کتاب صوتی طنز و شوخ طبعی ملانصرالدین

کتاب صوتی طنز و شوخ طبعی ملانصرالدین نوشته عمران صلاحی، دربردارنده روایات، لطایف، قصه‌ها و... از شخصیت محبوب و معروف ملانصرالدین است که به شکل طنز بیان می‌شود.

این کتاب در دو بخش تهیه شده است. بخش اول حاوی مقاله‌هایی درباره شخصیت ملانصرالدین و بخش دوم شامل روایت‌های جذاب وی است. ملانصرالدین که شخصیتی ماندگار در ادبیات فارسی به شمار می‌رود، جای خود را در فرهنگ‌های عامیانه شرقی، از جمله ترک و فارس و عرب و افغان باز کرده و محبوبیت بسیاری دارد.

عمران صلاحی در اثر خود با بهره‌مندی از قلم زیبا و استوارش و با استفاده از نثر طنز و سرزنده خود، مجموعه‌ای کامل، شیرین و شنیدنی از حکایات ملانصرالدین و جایگاهش در بین قوم‌های مختلف را گردآوری کرده است.

ملانصرالدین می‌تواند هم همه‌کس باشد و هم هیچ‌کس نباشد. فارس‌ها او را ملا می‌خوانند و می‌گویند مال ماست. ترک‌ها نام او را خوجا گذاشته‌اند و عقیده دارند مال آن‌هاست. عرب‌ها به او جحا می‌گویند و ادعا دارند مال ایشان است. همان‌طور که می‌بینید ملا همه‌کس است و مال هیچ‌کسی نیست. برای اینکه دعوا را تمام کنیم، باید بگوییم ملا نه مال عرب‌ها، نه مال فارس‌ها و نه مال ترک‌هاست، بلکه او مال همه آن‌هاست. در واقع ملانصرالدین به مشرق زمین و جهان اسلام تعلق دارد، درست همانند قصه‌های هزار و یک شب.

قصه‌های ملانصرالدین درست مثل قصه‌های خود ماست، دقیقاً همان طنز تلخ و شیرینی که همواره در ذهن و آثار عمران صلاحی بوده و هست. در این قصه‌ها نکته‌هایی است که اگر انصاف داشته باشیم، می‌بینیم که حال ما، همکار، کاسب، همسایه و یا فلان مدیر و رئیس را توصیف می‌کند.

این قصه‌ها علاوه بر خنده‌ای که بر لب شما می‌آورند، تلنگری نیز می‌زنند و پندی هم می‌دهند. ملا به همراه خرش سراسر دنیای اسلام را پیموده و به زبان‌های ترکی، عربی و فارسی صحبت کرده و اکنون پایش به آمریکا و اروپا و دیگر نقاط دنیا رسیده و به زبان‌های اروپایی و دیگر زبان‌ها نیز سخن می‌گوید. بنابراین ملا ممکن است روزی در قم به سر ببرد، روز دیگر سر از پاریس دربیاورد، روز بعد در پاریز، یک روز در اسپانیا و روز بعدی در اصفهان. پس بهتر است اجازه دهیم ملا همچنان زنده بماند و به همه نقاط سرکشی کند.

جایگاه ملانصرالدین در فرهنگ‌های عامیانه:

قصه‌های ملانصرالدین از دیرباز در فرهنگ عامیانه مردمان شرقی رایج بوده و منبع اصلی آن هنوز معلوم نیست. حتی این موضوع که شخصیت او واقعی بوده و یا ساخته و پرداخته یک ذهن یا چندین ذهن خلاق بوده نیز همچنان مشخص نیست. آنچه پیداست این است که ملانصرالدین بین قوم‌های مختلف ایرانی، هندی، پاکستانی، عرب، افغان و بسیاری دیگر، شناخته شده و محبوبیت فراوانی دارد.

تعداد زیادی از مردمان این اقوام لطایف و قصه‌های او را شنیده و حتی بعضی آن‌ها را به خاطر سپرده‌اند. در شهر آنکارا در ترکیه مجسمه‌ای از او قرار دارد و در موزه‌ای در استانبول تصویری از او موجود است. ملانصرالدین به مردی شوخ‌طبع و دانا مشهور است. او قادر بود به هر چیزی که فکر کند، آن را به زبان آورد و هر کاری که می‌خواهد بکند. ملانصرالدین نسبت به قضاوت مردم بی‌تفاوت است. کار خود را می‌کند و همین موضوع موجب شده روایت‌های خنده‌داری از او وجود داشته باشد که شما را می‌خنداند و به فکر فرومی‌برد.

شهرت ملانصرالدین حتی به اروپا و به کشورهای آلمان و ایتالیا نیز رسیده. داستا‌ن‌هایش به زبان‌های زیادی ترجمه شده‌اند. داستان‌هایی که هر یک چند سطح متفاوت دارند. سطح اول سرگرم کننده و خنده‌دار، سطح دوم یک نکته اخلاقی و سطح سوم نکته‌ای بسیار لطیف و ظریف‌تر از دو سطح قبل، که به آیین صوفی متمایل است.

با عمران صلاحی بیشتر آشنا شویم:

عمران صلاحی نویسنده، شاعر و طنزپرداز در سال 1325 در تهران به دنیا آمد. پدر و مادرش آذری زبان بودند. بعضی از آثار او به زبان ترکی آذربایجانی است. صلاحی اولین شعر کودک خود را در مجله اطلاعات کودکان در سال 1340 و اولین شعر جدی‌اش را در مجله خوشه در سال 1347 به چاپ رساند. او حدود دو دهه در رادیو به کار مشغول بود. فعالیتش را از سال 1352 شروع کرد و در سال 1375 بازنشسته شد. او در دوران فعالیت خود مطالبی با عنوان «حالا حکایت ماست» را برای نشریات کارنامه، دنیای سخن و آدینه می‌نوشت.

از دیگر آثار او می‌توان به آی نسیم سحری، هفدهم، تفریحات سالم، طنزآوران امروز ایران، رویاهای مرد نیلوفری و یک لب و هزار خنده اشاره کرد. عمران صلاحی در مهر سال 1385 درگذشت.

در بخشی از کتاب صوتی طنز و شوخ‌طبعی ملانصرالدین می‌شنویم:

- خدا بچه‌ای به ملا داد. یکی از دوستانش پیش او رفت و گفت: «قدم نو رسیده مبارک. پسر است؟» ملا جواب داد: «نه.» طرف گفت: «حتماً دختر است؟» ملا با تعجب گفت: «درست است. چه کسی به تو خبر داد؟»

- ملا کوزه‌ای دست دخترش داد و کشیده‌ای به گوشش زد و گفت: «برو سر چشمه آب بیاور.» دخترش گریه‌کنان رفت. از ملا پرسیدند چرا طفل معصوم را بیخودی زدی؟ ملا گفت: «او را زدم که کوزه را نشکند. چون بعد از شکستن کوزه نتیجه‌ای عاید من نمی‌شود.»

- دختر ملا گریه‌کنان پیش او آمد و گفت: «شوهرم مرا کتک مفصلی زده.» ملا هم چوبی برداشت و او را حسابی چوب‌کای کرد و گفت: «برو به شوهرت بگو از این به بعد اگر دختر مرا بزند، من هم زنش را می‌زنم!»