در کتاب پنج سفرنامه خراسان اثر سید مهدی سیدقطبی، برای نخستین بار یادداشتهای سفر به خراسان ادموند ادنوان، خبرنگار ویژه روزنامه دیلینیوز لندن که دورۀ قاجار به ایران سفر نموده و چهار تن از روزنامهنگاران برجسته دوره پهلوی گردآوری و تصحیح شده است.
نگارنده برای تهیه یادداشتهای سفر بیشتر روزنامۀهای منتشر شدۀ سالهای 1340-1300 را صفحه به صفحه مطالعه و بررسی نموده تا مطالب مرتبط بدست آمد.
در این سفرنامه بخشهایی از کتاب ادموند ادنوان که صرفاً دربارۀ زوار و راههای خراسان، مشهد و حرم امام رضا علیهالسلام ارائه شده که حاوی مطالب ارزشمند تاریخی بوده است.
سفر به خطۀ خراسان به دلیل زیارت حرم مطهر امام رضا همواره از نخستین گزینههای مردم ایران و شیعیان جهان برای گذران اوقات فراغت بوده است. اما این امر در دورۀ قاجار و پهلوی اول (رضاشاه) به علت نبود راههای مناسب و امنیت ممکن نبود. البته در آن زمان عبور و مرور معمولی مردم هم به سایر مناطق کشور دشوار بود به طوری که هر کسی برای ورود به هر شهری باید از کلانتری محل پروانه دریافت میکرد.
با گذشت زمان و گسترش راهها و امنیت در سراسر کشور و ورود اتومبیل کمکم سفر به سراسر ایران به ویژه خراسان افزایش یافت به طوری که تعداد سفرهای مردم به خراسان در دورۀ پهلوی دوم (محمدرضاشاه) اصلاً قابل مقایسه با دورۀ قاجار و پهلوی اول نیست.
به هر حال سفر به خراسان یکی از مهمترین مواردی بود که هرکسی را وسوسه مینمود آن را انجام دهد. در این میان عدهای از روزنامه نگاران برجستۀ کشور به خطۀ خراسان سفر نمودند و چند تن از آنها شرح سفر خود را در روزنامه منتشر نمودند. متن سفرنامه روزنامهنگاران علاوه بر مطالب جالب و خواندنی، از نظر تاریخی بسیار ارزشمند و مهم است.
در بخشی از کتاب پنج سفرنامه خراسان میخوانیم:
یکی از کاروانسراهای بازار سبزوار مختص بازرگانان ارمنی است که ارامنه تفلیس و ایروان در آنجا به تجارت ابریشم اشتغال دارند. در هر مغازه سقط فروشی تعداد زیادی کله قند آویزان کردهاند که از علامت روی لفاف آنها معلوم است از مارسی فرستاده شده. زردآلو و آلو و انگور سبزوار اشتهار فراوانی دارد و یخ چیزی است که در اینجا قیمتی برای آن نمیتوان قائل شد. زیرا هوای سبزوار در فصل زمستان به شدت سرد میشود و یخچالیها هم از این موقعیت استفاده نمودند یخ زیاد میگیرند.
بله
















