معرفی و دانلود کتاب آمل سرزمین کهن

معرفی کتاب آمل سرزمین کهن

سفری عمیق در دل تاریخ طبرستان! اسدالله نوایی در کتاب آمل سرزمین کهن، لایه‌های پنهان تاریخ، اسطوره و فرهنگ شهر آمل را از دل منابع کهن، یافته‌های باستان‌شناسی و روایت‌های محلی بیرون کشیده و کتابی را در دسترس علاقه‌مندان قرار داده است که نه فقط یک پژوهش تاریخی، بلکه منبعی جامع برای درک فرهنگ مازندران است.

درباره‌ی کتاب آمل سرزمین کهن

اسدالله نوایی در کتاب آمل سرزمین کهن، از دوران پیشاتاریخ آغاز می‌کند؛ از اسطوره‌های ایرانی و جایگاه آمل در روایت‌های باستانی می‌گوید و سپس قدم به قدم با خواننده از دوره‌های تاریخی مختلف عبور می‌کند؛ از آماردها و اشکانیان تا ساسانیان و دوره‌ی اسلامی. او نشان می‌دهد که چگونه شهری مثل آمل در بزنگاه‌های مهم تاریخ ایران نقش‌آفرینی کرده و چگونه فرهنگ و هویت مردمش در گذر زمان شکل گرفته است.

کتاب، در کنار روایت تاریخی، به زندگی مردم نیز می‌پردازد؛ به طوایف و ساختار اجتماعی، آیین‌ها و جشن‌های محلی، زبان و باورها و به چهره‌های برجسته‌ای که از این دیار برخاسته‌اند. همین نگاه چندوجهی باعث شده که کتاب آمل سرزمین کهن اسدالله نوایی، تصویری کامل‌تر و انسانی‌تر از این شهر ارائه دهد؛ تصویری که گذشته و حال را در کنار هم قرار می‌دهد و نشان می‌دهد چگونه تاریخ در زندگی امروز مردم آمل جریان دارد.

روایت اسدالله نوایی از آمل، سرزمین اسطوره‌ها

منابع کهن، بنای آمل را به پادشاهان پیشدادی چون طهمورث، جمشید و فریدون نسبت داده‌اند و همین پیوند اسطوره‌ای، هاله‌ای از قدمت و اهمیت به این شهر بخشیده است. اسدالله نوایی در کتاب آمل سرزمین کهن، توضیح می‌دهد که این پیوند اسطوره‌ای آغاز ماجرا نیست. او با عبور از مرز روایت‌های افسانه‌ای، وارد جهان واقعی تاریخ می‌شود و نشان می‌دهد چگونه آمل از دل اسطوره‌ها بیرون آمده و در بستر زمان به یکی از مهم‌ترین کانون‌های تمدنی شمال ایران تبدیل شده است.

با مطالعه‌ی جغرافیای تاریخی آمل، شگفتی‌های بسیاری از این شهر آشکار می‌شود. اگر مایلید بیشتر از این شهر زیبا، تاریخ و فرهنگ آن بدانید، خرید کتاب آمل سرزمین کهن اسدالله نوایی را به شما پیشنهاد می‌کنیم. این کتاب می‌تواند دریچه‌ای تازه برای شناخت شهری باشد که تاریخش تنها بر سنگ‌نوشته‌ها و روایت‌های کهن خلاصه نمی‌شود، بلکه در زندگی امروز مردمش نیز جریان دارد.

دوست‌داران ایران زمین و جغرافیای تاریخی، با دانلود کتاب آمل سرزمین کهن انتشارات اودیسه، وارد روایتی زنده و کامل می‌شوند؛ روایتی که آمل را نه فقط به‌عنوان یک شهر، بلکه به‌عنوان یک میراث زنده‌ی تاریخی و فرهنگی پیش چشم می‌گذارد.

کتاب آمل سرزمین کهن برای شما مناسب است اگر

• به تاریخ محلی و ریشه‌های هویتی شهرها علاقه دارید.
• می‌خواهید مازندران را فراتر از طبیعتش بشناسید.
• اهل آمل هستید و می‌خواهید با گذشته‌ی شهر خود آشنا شوید.

در بخشی از کتاب آمل سرزمین کهن می‌خوانیم

شواهد بسیاری از سکونتگاه‌های جلگه مازندران، در نزدیکی خط ساحلی براثر پیشروی سطح آب دریا مدفون شده یا از بین رفته اند. تنها شواهدی قابل دستیابی اند که در سطحی بالاتر از منفی نوزده باشند. به همین دلیلی میزان و تعداد روستاهای اولیه شناسایی شده در مازندران، بسیار کمتر از تعداد واقعی آن است.

تمرکز محوطه‌های مربوط به این دوره تاکنون در شرق مازندران در حوالی شهرهای بهشهر و نکا و در غرب مازندران، در منطقه کلاردشت بوده است. پس از کاوش‌های کارلتون استانلی کوون در غارهای هوتو و کمربند، در بهشهر و معرفی شواهد دوره نوسنگی از لایه‌های بالایی این غارها، تعدادی محوطه مربوط به این دوره در شرق مازندران شناسایی شد که از مجموع پژوهش‌های صورت گرفته (نک: نگهبان، 1355ش؛ ماهفروزی، 1382ش) بیست و هشت استقرارگاه یا روستای اولیه نوسنگی در مازندران کشف شده که عمده آنها در شرق استان واقع است. از میان این محوطه‌ها، بیشترین اطلاعات از مردم این دوره از کاوش‌های غارهای هوتو و کمربند در بهشهر و نیز از غار راشک در کلاردشت به دست آمده است. اطلاعات حاصل از مطالعه غار کمربند حاکی از این است که مردم دوره نوسنگی که حدود هشت هزار سال پیش در این محل زندگی می‌کردند از ابزارهای سفالی سنگی و استخوانی بهره می‌بردند (کوون، 1951، ص73) از غار راشک کلاردشت نیز شواهدی از این دوره به دست آمده است. با وجود منسوب شدن ریخت شناسی سفال آن به دوره نوسنگی، هیچ دست افزار سنگی از این محوطه به دست نیامد. در لایه‌های برجای کاوش این غار، یک لایه ضخیم خاکستر به همراه تکه‌های سفال، مشابه سفال‌های مرحله‌ی پایانی نوسنگی به دست آمده است. با توجه به شواهد اندک به دست آمده، این محوطه را می‌توان یک استقرارگاه موقت، مربوط به اواخر دوره نوسنگی دانست (نک: وحدتی نسب، 2013)، (برگرفته از جلد دوم دانشنامه تبرستان و مازندران).

فهرست مطالب کتاب

پیش‌گفتار نویسنده
مقدمه
فصل اول: ایران
انسان نخستین
الف- شواهد باستان شناختی
ب- موقعیت جغرافیایی فلات ایران
ج- سنگواره‌‌های انسانی یافته شده پیرامون فلات ایران
هفت کشور
تاریخ و فرهنگ ایران باستان
نظری کلی به وضع فلات ایران
نخستین قبیله‌های ایرانی
تبار ایرانیان
خاستگاه ایرانیان
نام ایران
فصل دوم: مازندران
وجه تسمیه تبرستان و مازندران
مازندران
تبرستان
مرزهای تاریخی تبرستان و مازندران و قلمرو زبان تبری
پرشخوارگر/ پدشخوارگر
جغرافیایی تاریخی مازندران
زندگی مردم تبرستان (وضع جسمانی، غذا، لباس، خانه، صنایع دستی)
مازندران عصر پیش از تاریخ
مازندران در دوره پارینه سنگی
مازندران در دوره نوسنگی
مازندران در دوره مس سنگی
مازندران در دوره مفرغ
مازندران در عصر آهن
مازندران در دوره باستان
نخستین ساکنان تبرستان
سرزمین مردها
راه و روش، کیش و آیین، زبان، پیشه و هنر گروه مردهای بومی ایران
گروه مردها به سه دسته از مردمان تشکیل می‌شوند
1. دسته کادوسی‌ها
2. دسته مردها
3. دسته تبری‌ها
ساکنان کرانه جنوبی دریای مازندران
کاسپی‌ها
هیرکانی‌ها
دیوها
خزرها
آمورها
مردها و تبری‌ها در دوره هخامنشیان (559 - 330 پ. م)
سرزمین مردهای دوره هخامنشی‌ها
چریک‌های مردی و تبری در سپاه هخامنشی
زبان، راه و روش، کیش و آیین، و پیشه و هنر مردها و تبری‌های دوره هخامنشی
زبان.
راه و روش
کیش و آیین
پیشه و هنر
باج دیوانی
راه‌ها
مردها و تبری‌ها در دوره اسکندر مقدونی و جانشینان او (330 - 256 پ. م)
یورش اسکندر مقدونی به ایران
نبرد خونین تبری‌ها با اسکندر (330پ. م)
مردها و تبری‌ها در دوره پارت‌ها (اشکانیان) (256- 226پ.م)
شورش پارت‌ها و پیدایش دولت اشکانی
جنگ خونین مردها با اشکانیان
پادشاهان تبرستان در دوره اشکانی
مرز، زبان، راه و روش، پوشش، آرایش، پیشه و هنر و باج دیوانی تبرستانی‌های دوره اشکانیان
تبری‌ها در دوره ساسانیان (224/26 - 651/52 م)
اردشیر پاوک ساسان
تنسرا
پادشاهی خاندان گشنسپداد گرشاهی در تبرستان
خاندان حکومت گر زرمهری
مازندران در دوره اسلامی
فصل سوم: آمل
فلسفه آمل
علل پیدایش شهر آمل
وجه تسمیه و احداث آمل
شناسنامه تاریخی و تاریخ سیاسی آماردها
دوران اساطیری
دوران پادشاهی طهمورث
دوران پادشاهی جمشید
فریدون جم
منوچهر
آرش کمانگیر
کوش پیل دندان
در آگهی یافتن زال از کشته شدن نوذر
در رابطه با رزم رستم و اسفندیار
تخت طاقدیس
ورن (Varena)
کوس (Kus)
ورک
تمیشه
منوشان
آئین مردم آمل در دوره باستان
آیین زُروانی
آئین مهری
آئین مغانی
آئین صابئی
آئین یزیتی
آئین ابراهیمی
دیرین شناسی و باستان شناسی در آمل
کشف دندان ماموت
کشف و تشریح گرم رود بلیران
تپه.قلعه کش
پائین بازار و مسجد جامع
کافِر کِلی
جای پای حجاران باستان در نوا
ضرابخانه، مهر‌ها و سکه ‌های آمل
تمدن سفال در آمل
ذوب آهن در آمل
قلابُن
آمل در گذر زمان
ورود آریائی‌ها و اختلاط نژادی با آماردها
دوره مادها
دوره هخامنشیان
دوره سلوکیه (اسکندر مقدونی و آماردها)
دوره اشکانیان
دوره ساسانیان
مزدکیان در آمل
وضعیت عمومی آمل و طبرستان در دوره ساسانیان
روایت‌های فتح آمل توسط اعراب
آمل پس از اسلام
آمل در دوره خلفا (اُموی- عباسی)
آمل و لاریجان در دورۀ خلفا (22 تا 250 ه.ق)
الف - آمل و لاریجان در دوره خلفای عباسی
ب- قیام ونداد بن هرمزد (166ه.ق)
ج - قیام مازیار (223 تا 225 ه.ق)
آمل و لاریجان در دورۀ علویان طبرستان (250 ه.ق - 316 هجری)
1- حسن بن زید (داعى کبیر) (250 تا 270 ه.ق)
حملۀ یعقوب لیث به طبرستان (260 ه.ق)
2- محمد بن زید (270 تا 283 ه.ق)
3- ناصر کبیر (ناصرالحق) (301 تا 304 ه.ق)
4- حسن بن قاسم (داعى صغیر) (304 تا 316 ه.ق)
درگیری یعقوب لیث و داعی کبیر
سامانیان و آمل
حمله روس‌ها
آل زیار و آمل
آمل و لاریجان در دوره ترکان
الف: ترکان غزنوی (351 تا 598 ه.ق)
ب: دوره سلجوقیان (429 تا 590 ه.ق)
ملکشاه سلجوقی و آمل
دوره سلطان سنجر (جاولی و آمل)
اسماعیلیان در آمل
حکومت اردشیر باوند
ج: خوارزمشاهیان (490 تا 628 ه.ق)
شیخ خلیفه در آمل
آمل و لاریجان در دوره مغولان و ایلخانان (617 تا 736 ه.ق)
آمل و لاریجان در دوره تیموریان
الف: قیام مرعشیان (760 تا 1007 ه.ق)
ب: هجوم تیمور به آمل و لاریجان
آمل و لاریجان در دوره صفویه (907 تا 1135 ه.ق)
الف: آمل و لاریجان در عصر شاه اسماعیل صفوی (907 تا 930 ه.ق)
ب: آمل و لاریجان در عصر شاه طهماسب اول صفوی (930 تا 984 ه.ق)
ج: آمل و لاریجان در عصر شاه عباس اول صفوی (998 تا 1038 ه.ق)
تصرف قلعه ملک بهمن لاریجانی (شاهان دشت)
آمل و لاریجان در دورۀ افشاریه (1148 تا 1163ه.ق)
آمل و لاریجان در دورۀ زندیه (1163 تا 1203 ه.ق)
آمل و لاریجان در دورۀ قاجاریه (1210 ه.ق تا 1304 شمسی)
الف - آمل و لاریجان در عصر آقا محمد خان قاجار: (1192 تا 1211 ه.ق)
ب- آمل و لاریجان در عصر سلطنت فتحعلیشاه.قاجار: (1211 تا 1250ه.ق)
ج - آمل و لاریجان در عصر سلطنت محمّد شاه: (1250 تا 1264 ه.ق)
د- آمل و لاریجان در عصر سلطنت ناصرالدین شاه.قاجار: (1264 تا 1313 ه.ق)
سفر ناصرالدین شاه به آمل
طرح‌‌های عمرانی آمل در دوره ناصرالدین شاه
فرمان سال 1304ه.ق
فرمان سال 1305ه.ق
فرمان سال 1307 ه.ق
سرانجام اقدام حاج محمد حسن امین دارالضرب
م - آمل و لاریجان در عصر سلطنت مظفرالدین شاه.قاجار (1313 تا 1324 ه.ق)
ه- آمل و لاریجان در عصر سلطنت محمدعلی شاه.قاجار (مشروطه در آمل و لاریجان): (1324 تا 1327 ه.ق)
ی - آمل و لاریجان در عصر سلطنت احمد شاه.قاجار (1327 ه.ق تا 1304 شمسی)
انجمن طبرستان
آمل در تصرف نیروهای میرزا کوچک خان
آمل و لاریجان در دوره پهلوی (1304 -1357)
الف: آمل و لاریجان در عصر سلطنت رضا شاه (1304 تا 1320 شمسی)
ب- آمل و لاریجان در عصر سلطنت محمّدرضا شاه (1320 تا 1357 شمسی)
آمل در گفتارها و نوشتارها
ابن حوقل بغدادی
سفرنامه ابودلف الخزرجی
ابن خردادبه
ابوالفداء و احمد کاتب
اعلاق النفیسه و حدودالعالم، اصطخری و ابن فقیه
حمدالله مستوفی
مقدسی
حدودالعالم من المشرق الی المغرب
ابن رسته
یاقوت حموی
دولتشاه سمرقندی
ابن فندق
ابوالفضل بیهقی
ابن اسفندیار
سفرنامه جوزافا در ایران (1471 میلادی)
توماس هربرت
جوناس هنوی
سفرنامه جان مکدونالد کینر به آمل
هولمز
سفرنامه دارسی تاد در آمل
سفرنامه نی پیه در آمل
سفرنامه ساموئل گتلیب گملین (1770-1774 میلادی)
جیمز بیلی فریزر
ژوبر
سفرنامه اعتمادالسّلطنه
سفرنامه سیف الدّوله سلطان محمد (ملتزمین رکاب ناصرالدین شاه. 1292 قمری)
سفرنامه غلامحسین خان افضل الملک (1332 قمری)
گزارش سفر کنسول اَبوت (1844 میلادی)
سفرنامه هل رابینو (1288-1289 شمسی)
سفرنامه ملگونوف
سفرنامه جرج ناتائیل کِرزِن انگلیسی (1892میلادی)
سفرنامه ادوارد براون (1887 میلادی)
مادام کارلا سرنا
سفرنامه دمرگان فرانسوی (1889 میلادی)
میرزا ابراهیم نامی
سفر رضا شاه پهلوی به آمل
استرویوا
آقا لر بن محمد رفیع بن امین
محمد بن علی یزدایی
لسترنج و دکتر جان ریشارد
فرخان
تیمور مرعشی
دکتر محمد حسن
دکتر زرین کوب
پتروشفسکی
طوایف آمل
طایفه‌گرایی در آمل
تحلیل طوایف آمل
تاریخ طایفه گرایی
شناخت طوایف
زیر و ریز طایفه در تاریخ اجتماعی آمل
استیلای سیاسی طایفه
طوایف روستاهای آمل
مشخصه طوایف آملی
طوایف خاص آملی
طوایف تاریخی آمل
سر طوایف و طوایف ریشه دار
طایفه خارج شده از تاریخ
نظام خویشاوندی، مکان، دین و سیاست
معیار مردمی شکل گیری طایفه
طوایف عمده در آمل عبارتند از
1- طایفه نیاکی؛
2- طایفه آملی؛
3- طایفه اسکی؛
4- طایفه مُشایی؛
5- طایفه امیری؛
6- طایفه ایرایی؛
7- طایفه شاهاندشتی؛
8- طایفه دلارستاقی؛
9- طایفه کاردر؛
10- طایفه نوایی؛
11- طایفه بهرستاقی؛
12- طایفه لاسمی؛
13- طایفه رینه‌ ای؛
14- طایفه نوری؛
15- طایفه چلاوی؛
16- تیره رودگری‌ها؛
17- دسته گرجی‌ها؛
18- طایفه لیتکوهی؛
شرمه/شیرآمه
سیاه
عیساق (اسحاق)
19- طایفه فیروزکوهی؛
ابیاک
آریج
افتری
آکو
اندواری
بیج
تالش
آهی
بائو
باعث
بالو
بندار/بنّار
پاشا
تکا کله
چراتی
دریاباری
ملکشاه
تُرک
لُر
کُرد
کلیج
آهنگر/ جوکی/ کولی
بربری
هندو
خواجه ‌وند
بندپئی
گیلانی
نَفَر
دورانسری
درویش خیل
دماوندی
قجر
کُرمی یا کرمی
دراویش
محلات آمل
چاکسر محله
کاشی محله
پائین بازار محله
شاهاندشت محله
مشائی محله
کاردگر محله
نیاکی محله
قادی محله
گرجی محله
بازیار‌کلا
چلاوی راسته
بربری خیل
درویش خیل
دوران سر
شهربانو محله
اسپه کلا
خوش واش محله
اودشت محله /‌آور دشت ‌محله
لاسمی خیل / لاسمی محله
ملّت آباد
تجن جار
سبزه میدان
پیته کت
گل‌شهر
دباغچال (امت آباد)
نوآباد
هارون ‌محله
مصیبتان/مصیبتون
دین مردم آمل
خط و زبان مردم آمل
لوتَر کالسی؛ زبان کهن نوایی در منطقه لاریجان
آئین‌های رایج در آمل
جشن آبریزان
جشن پنچ
پنجک پتک
جشن هشت و هشت یا میر روز (مهرگان)
آش پختن گزنه (چهارشنبه سوری)
جشن تیر ماه سیزّه شو (تیرگان)
جشن 20 دی ماه
مارمِه/ شگون/ شگین
مراسم بیست و ششم نورز ماه (نوروز ماه)
مراسم برف چال (روز برف و جشن زن شاهی)
مراسم نخل گردانی در ماه محرم
مراسم شیلان (شِلان)
جشن پنج یک شو
آفتاب خواهی
صداهای شوم
رخدادها و جاذبه‌ها
رستم زال، پهلوان نامی ایران
شهر دوقلوی آمل: آمُلِ زَم
چاه چهل دختر
مسجد امام حسن عسکری (ع) آمل؛ کهن‌ترین حوزه علمیه ایران و نخستین مدرسه جهان اسلام
قرابت آمل و یمن
آملی‌ها و ساخت قبور ائمه در عراق
آمل، پایتخت جهان تشیع
تاریخ ورود امام زادگان (ع) به آمل
صحت و سقم سفر ائمه اطهار (ع) به مازندران
نامه امام جعفر صادق (ع)
آمل؛ شهر هزار قلعه
دروازه‌های تاریخی شهر آمل
برج و باروهای دفاعی شهر آمل
خندق‌های دفاعی شهر آمل
کاخ‌ها و کوشک‌های آمل
کاروان سراهای آمل
بندرگاه آمل
خانقاه در آمل
آتشکده آمل
قدمگاه خضر
ایستگاه راه آهن
جاده ابریشم
راه هراز؛ کهن‌ترین جاده جهان
آمل؛ شهر هزار سنگر
آتش سوزی بزرگ آمل
سد دریوک آمل و شاه اسماعیل صفوی
کلّه منار در آمل
نقش آملی‌ها در جنگ هندوستان
بانوی آملی مدفون در تاج محل
منابع و مآخذ