کتاب در خدمت و خیانت روشنفکران - جلد دوم

کتاب در خدمت و خیانت روشنفکران - جلد دوم دربردارنده‌ی مقالاتی از جلال آل احمد است که در آن‌ها تلاش کرده به ریشه‌های تاریخی و سیاسی مفهوم روشنفکری پی ببرد و این پدیده را تحلیل کند. آل احمد در این جلد، بحث روشنفکران سنتی را پیش می‌کشد، از تأثیر روحانیون و نظامیان بر آنان می‌گوید، جریان روشنفکری ایرانی را توضیح می‌دهد و در مورد نمونه‌های متأخر آن صحبت می‌کند.

درباره‌ی کتاب در خدمت و خیانت روشنفکران - جلد دوم

جلال آل احمد از جمله مهم‌ترین چهره‌های ادبی و فرهنگی ایران در دهه‌ی 1330 و 40 شمسی بود. او را نمی‌توان صرفاً نویسنده و رمان‌نویس دانست. آل احمد به خاطر سال‌ها حضور در حزب توده، در بطن حوادث سیاسی کشور هم حضور داشت و اتفاقات زیادی را از نزدیک لمس کرد. مجموعه‌ی این عوامل باعث شد تا او جریان روشنفکری و فرهنگی و سیاسی ایران را به‌ خوبی بشناسد و به‌عنوان یک متفکر، درک کاملی از موقعیت آن‌ها داشته باشد. کتاب در خدمت و خیانت روشنفکران - جلد دوم تلاش آل احمد برای توضیح این جریان و عقبه و ریشه‌های آن است. او در جلد اول به این جنبش در دنیا نگاهی انداخت و کوشید مسیر تکامل آن را در طول چند قرن توضیح دهد. در ادامه به دوران مشروطه رسید و نشان داد که چطور این پدیده از طریق تحصیل‌کردگان وارد کشور شد و خیلی زود موردتوجه قرار گرفت. گرچه اختلاف عمیقی با بخش سنتی و مذهبی جامعه داشت که هرگز حل نشد و همیشه به‌صورت تنش خود را نشان می‌داد. در کتاب پیش رو، او بر روی سال‌های اخیر متمرکز می‌شود و وضعیت روشنفکری معاصر را تشریح می‌کند.

با ظهور حکومت پهلوی و آغاز مدرنیزاسیون ایران، روشنفکری بار دیگر از محاق خارج شد و شکل جدی‌تری به خود گرفت. با تأسیس حزب توده، خیلی از جوانان و قشر تحصیل‌کرده و چهره‌های فرهنگی و هنری به این حزب گرایش پیدا کردند. از جمله‌ی آن‌ها جلال آل احمد بود. او اما کمی بعد از حزب جدا شد و مسیر دیگری در پیش گرفت. بااین‌وجود خود را از جریان روشنفکری کشور جدا نمی‌دید و با خیلی از آن‌ها همراه بود. اما در سال 1342 و با وقوع حادثه‌ی پانزده خرداد گسست بزرگی برای او رخ داد. آل احمد که از خانواده‌ای روحانی بود و به دین تعلق خاطر داشت، در مورد برخی از عقاید سکولار روشنفکری و چهره‌های غیرمذهبی این جریان دچار تردید شد. از همان سال او شروع به نوشتن مجموعه مقالاتی کرد که در آن‌ها به بازتعریف مفهوم روشنفکری می‌پرداخت. این مقالات که سال‌ها بعد در قالب کتاب در خدمت و خیانت روشنفکران - جلد دوم جمع‌آوری شدند، برداشت آل احمد را از این مفهوم نشان می‌دهند. او بحث را با روحانیون و نظامی‌ها آغاز می‌کند و می‌کوشد در مورد نقش نادیدهگرفته‌شده‌ی آن‌ها در جریان روشنفکری ایران صحبت کند. آل احمد معتقد است این دو گروه گرچه با تعاریف مدرن روشنفکری همخوان نیستند ولی به خاطر کار فکری‌ای که در تاریخ کشور کرده‌اند و قدرت رهبری‌شان، نشانه‌هایی از روشنفکری در آن‌ها هست. به همین خاطر این دودسته را روشنفکران سنتی می‌نامد. او در ادامه تلاش می‌کند به درگیری تاریخی روشنفکران و روحانیون بپردازد و برای تضاد و تعارض همیشگی آن‌ها پاسخی بیابد.

جلال آل احمد در فصل‌های پایانی کتاب در خدمت و خیانت روشنفکران - جلد دوم بحث روشنفکری مدرن را پیش می‌کشد و به وضعیت اخیر آن اشاره می‌کند. او توضیح می‌دهد روشنفکران معاصر چه کسانی هستند و چطور می‌توان آن‌ها درک کرد. آل احمد در این قسمت از چهره‌هایی نام می‌برد که به‌زعم او روشنفکر هستند و دلیل انتخابشان را بیان می‌کند؛ کسانی همچون بهار، دهخدا، کسروی، نیما، مصدق و خلیل ملکی.

کتاب در خدمت و خیانت روشنفکران - جلد دوم را نشر ارس منتشر کرده است.

کتاب در خدمت و خیانت روشنفکران - جلد دوم برای چه کسانی مناسب است؟

این کتاب به دوست‌داران آل احمد و علاقه‌مندان به مباحث سیاسی و تاریخی پیشنهاد می‌شود.

در بخشی از کتاب در خدمت و خیانت روشنفکران - جلد دوم می‌خوانیم

خلیل ملکی و یارانش را که در اواخر سال 1344محاکمه می‌کردند فرصتی داشتم که گاهی به مجلس خلوت‌شان بروم! - اتاقی پنج در هفت - در یکی از گوشه‌های دادرسی قدیم ارتش. پر از میز و نیمکت و تریبون و نظامی‌ها. چهار نفر سرهنگ هیئت‌قضات بود و دو نفر دادستان؛ دو نفر منشی با سه سرباز کشیک. هر یک گوشه‌ای از اتاق تفنگ به‌دست ایستاده و متهمان چهار نفر: ‌ خلیل‌ ملکی، رضا‌ شایان، میر‌حسین سرشار، علی‌جان شانسی. و تماشاچیان؟ هیچ روز بیش از جماعت قلیل متهمان نشدیم. و محاکمه از 16 بهمن 44 شروع شد و پس از پنج جلسه معلوم نشد چرا متوقف ماند، تا دوباره از 5 اسفند 1344 شروع بشود و در 24 اسفند خاتمه بیابد.