کتاب غیر از خدا هیچکس نبود

کتاب غیر از خدا هیچکس نبود نوشته‌ی محمدرضا سرشار، دربردارندۀ داستان‌های تاریخی برای کودکان و نوجوانان سال‌های آخر دبستان و دوره راهنمایی است که سال‌های گذشته در مطبوعات به چاپ رسیده.

غیر از خدا هیچکس نبود متشکل از پنج قصه کوتاه با عناوینی نظیر «هوش ثروت است»، «ایثار»، «سود تجارت»، «حامد، پسر ایوب» و «پزشک زیرک» است.

داستان اول با نام «هوش ثروت است» روایت‌گر کشاورز فقیر و دخترش است که از مال دنیا تنها یک گاو داشته‌اند، مرد فقیر در وقت شخم زدن زمین گاو همسایه ثروتمندش را قرض می‌گیرد اما روز بعد گاو همسایه‌ می‌میرد، کشاورز نمی‌داند چه کند، پول گاو را ندارد که به همسایه‌اش بدهد، گاو خودش را هم نمی‌تواند بدهد. پیش قاضی می‌روند و او این مساله را بررسی می‌کند.

قصه دوم با نام «ایثار» ماجرای جنگ بین سپاه کافران و اسلام است که در جنگ برموک اتفاق افتاده. جنگ به پایان یافته و سپاه کافران در هم شکسته است، میدان پر از کشته و شهید و صدای ناله به گوش می‌رسد، همه تشنه هستند. سقا آب می‌آورد. مجروحان به یاد مجروحان تشنه دیگر آب نمی‌نوشند و سقای دل‌سوخته از این ماجرا می‌سوزد و می‌گرید.

نام داستان سوم «سود تجارت» و مربوط به دوران امام صادق (ع) است. امام خدمتکارش را به تجارت می‌فرستد و او با پول بسیاری باز می‌گردد و می‌گوید این دو برابر سرمایه‌ای است که هنگام رفتن به من دادید و امام می‌گوید چنین سود و تجارتی را هرگز نمی‌خواهم. این داستان بر اساس قصه «بازار سیاه» از کتاب داستان راستان، باز نویسی استاد شهید مرتضی مطهری است.

داستان چهارم با نام «حامد، پسر ایوب» ماجرای کشمکش‌های حامد با نداهای درونی خود و با وسوسه‌های شیطانی و نفس اماره‌اش است. او وضع مالی خوبی ندارد و همسر و فرزندانش گرسنه هستند. از کار قبلی به دلیل رباخواری اربابش دست کشیده و مدام در کوچه‌های شهر پرسه می‌زند تا کاری بیابد، ناگهان کیسه‌ای روی زمین او را متوجه خود می‌کند و او مردد می‌ماند که آن را برای خود بردارد یا به صاحبش برگرداند.

قصه پنجم در رابطه با یک پزشک زیرک است که اصل داستان در کتاب طبقات‌الاطباء آمده و محمدرضا سرشار این داستان را بر اساس کتاب تاریخ پزشکی ایران، به نویسندگی «سیر یل الگود» با ترجمه دکتر باهر فرقانی نوشته است.

در بخشی از کتاب غیر از خدا هیچکس نبود می‌خوانیم:

جنگ به پایان رسیده است. سپاه کافران، شکست‌ خورده و از هم‌ پاشیده، پا به فرار نهاده است. افراد سپاه اسلام، در اردوگاه خویش، مشغول بررسی نتایج جنگ و دادنِ نظام دوباره به خودند. فرمانده، سقّای سپاه را، که مجاهدی سالخورده است، برای شمارش عده شهیدان و اطلاع از وضع مجروحان، به میدانِ جنگ می‌فرستد.

میدان، پر از کشته و شهید است. از گوشه و کنار، صدای چند ناله ضعیف به گوش می‌رسد.

با آنکه هوا، هوای بعد از ظهر است، اما قرصِ بزرگِ خورشید، چون دهانه آتشفشانی عظیم، گُدازه‌های سوزانش را بر صحرای خشک و بَرَهوت مرز عربستان و شام می‌پاشد. زمین، تَفته است؛ داغ است. از زمین نیز گویی آتش می‌بارَد. بارش آتشْ از دو سو! همه‌چیز داغ است. قبضه شمشیر، دست را می‌سوزاند. حرارت حلقه‌های زره، از لباس می‌گذرد و تن را کباب می‌کند. کلاهخود، از روی لایه زیرینش، سر را می‌سوزانَد. دلِ سنگ‌ها گویی از حرارت، در حال از هم پاشیدن است. عطش، بیداد می‌کند. و تشنگی، بیش از همه، مجروحان را می‌آزارد. درد و رنج زخم، در مقابل تشنگیِ کُشنده، هیچ است. تشنگیِ بسیار، آرام‌آرام، رنگ چهره‌ها را به کبودی می‌کشاند.

سقّای پیرِ سپاه، مَشک چروکیده‌اش بر دوش، میان کشته‌ها می‌چرخد. لبان تَرَک‌خورده و قاچ‌قاچش، گواه عطش بسیار اوست. اما در پیِ فردی نیازمندتر، برای آخرین جامِ آبش می‌گردد.