کتاب فتوت‌نامه‌ها و رسائل خاکساریه اثر مهران افشاری از نشر چشمه

کتاب فتوت‌نامه‌ها و رسائل خاکساریه به تصحیح و مقدمه‌ی مهران افشاری، مجموعه‌ای از متون تاریخی است که بخشی از فرهنگ و زندگی اجتماعی ایرانیان در دوره‌های گذشته را از زاویه‌ای کمتر دیده‌شده بررسی می‌کند. این اثر به سراغ سنت فتوت و جوانمردی و پیوند آن با گروه‌های مختلف اجتماعی می‌رود و در کنار متون اصلی، زمینه‌ای برای شناخت جایگاه این آیین‌ها در تاریخ فرهنگی ایران فراهم می‌کند.

درباره‌ی کتاب فتوت‌نامه‌ها و رسائل خاکساریه

کتاب فتوت‌نامه‌ها و رسائل خاکساریه؛ سی رساله به تصحیح و مقدمه مهران افشاری، مجموعه‌ای پژوهشی از سی رساله درباره‌ی آیین فتوت، جوانمردی، اصناف پیشه‌ور و سنت‌های قلندری و خاکساری در ایران است. این اثر با گردآوری و تصحیح رساله‌هایی از نسخه‌های خطی موجود در ایران و خارج از کشور، تصویری از باورها، آداب، قوانین و شیوه‌ی زندگی گروه‌هایی از مردم ایران در دوره‌های گذشته به دست می‌دهد.

مهران افشاری در مقدمه کتاب فتوت‌نامه‌ها و رسائل خاکساریه، مفهوم فتوت و جوانمردی را بررسی می‌کند و مسیر تاریخی آن را از عیاری و جوانمردی تا قلندری و خاکساری دنبال می‌کند. او همچنین به تاثیر آیین عیاری بر تصوف، ارتباط جوانمردی با ملامتی‌گری و جایگاه جوانمردان، قلندران و خاکساران در تاریخ اجتماعی و فرهنگ عامه ایران می‌پردازد. در این نگاه، فتوت مجموعه‌ای از توصیه‌های اخلاقی‌ست که بخشی از فرهنگ اجتماعی و مناسبات گروه‌های مختلف مردم بوده است.

ساختار رساله‌ها و اهمیت پژوهشی کتاب فتوت‌نامه‌ها

سی رساله‌ی کتاب فتوت‌نامه‌ها و رسائل خاکساریه در دو بخش تنظیم شده‌اند؛ هفده رساله در بخش فتوت‌نامه‌ها و سیزده رساله در بخش رسائل خاکساریه. محتوای این متون موضوعاتی مانند منش جوانمردان، آداب اصناف، روابط استاد و شاگرد، باورهای عامیانه و قواعد رفتاری را دربرمی‌گیرد. بخش قابل‌توجهی از این متون را آثاری تشکیل می‌دهند که نویسندگانشان از میان پیشه‌وران و مردم عادی بوده‌اند و همین ویژگی، آنها را به منابعی ارزشمند برای مطالعه تاریخ اجتماعی و فرهنگ عامه ایران تبدیل کرده است.

کتاب فتوت‌نامه‌ها و رسائل خاکساریه مهران افشاری همچنین با یادداشت‌ها، توضیحات و فهرست‌های تخصصی درباره‌ی اشخاص، کتاب‌ها، اصطلاحات، احادیث، اشعار و مکان‌ها تکمیل شده و از منابع مهم برای پژوهش در تاریخ تصوف، فرهنگ عامه و تاریخ اجتماعی ایران به شمار می‌آید.

خرید کتاب فتوت‌نامه‌ها و رسائل خاکساریه نشر چشمه برای علاقه‌مندان به تاریخ فرهنگی و اجتماعی ایران، عرفان و تصوف و مطالعه‌ی آیین‌ها و باورهای عامه، فرصتی برای آشنایی با بخشی کمترشناخته‌شده از میراث مکتوب ایران است. این کتاب با گردآوری و تصحیح مجموعه‌ای از رساله‌های تاریخی، منبعی ارزشمند برای پژوهشگران و علاقه‌مندان به فرهنگ و ادب ایران نیز به شمار می‌رود. اگر به مطالعه‌ی آثار پژوهشی درباره‌ی تاریخ و فرهنگ ایران علاقه دارید، فتوت‌نامه‌ها و رسائل خاکساریه می‌تواند انتخابی قابل‌تامل باشد.

کتاب فتوت‌نامه‌ها و رسائل خاکساریه برای شما مناسب است اگر

• به تاریخ اجتماعی و فرهنگی ایران و شناخت شیوه‌ی زندگی مردم در دوره‌های گذشته علاقه دارید.
• درباره‌ی عرفان، تصوف، فتوت و آیین جوانمردی مطالعه می‌کنید.
• به فرهنگ عامه، باورها و آداب‌ورسوم ایرانی علاقه‌مندید.
• برای پژوهش در تاریخ تصوف، اصناف و آیین‌های پیشه‌وران به منابع معتبر نیاز دارید.
• به مطالعه‌ی نسخه‌های خطی و متون تاریخی تصحیح‌شده و آثار پژوهشی دربارۀ فرهنگ ایران علاقه دارید.

در بخشی از کتاب فتوت‌نامه‌ها و رسائل خاکساریه: سی رساله می‌خوانیم

صوفیان بر خود فرض مى‌دانستند که بر یک جامه بسنده کنند و حتّى اگر آن جامه کهنه و دریده مى‌شد، بر آن وصله‌ها مى‌دوختند امّا آن را کنار نمى‌گذاشتند و در این‌باره به احادیث و روایات گوناگون استناد مى‌جستند. از آن جمله است

روایتى که بیان مى‌دارد پیامبر (ص) عایشه را دید که بر جامه خود پاره مى‌دوخت، پس گفت: «احسنت اى عایشه! چنین باید که هیچ جامه ننهى تا آنگاه که پاره بر آن ندوزى، که هر که وى را کهنه نبود، وى را نو نباشد یعنى نو آن جهانى.»

آنان بر آن بوده‌اند که هم پیامبر (ص) و هم صحابه بر جامه خود پاره مى‌دوخته‌اند و جامه وصله‌دار را گرامى داشته‌اند:

«در حدیث آمده است که رسول صلّى اللّه علیه و سلّم جامه مرقّع دوست داشته است و جامه خود را به دست خود پاره بردوخته است (...) عبداللهِ عمر رضى‌الله عنه روایت کند که رسول را صلّى‌الله علیه و سلّم دیدم که جامه خود را پاره برمى‌دوخت و ابوبکر را رضى اللّه عنه دیدم که گلیمى داشت، پاره بر آنجا مى‌دوخت.»

«و صحابه بیشتر مرقّع داشته‌اند و عمر خطّاب رضى اللّه عنه به ابتداى خلافت پیراهنى درپوشید و پاره‌پاره برگ خرما و پوست و دیگر چیزها بر وى مى‌دوخت تا به آخر عهد هفده من شده بود و هم در آن مرقّع جان به حضرت تسلیم کرد.»

«امیرالمؤمنین على رضى اللّه عنه جامه‌اى که پوشیدى، پاره‌هاى بسیار بر آن دوختى. گفتند: یا امیرالمؤمنین! این چیست؟ گفت: مرقّع پوشیدن خشوع دل و مذلّت نفس ثمره دهد، براى آن پوشم.»