کتاب بیست سال با طنز

رویا صدر در کتاب بیست سال با طنز به سراغ یکی از مردمی‌ترین و اجتماعی‌ترین گونه‌های ادبی، یعنی «طنز مطبوعاتی» رفته و تحولات آن را در دوره‌ی معاصر، به لحاظ زبان، قالب و مضمون به بحث گذاشته است. مشخصه‌های این نوع از طنز در دهه‌های سوم و چهارم پس از انقلاب، همچنین مواجهات آن با جریان‌های سیاسی، اجتماعی و فرهنگی، موضوعات اصلی کتاب حاضر بوده‌اند. برای آشنایی با جریان طنزنویسی معاصر، با این اثر دقیق و ارزشمند همراه باشید.

درباره‌ی کتاب بیست سال با طنز

طنز و طنزپردازی چه در ادبیات فارسی و چه در آثار مکتوب سایر ملل، قدمت بسیاری دارد. اصولاً هر کجا که کلام مستقیم و صریح، گیرایی چندانی نداشته طنز به کمک نویسندگان و شاعران آمده و در هر زمان که عدم آزادی بیان و ستم حاکمان وقت، اجازه‌ی انتقاد را به اهالی قلم نمی‌‌داده، از طنز به‌عنوان ابزاری کارآمد برای بازنمایی واقعیت‌ها بهره گرفته شده. از آن‌جایی که ماهیت طنز با آشنایی‌زدایی‌ها و تداعی موقعیت‌های خنده‌دار همراه است، بیش از سایر انواع ادبی، توانسته با استقبال و توجه توده‌های مردم و مخاطبان عام روبه‌رو شود. به سبب همین اقبال گسترده‌ی عوام به طنز بود که نخستین نویسندگان مطبوعاتی ایران، از جمله علامه دهخدا، از زبان طنز برای انتقال مفاهیم اجتماعی به مخاطبان خود کمک گرفتند.

با گذشت بیش از یک قرن از نخستین حضور مطبوعات در جامعه‌ی ایران، بازهم دست‌اندرکاران این حوزه از همان روشی استفاده می‌کنند که نسل اول روزنامه‌نگاران معاصر به کار می‌گرفتند، یعنی کاربرد طنز برای نمایش حقایق اجتماعی، فرهنگی، سیاسی و... . برای اینکه با نحوه‌ی حضور طنز در مطبوعات دهه‌های سوم و چهارم پس از انقلاب اسلامی آشنا شوید، پیشنهاد می‌کنیم مطالعه‌ی کتاب بیست سال با طنز را آغاز کنید. رویا صدر که خود از طنزپردازان باتجربه‌ی معاصر محسوب می‌شود، در اثری که پیش رو دارید، طنز مطبوعاتی این دوره را از زوایای گوناگون مورد بررسی قرار داده است. ناگفته نماند که نویسنده از شرح و توصیف نشریات و سیر طنزنویسی دهه‌های اول و دوم بعد از انقلاب نیز غافل نبوده و بخش‌هایی از کتاب را نیز به معرفی آن‌ها اختصاص داده.

نویسنده در کتاب حاضر، از سرگذشت نشریات طنزی برایمان می‌گوید که در دهه‌های هفتاد و هشتاد سر برآوردند. برخی موفق شدند با حفظ معیارهای وزارت ارشاد و جلب توجه مخاطبان به حیات خود ادامه دهند اما برخی نیز مانند «خورجین» و «دنیای طنز» از انتشار بازماندند. شاید یکی از شناخته‌شده‌ترین نشریات این دوره، هفته‌نامه‌ی گل‌آقا باشد که توانست در دهه‌ی هفتاد محبوبیت چشمگیری را میان هواداران طنز به دست آورد. هرچند گل‌آقا نیز در دهه‌ی هشتاد اعلام تعطیلی کرد اما همچنان تأثیر خود را بر جریان‌های طنز فعلی حفظ کرده است. از مشخصه‌های بارز این دوره می‌توان به حضور پررنگ طنز سیاسی اشاره کرد که از سوی طرفداران جناح‌های سیاسی، به ابزاری برای برخوردهای فکری بین جناح‌های متخاصم بدل شده بود.

رویا صدر در خلال مباحث کتاب بیست سال با طنز می‌کوشد، مجلات و روزنامه‌های طنز بیست سال پس از انقلاب را به‌صورت موردی و به تفصیل، به مخاطبان معرفی نماید. موضوعات محوری هر نشریه، تاریخ تأسیس یا توقیف آن، صاحبان امتیاز، دسته یا حزب سیاسی مرتبط با آن، شورای نویسندگان و... از موضوعاتی هستند که در ذیل توضیحات مربوط به هر نشریه‌ی طنز مورد واکاوی قرار می‌گیرند. از این جهت، چنانچه به‌جای بررسی جریان کلی طنز مطبوعاتی صرفاً خواهان آشنایی با یک یا دو نشریه‌ی مورد نظرتان هستید، بازهم مطالعه‌ی کتاب حاضر نکته‌های تاریخی بسیاری را برایتان روشن خواهد کرد.

از بخش‌‌های جالب این اثر خواندنی، گزیده‌هایی است که نویسنده از نشریات گوناگون در اختیارتان قرار می‌دهد. مطالعه‌ی این گزیده‌ها به شما کمک می‌کند به درکی کلی از درون‌مایه و زبان ویژه‌ی هر یک از نشریات طنز پی ببرید و از این طریق، به شناختی جامع از عوامل متمایزکننده‌ی آن‌ها برسید. توجه داشته باشید که در این اثر، طنز مطبوعاتی در هر دو قالب نثر و نظم به یک اندازه مورد توجه بوده. برای اینکه با ساختار طنز مطبوعاتی در ایران معاصر آشنا شوید و نشریات مهم این دوره را با جزئی‌ترین ویژگی‌های آن‌ها، اعم از جناح فکری و ارزش‌های اصلی تا قیمت و قطع صفحات آن‌ها بشناسید، می‌توانید به اطلاعات مستند و معتبری رجوع کنید که رویا صدر در اثر پیش‌رو گردآورده.

کتاب بیست سال با طنز به کوشش نشر کتاب هرمس در اختیار علاقه‌مندان حوزه‌ی ادبیات مطبوعاتی قرار گرفته است.

کتاب بیست سال با طنز برای چه کسانی مناسب است؟

چنانچه قصد دارید با جریان طنزنویسی در ادبیات معاصر فارسی آشنا شوید، پیشنهاد ما به شما مطالعه‌ی دقیق کتاب بیست سال با طنز خواهد بود. اثری عالمانه، محققانه و موشکافانه که طنزنویسی معاصر را از جنبه‌های مختلف مورد تحلیل و واکاوی قرار داده است.

با رویا صدر بیشتر آشنا شویم

نویسنده و طنزپرداز، همچنین پژوهشگر موفق ایرانی که در چهارمین روز از مرداد 1339 زاده شده و تاکنون توانسته آثار ارزنده‌ای را به ادبیات معاصر فارسی پیشکش کند. رویا صدر در حوزه‌ی طنزنویسی کارنامه‌ی درخشانی دارد: برگزیده شدن در جشنواره‌ی مطبوعات سال 1367، برنده‌ی جایزه‌ی شعر طنز در جشنواره‌ی سوره (1374)، کسب عنوان نفر دوم برای جایزه‌ی مطبوعات در سال 1378 و... تنها گوشه‌ای از افتخارات ادبی وی محسوب می‌شوند.

رویا صدر چندی در شورای سردبیری مجله‌‌ی زن فعالیت داشته. همچنین آثار ادبی خود را در نشریات نام‌آشنایی چون گل‌آقا به چاپ رسانده. از کتاب‌های صدر می‌توان عناوینی از جمله «لطفاً نفس بکشید»، «اندیشیدن با طنز» و «یک، دو، سه طنز» را برشمرد.

در بخشی از کتاب بیست سال با طنز می‌خوانیم

مجلۀ هفتگی سیاسی- اجتماعی- انتقادی- طنز گل‌آقا، به صاحب‌امتیازی و مدیر مسئولی کیومرث صابری فومنی از 21 آبان 1369 در 16 صفحه در تهران انتشار یافت. دبیر شورای نویسندگان گل‌آقا، ابتدا مرتضی فرجیان بود، پس از درگذشت او، به‌طور غیر رسمی سیامک ظریفی عهده‌دار این مسئولیت شد ولی از 1375 به‌طور رسمی، هوشنگ معمارزاده دبیر شورای نویسندگان شد. پس از او، ابتدا مسعود کیمیاگر و سپس رضا رفیع به‌صورت غیر رسمی این مسئولیت را برعهده داشتند.

گل‌آقا در پی موج تعطیلی نشریات طنز در سه سالۀ ابتدای انقلاب، اولین طنزنامۀ هفتگی از 1360 به بعد بود و پیشینۀ آن به ستون «دو کلمه حرف حساب» روزنامۀ اطلاعات نوشتۀ کیومرث صابری فومنی (گل‌آقا) باز می‌گردد. نامگذاری مجله به گل‌آقا (شخصیت اصلی ستون «دو کلمه حرف حساب» روزنامۀ اطلاعات) این انتظار را در مخاطب ایجاد می‌کرد که این نشریۀ هفتگی تداوم‌بخش خط‌مشی این ستون موفق طنز در قالب و محتوا باشد. به یاد داشته باشیم که «دو کلمه حرف حساب» طرحی نو را در عرصۀ طنز مطبوعاتی ارائه داد و از همان ابتدا انتظار می‌رفت که مجلۀ گل‌آقا این نوآوری را تداوم بخشد و درعین حال در قالب یک نشریۀ هفتگی، تعمیق‌دهندۀ آن باشد.