کتاب سگ و گربه

کتاب سگ و گربه نوشته‌ی هوهانس تومانیان، شعر‌ کوتاه زیبا و تاثیرگذاری است که تقریبا به همه زبان‌های زنده جهان ترجمه شده.

از بدو به وجود آمدن تمدن بشری انسان‌های اولیه متوجه شدند که برای اصلاح و نصیحت نوجوانان بهتر است که مطلب مورد نظر خودشان غیر‌مستقیم به آنان گفته شود و شروع کردند با مثال‌هایی به نام حیوانات نقل می‌شد آن‌ها را ارشاد نمایند و در نتیجه دنیای حیوانات به یک تئاتر بزرگ مبدل شد، که در آن تئاتر برای هر حیوانی مطابق خوی و خلقش به او نقشی داده شد. مثلاً روباه همیشه نقشه حیله‌گر را بازی می‌کرد، گربه دزد، گرگ راهزن و حرامی، سگ پاسبان و وفادار و غیره.

در نوشته‌ی سگ و گربه هوهانس تومانیان در واقع اجتماعی را نشان می‌دهد که سگ از جایی پوست بره‌ای را قاپیده بود و چون فصل زمستان آمد نیاز به کلاه داشت و مجبور می‌شود که پیش گربه برود که کلاهدوز بود. گربه هم مثل انسان‌هایی که به‌خاطر خوش آمد طرف مقابل تعارف می‌کنند و حرف‌هایی می‌گویند که واقعیت ندارد و با تخریب حقیقت سعی می‌کنند که رفتارشان خوش‌آیند دیگران باشد، غافل از اینکه توان انجام دادن آن کار را ندارند و اینگونه حرف‌های دلنشین آخرالامر مبدل به دشمنی و کدورت می‌شود که ممکن است سال‌های سال دوام داشته باشد.

علی‌رغم استفاده وسیع از این کتاب برای کودکان و نوجوانان، این کتاب در دسته ادبیات طنز اجتماعی همانند آثار عبید زاکانی در ادبیات فارسی می‌باشد و هم‌چنان که موش و گربه عبید زاکانی نگاهی به اجتماع دوران خود داشته و در قالب طنز اجتماعی و به زبان کودکان و با استفاده از تمثیل‌های حیوانی آن را بیان نموده است، هوهانس تومانیان (Hovhannes Tumanyan) هم در کتاب سگ و گربه همانند بسیاری دیگر از آثارش از نمودهای تمثیلی و شناخته شده اجتماعی برای بیان مطلب مد نظر خود استفاده نموده است. و این امر موجب آن می‌گردد که مخاطبین آن جامعه‌ای بزرگ‌تر و وسیع‌تر از کودکان را در‌بر‌گیرد.

هوهانس تادئوسی تومانیان که شاعر، داستان‌نویس فعال ادبی و اجتماعی برجستهٔ ارمنی بود در شعر‌ سگ و گربه (The dog and the cat) بسیاری از بیماری‌های اجتماعی دوران خود را مطرح و آن‌ها را عامل بروز و تداوم دشمنی‌های سگ و گربه مطرح می‌نماید. وی که خود در دورانی زندگی کرده بود، با تمام وجودش طعم تلخ جنگ و آوارگی را چشیده و عوارض کشتار انسانی را دیده بود، با قدرت قلم و شیوایی گفتارش درد و تلخی جنگ و دربه‌دری را به بیانی شیرین، در داستان تلطیف شده سگ و گربه همچون سایر آثار وزین ادبی خود نشان می‌دهد.

از این شعر کوتاه بارها تئاتر، نمایش و موسیقی ساخته شده و اجراهای گوناگون از آن غیر از زبان ارمنی، هم به زبان‌های انگلیسی و فرانسوی دیده شده،‌ همچنین این کتاب به دفعات مکرر در ارمنستان، روسیه و دیگر کشورها حتی به زبان فارسی ترجمه و منتشر شده است.

در بخشی از کتاب سگ و گربه می‌خوانیم:

بر روی چشم عمو سگه
پوستین که نیست یک کلاهه
به خاطر گرام برار
روز جمعه بفرما ببر
راجع به پولش بی‌جهت است
گپش بین ما خجالت است
چه چیز قابل‌ست پدر آمرز
تنها تنها مزد یک کلاه دوز