هند بهجز ادویه و طلا و غذاهای کثیف، فلسفه هم دارد و کتاب رساله پاتانجل ابوریحان بیرونی که به کوشش برزو قادری به فارسی روان برگردانده شده، ما را با فلسفه و آیینهای هند آشنا میکند. ابوریحان بیرونی، برای درک فلسفهی هند، زبان سانسکریت آموخت و پس از مطالعهی رسالهی پاتانجل به زبان اصلی و ترجمهی آن، فلسفهی هند را با عرفان و فلسفهی اسلامی تطبیق داد.
دربارهی کتاب رساله پاتانجل ابوریحان بیرونی
ابوریحان بیرونی کیست؟ او چهکاره است؟ فیلسوف، ریاضیدان، منجم و طبیعتگرد بود یا مورخ و ادیب؟ هیچکس نمیتواند از بین دریای بیکران گوهرهایی که ابوریحان بیرونی به جهان افزوده، یکی از آنها را وزین و گرانقدرتر از سایر دستاوردهای او بداند و حوزهی اصلی دانشاندوزی این دانشمند را مشخص کند. بخش نخست کتاب رساله پاتانجل ابوریحان بیرونی که به کوشش برزو قادری به فارسی امروزی برگردانده و بر آن شرحی نگاشته شده است، ما را با اقدامات و ارزش علمی و فرهنگی این اثر و سایر کتابهای ابوریحان بیرونی آشنا میکند.

رویکرد ابوریحان بیرونی در مطالعهی مکتبهای فلسفی هند با سایر پژوهندههای مسلمان، متفاوت بود. ابوریحان برای خواندن آثار فلسفی و ادبیات عرفانی هند، زبان سانسکریت را آموخت، فلسفه و عرفان هندی را فرا گرفت و با اقلیتهای مذهبی و باورمندان به فرقههای هند، به مباحثه و مناظره پرداخت. کتاب رساله پاتانجل ابوریحان بیرونی ما را با ارزش کار این دانشمند، شیوهی آشنایی او با عرفان و فلسفهی هند و تطبیق و مقایسهی فلسفه هندی با فلسفهی اسلامی آشنا میکند.
ابوریحان بیرونی؛ مفسر مکاتب فلسفهی هندی
برزو قادری ما را با سیر تاریخی اندیشه و عرفان هندی آشنا میکند و نشان میدهد که آموزههای فرهنگی هند چگونه به تکامل رسیدند. نخستین مکتب هندی «ودایا» نام داشت و این مکتب پس از مدت زیادی به «دارشانا» که مجموعهای از شش مکتب بود، تحول یافت.
یوگا یکی از آن شش مکتب است؛ مکتبی که بیشتر وجه عملی دارد تا نظری و بر روی جسم و تمرکز اثر میگذارد. هندوان، تاریخ بشر را به چهار دورهی ساتیا، ترتا، دواپارا و کالی تقسیم کردهاند که در هر دوره، یوگا مفهوم متفاوت و خاص خود را داشت.
کتاب رساله پاتانجل ابوریحان بیرونی در حال حاضر با متن اصلی آن که به زبان سانسکریت نگاشته شده، تفاوت زیادی دارد؛ زیرا یک بار ابوریحان بیرونی و سپس برزو قادری بخشهایی (با تفکیک از متن) را به کتاب افزوده و سپس تفسیرهای فلسفی به آن اضافه کردهاند؛ بهطور مثال، در بخشی از رسالهی پاتانجل که نویسندهی اصلی در آن قسمت شرح و توضیحی دربارهی کرامتهایی مثل غیب شدن، آگاهی از زمان و... را ارائه کرده، ابوریحان بیرونی بخشی طولانی با مضمون «توصیف هفت زمین» و فواید غذاها و راحت بودن هضم برخی از مواد غذایی را بازگو کرده است.
وفاداری به متن سانسکریت در رساله پاتانجل
ابوریحان بیرونی چیزی از متن اصلی کم یا به آن اضافه نکرده و تمام بخشهای آن را بدون موضعگیری و قضاوت، ترجمه کرده و شرح داده است؛ اما او خود با تمام این متن کهن موافق نیست و مخالفت خود را در مقدمه و مؤخرهی کتاب رساله پاتانجل ابوریحان بیرونی بهصراحت بازگو کرده است. ابوریحان بیرونی کارهایی مانند راه رفتن روی آب، ناپدید شدن و باخبر بودن از آینده را ممکن و مطابق با عقل نمیداند و احتمال وجود چنین چیزهایی را بهطور کل رد کرده است.
ابوریحان یک دانشمند مسلمان و ایرانی بود که خود در رسالهاش معترف شده است که تاکنون با هیچ بودایی دیدار نداشته، هیچ کتاب مربوط به بودیسم را نخوانده و هرچه دربارهی این فرهنگ و فلسفهی بوداییها میداند، از طریق نگاه و علم ایرانشهری خود است. البته ابوریحان یک بار به هند سفر کرد، اما در زمان سفر او، دیگر بودیسم در هندوستان رونقی نداشت و پیدا کردن فردی با باورهای بودایی دشوار بود.
با خرید رساله پاتانجل ابوریحان بیرونی نشر سورا، عجیبترین آموزههای فلسفی را که به فلسفهی هند مرتبط هستند، از دریچهی نگاه ابوریحان بیرونی که خود ایرانی و مسلمان است، خواهید دید و سپس با کمک تفسیرهای برزو قادری، بهسادگی مباحث این کتاب را درک خواهید کرد.
کتاب رساله پاتانجل ابوریحان بیرونی برای شما مناسب است اگر
- به کتابهای فلسفی کهن که شیوهی جهانبینی هندوان پیش از تولد مسیح را شرح میدهند، علاقهمندید.
- میخواهید با یکی از مهمترین آثار فلسفی و عرفانی هندی که شباهت و مطابقت این فلسفه را با عرفان اسلامی نمایان میکند، آشنا شوید.
- به آموزههای عرفانی کهن هند، یوگا، تصوف و عرفان اسلامی علاقهمندید.
در بخشی از کتاب رساله پاتانجل ابوریحان بیرونی میخوانیم
میدانیم که واژهی «عالَم» از ریشهی «علامت» بهمعنای نشانه مأخوذ است و نزد عرفا منظور از عالَم، آیات و نشانههای ذات و صفات، مستتر در غیبِ حق و احدیتِ وجود است به همین دلیل آنها عالَم را چیزی میدانند که امکان شناخت صفات و کمالات الهی را میسر میسازد.
امّا خودِ این عالم، گذشته از جزئیات بیحدّ، دارای ساحتهای کلی است و هر ساحت اختلاف کلی با ساحت دیگر دارد. ابنسینا قائل به سه ساحت کلی در عوالم وجود بوده است که عبارتند از: 1) عالم عقول دهگانه که مجرّد از ماده هستند 2) عالم نفوس که هر چند مجّردند ولی در فعل خود به مادّه نیازمندند و 3) عالم مادی که خود به دو عالم طبقهبندی میشود، عالم افلاک که بنابر نگرش قدما مبّرا از کون و فساد است و عالم عنصری که عالم تحت فلک قمر بوده و کون و فساد در آن واقع شود.
بنابراین معیارِ طبقهبندی ابنسینا مفهوم تجّرد و مادّه بوده یعنی عوالم وجود را از مجرد محض تا مادی طبقهبندی کرده است. پس در اینجا اشارهای به مفهوم مجرد و ماده ضروری است. واژهی "ماده" یعنی مدد کننده و یا امتداد دهنده و اصطلاحاً مادّه به موجودی گفته میشود که به پیدایش موجودی دیگر مدد رساند بر فرض خاک زمینهی پیدایش آب و حیات در گیاهان است و یا آب امکان فعالیت آتش را مهیا میسازد.
بله













