سلام و درود، به نظرم بهترین کتاب ویکتور هوگو بعد از بینوایان است. گوژپشت نتردام صرفاً داستان کوآزیمودو و اسمرالدا نیست. هوگو به پاریس قرون وسطی، معماری، قدرت نهادهای مذهبی، تعصبات جمعی و زندگی طبقات مختلف نیز توجه می کند. توصیف های طولانی او از کلیسای نتردام و شهر پاریس ممکن است برای برخی خوانندگان جذاب و برای برخی دیگر دشوار باشد. اما این بخش ها یک کارکرد مهم دارند: شهر و بناهایش تقریباً به بخشی از شخصیت داستان تبدیل می شوند. کلیسای نتردام فقط محل وقوع حوادث نیست؛ نمادی از حافظه تاریخی، فرهنگ و تغییرات جامعه نیز هست. از این جهت، رمان هم یک داستان تراژیک است و هم اثری درباره تاریخ و هویت یک شهر.