کتاب نوگویه ها (ترجمه کتاب کلمات طریفه)

نو گویه‌ها: ترجمه کتاب «الکلمات الطریفة» آسیب‌شناسى دانشوران و دیگر طبقات اجتماعى در قرن 11، نوشته علاّمه ملا محسن فیض کاشانى قدس‌سره

این اثر ارجمند که به سخن یکى از خوش‌گویان معاصر: به زبان‌تازى فخیم و فاخر و آرایه‌مند سامان یافته به گزارش پدیدآورنده بزرگوارش به سال 1060 ه.ق یعنى حدود پنجاه‌وچهار سالگى او به رشته تحریر درآمده رویکردى است روان‌شناختى و  جامعه‌شناختى با نگاهى نقّادانه و آسیب‌شناسانه بر وضعیت روانى و رفتارى اصناف گوناگون مردم در زمان مؤلّف.

فیض در لابه‌لاى این اثر در کنار نقدهاى مکرّر خود نسبت به طبقات مختلف، به ادّعاى خود راه راست و طریقه حقّ‌جویى و حقّ‌پویى را باز نموده است. چون وارد شدن به تفصیل بیان و تحلیل داورى‌هاى فیض حجم زیادى را به خود اختصاص داده، مقدّمه را از حدّ معمول بیرون مى‌برد، از ورود در آن سر باز زده، این مهم را به خواننده فهیم وا مى‌نهیم؛ امّا به‌راستى فیض در این اثر واقعیت‌هاى تلخى را در سده یازدهم هجرى نشانه رفته است که به‌واقع شنیدن آن ، دشوار و تصوّرش دشوارتر و باور آن آشوب‌انگیزِ جان است.

در واقع کلمات طریفه را مى‌توان به‌گونه‌اى، آسیب‌شناسى دین‌باوران و شریعتمداران و سپس دیگر طبقات تلقّى کرد که طبیبى شناسا آن را چنین تند و بى‌پروا سامان داده ، به رشته نوشته کشیده و به گفته خود: آب در جوى روزگار آورده است و سوهانى است آماده و صیقل‌آور براى آنکسى که در هواى زدودن زنگارها است و نسخه‌اى پُرنکته، اگرچه غم‌انگیز و تلخ، به تلخى داروهاى شفابخش ..