نظر Shadi Baxtiar برای کتاب بوستان سعدی

مقامات یکی از انواع ادبی سنتی در ادب عربی و فارسی است. این نوع ادبی را بدیع الزمان همدانی (فوت 398 ه. ق) در زبان عربی ابداع کرد. ابوالقاسم حریری (فوت 516 ه. ق) این نوع ادبی را در ادب عربی به کمال رساند. مقامه نویسی در ادب عرب در قالب آثار منثور محصور نماند. بلکه با تحول و تطور گاهی در جامه نظم هم خود نمایی کرد. در ادبیات فارسی این نوع ادبی مورد اقتفا قرار گرفت. نویسندگان فارسی با حفظ اصول مقامه نویسی عربی و لحاظ اقتضائات زبان فارسی در این شیوه سخن پردازی تصرفات و نوآوریهایی هم روا داشتند. مقامات قاضی حمید الدین بلخی (فوت 559 ه. ق) نمونه مقامه نویسی اثر پذیرفته از ادب عربی است. سعدی در نوشتن گلستان که به نثر است از اسلوب مقامات پیروی کرده، قولی که عده‌ای از صاحبنظران برآنند. سهل است او حتی با نوآوری، به تاسی از مقامه پردازان ادب عرب که از روی تفنن یا نوآوری به صورت منظوم به مقامه سرایی پرداخته اند، ترجیح داده است در سرودن مقامه به نظم فارسی نیز طبع آزمایی کند. سعدی از بزرگ‌ترین شخصیت‌های ادبی ایران در طول تاریخ شعر و ادب فارسی است که در مورد جنبه‌های مختلف شخصیت و شعر او کتب و مقالات متعدد نوشته شده است؛ اما آنچه این نوشته در پی طرح آن است، مساله‌ای است که در نوشته‌های معاصران ما در باب سعدی کمتر بدان توجه شده است و آن، نشان دادن شخصیت معنوی و عرفانی سعدی در آثار او و به ویژه در بوستان است، بدین معنی که سعدی در این منظومه فقط از مفاهیم عرفانی استفاده نکرده است، بلکه فکر مسلط در این اثر، فکر عرفانی است و این مساله به دلیل تربیت عرفانی سعدی و یا حتی اعتقاد به این گونه آموزه هاست؛ چیزی که در تلقی قدما از شخصیت سعدی نیز کاملا مشهود است.