کتاب سنجش و بهبود محیط کسب و کار

کتاب سنجش و بهبود محیط کسب و کار نوشته‌ی سعید کیان پور و رویا تولایی، به مباحث مربوط به محیط کسب و کار و راهبردهای توسعه اقتصادی می‌پردازد.

موضوع «محیط کسب و کار» اخیرا مورد توجه محافل اقتصادی و سیاست‌گذار کشور واقع شده است. منظور از محیط کسب‌‌و‌کار، عوامل موثر بر عملکرد بنگاه‌های اقتصادی است که مدیران یا مالکان بنگاه‌ها نمی‌توانند آنها را تغییر داده یا بهبود بخشند. ثبات اقتصاد کلان، کیفیت زیرساخت‌های کشور، کیفیت دستگاه‌های اجرایی، نظام وضع قوانین و مقررات، هزینه و امکان دسترسی به اطلاعات و آمار، فرهنگ و کار و... از جمله عواملی هستند که عملکرد واحدهای اقتصادی (قیمت تمام شده، سودآوری و رقابت‌پذیری) را تحت تاثیر قرار می‌دهند.

محیط کسب و کار نامناسب، هزینه عملکرد بنگاه‌های اقتصادی را افزایش می‌دهد و باعث از بین رفتن انگیزه سرمایه‌گذاری و نیز عقب ماندن تولیدکنندگان کشور از رقبای جهانی می‌شود. بهبود محیط کسب و کار و رابطه آن با توسعه اقتصادی از اوایل دهه 1980 میلادی و در پی مطالعات هرناندو دسوتو، اقتصاددان پرویی مورد توجه قرار گرفت.

دسوتو در تحقیقات خود به همراه یک تیم تحقیقاتی بالغ بر 100 کارشناس حقوق، مدیریت و اقتصاد، دریافت که موانع سخت و دیوان‌سالاری اداری در کشورهای مختلف باعث تبدیل بخش خصوصی به بخش زیرزمینی، غیررسمی و غیرمولد شده و توسعه اقتصادی در کشورها را با مشکل مواجه کرده است. در کتاب سنجش و بهبود محیط کسب و کار (Measuring and improving the business enviroment) سعی شده، با استفاده از اقتصاد کسب و کار، به چرایی این موضوع که چرا ایران در توسعه بازمانده است پرداخت و برخی راه‌کارها و چالش‌های مربوط به این زمینه را برای ایران بازگو کرد.

تجارب توسعه کشورها و مطالعات نهادهای بین المللی مانند بانک جهانی نشان می‌دهد که محیط کسب و کار، بر توسعه کارآفرینی تاثیر مستقیم دارد. محیط نامساعد کسب و کار، شرکت‌های کوچک و متوسط و کارآفرینان را در مقایسه با شرکت‌های بزرگ در معرض مشکلات بیشتر قرار می‌دهد. بر این اساس، توجه به محیط کسب و کار به عنوان یکی از پیش نیازهای توسعه اقتصادی و توسعه منابع انسانی است.

در بخشی از کتاب سنجش و بهبود محیط کسب و کار می‌خوانیم:

ایالات متحده آمریکا پیشینه نسبتا طولانی در مطالعات محیط کسب و کار دارد. چندین شرکت، رتبه بندی‌های سالیانه محیط کسب و کار هر ایالت با سایر ایالات و گذشته خود ایالات را فراهم کرده و پوشش رسانه‌ای گسترده‌ای دارند. گزارش‌ها و تحلیل‌های محیط کسب و کار ایالات از یک سو مورد توجه فعالان اقتصادی و مدیران کسب و کارهاست و از سوی دیگر به جلب نظر سیاست‌مداران و نهادهای قانون گذار و بهبود سیاست‌گذاری‌ها منجر می‌شوند.

رشد تولید اقتصادی یک ایالت انگیزه‌ای را در سیاست‌مداران برای افزایش مالیات بر بنگاه‌های اقتصادی ایجاد می‌کند تا از این طریق بتوانند سطح و کیفیت کالاها و خدمات عمومی را ارتقا دهند. در این شرایط شاخص‌ها و رتبه بندی‌ها از نظر نهاد قانون‌گذار، نقش یک علامت هشدار را برای درک کاهش سطح رقابت‌مندی ایالت ایفا می‌کند. اگر هزینه‌های وضع شده بر بنگاه‌ها در یک ایالت بیش از سایر ایالت باشد، بنگاه‌ها در مکانی دیگر استقرار و گسترش می‌یابند و این مسئله کاهش سطح و نرخ رشد اقتصادی ایالت را به دنبال خواهد داشت. لذا وضع هزینه‌ها بر بنگاه‌ها در قالب انواع مالیات‌ها و مقررات باید با منافع آنان در تعادل بوده و با نگاهی به آنچه در سایر مکان‌ها انجام می‌شود، صورت گیرد.

دو بنگاه خصوصی پیشگام در حوزه رتبه بندی محیط کسب و کار ایالات متحده، بنگاه‌های مشورتی "فانتوس" و "گرنت ثورنتون" هستند. این دو بنگاه در ابتدا رویکردی را پایه گذاری کردند که جذابیت برای کسب و کار را در شاخص ترکیبی خلاصه می‌کرد. فانتوس اولین مطالعه‌اش را در سال ۱۹۷۵ برای انجمن تولید کنندگان "ایلینوی" منتشر کرد و به این ترتیب گرایش به سمت تولید در بسیاری از رتبه بندی‌های محیط کسب و کار تا مدت‌ها باقی ماند.

رتبه بندی فانتوس شامل 15 متغیر است مالیات‌های محلی و ایالتی، بیکاری و بیمه جبرانی کارگران، دستمزدها، بدهی‌های عمومی و سیاست‌های نیروی کار را شامل می‌شود. در ۱۹۷۹ گرنت ثورنتون شاخصی با متغیرهای بیشتر و نحوه وزن دهی متفاوت تولید کرد، اگر چه سیاست‌های مالیاتی و هزینه‌های اشتغال هنوز در فهرست عوامل تشکیل‌دهنده شاخص مسلط بودند. در سال ۱۹۸۷ شرکت توسعه کار آفرینی (CED) تهیه گزارش سالیانه برای ایالات را آغاز کرد. به مرور زمان با گسترش بخش خدمات، در تدوین شاخص‌ها به این بخش توجه بیشتری شده است.