دیده به جهان گشود. او یکی از برجسته‌ترین نویسندگان زمان خود به شمار می‌آمد. اما به دلیل آنکه آثارش برای عده‌ای خوشایند نبود، در سال 1326، درست جلوی درب محل کارش کشته شد. عده‌ای این قتل غم‌انگیز را به ساواک، و بعضی به حزب توده نسبت دادند، ولی ورای این‌ها، نام مسعود تا ابد ماندگار است. از دیگر آثار او می‌توان تفریحات شب و اشرف مخلوقات را نام برد که به همراه این کتاب مجموعه‌ای سه گانه هستند.

دیدگاه محمدعلی جمالزاده نسبت به محمد مسعود:

حقیقتا انسان متعجب می‌شود که در شرایط کنونی ایران، که فاقد تالیفات و تحریرات از این دست است، محمد مسعود این قدرت را از کجا آورده است!؟

در بخشی از کتاب در تلاش معاش می‌خوانیم:

چپق‌ها دود می‌کند و حلقه‌های خاکستری رنگ آن در پرتو نور چراغ طوری که به‌سقف قهوه‌خانه آویخته شده رقص‌کنان به هوا می‌رود. از تنفس مشتری‌ها و دود چپق و سیگار و تریاک و هیزم سفیدی که روی منقل‌های حلبی شعله می‌دهد، هوا به قدری کثیف و متراکم است که سنگینی آن‌را روی ریه‌ها حتی روی جلد بدن و صورت خود احساس می‌کنیم!

در این فضای مسقفی که روی هم رفته پنجاه مترمربع مساحت دارد قریب دویست نفر روی سکوهای کوتاهی که با گلیم پاره و حصیر مفروش است چمباتمه زده به شکستن تخمه و کشیدن چپق و وافور مشغولند. صدای درهم و برهم خنده و صحبت مشتری‌ها با تق تق استکان‌ها که مرتباً قهوه چی بهم می‌کوبد کیفیت مخصوصی در شنونده ایجاد می‌کند بوی زننده‌ی تریاک که در وهله‌ی اول تهوع آور بود کم کم شامه‌ام را پر نموده، اعصابم را سست و خمود کرده با یک حالت نشئه مانندی به ستون چوبی که قسمت پائین آن از چرک و بالایش از نقاط سیاهی که یادگار مگس‌های تابستان است پوشیده شده، پشت داده به خمیازه کشیدن مشغول شده‌ام.

رفیق لنگ درازم به دیوار قهوه‌خانه تکیه داده با دقتی هرچه تمام‌تر به گفته‌های پیرمردی که تقریباً در صدر مجلس جلوس نموده و به وراجی مشغول است گوش می‌دهد.