بله
شادی و اندوه جزو نیازهای اساسی روحی و جسمی انسان به شمار می‌رود که برای هر کدام از آن‌ها فلسفه‌هایی مجزا در دین اسلام وجود دارد. جهت آشنایی با این اصول کاربردی کتاب شادی و اندوه از نگاه اسلام اثر محمدحسین ایراندوست را مطالعه کنید.
درباره‌ی کتاب شادی و اندوه از نگاه اسلام:
«شادی» و «اندوه» جزء نیازهای اساسی روحی و فطری انسان است. دین اسلام با اینکه به تمام نیازهای روحی و جسمی انسان همیشه توجه داشته، اما برای این دو مورد سفارشات ویژه‌ای در نظر گرفته است. آیات متعدد در قرآن و روایات از پیامبر اکرم (ص) و امامان معصوم (ع) در مورد شادی و اندوه، نشان می‌دهند که چقدر این دو نیاز در دین اسلام از اهمیت بالایی برخوردار هستند.
آیات قرآن شادی و نشاط را هم ستوده و هم نکوهش کرده است و همین دو موضع‌گیری مهم سبب اهمیت موضوع شده و ضرورت تحقیق و بررسی بیشتر را ایجاب می‌کند. مثلا در آیاتی مؤمنین را دعوت به شادی نموده و یا از حُسن شادی مومنان، زمانی که وعده‌های الهی، محقق می‌شود، یاد می‌کند و در آیاتی هم، شادی‌های بی‌جا را مورد انتقاد قرار داده است.
احادیث معصومین ضمن ترغیب و تشویق فراوان به نشاط و دوری از اندوه، ملاک‌هایی را برای شادی نیز بیان می‌کند از قبیل شادی اطاعت از خداوند، شادی پرهیز از گناه، شادی احیای ارزش‌ها و شادی احیای حق! همچنین عواملی در زندگی همانند ثروت، سلامتی، آرامش خاطر، مسافرت، کار و تأثیر آن بر شادی، پرهیزکاری، خوشرویی، بوی خوش، لباس روشن و... منجر به احساس شعف در انسان می‌شوند.
کتاب شادی و اندوه از نگاه اسلام در صدد است تا ضمن پاسخ به این سؤال که ماهیت شادی و اندوه در قرآن و روایات چیست و این دو نیاز روحی و فطری در اسلام از چه جایگاهی بر خوردار است، عوامل ایجاد شادی و اندوه از نگاه اسلام را تبیین نموده و ملاک‌های دینی در تمایز میان انواع شادی و اندوه ممدوح و مذموم را جمع‌آوری کرده و نمونه‌هایی از روش‌های «شناختی» و «رفتاری» پیامبر اعظم (ص) و امامان معصوم در ایجاد شادی ممدوح را بیان کند. و از آن جا که این بحث می‌تواند از سلیقه‌های مختلف اشخاص، تاثیر پذیرد. تلاش زیاد به عمل آمده تا از اظهار نظر و بیان عقیده شخصی و دخالت دادن سلیقه‌های خاص فکری در بحث خودداری شده و به بیان باورهای مشهور و قابل دفاع بسنده شود.
کتاب شادی و اندوه از نگاه اسلام برای چه کسانی مناسب است؟
این کتاب راهنمای بسیار خوبی برای درک مفهوم واقعی شادی و اندوه در دین اسلام است و به افرادی پیشنهاد می‌شود که به موضوعات دینی و اخلاقی علاقه دارند.
در بخشی از کتاب شادی و اندوه از نگاه اسلام می‌خوانیم:
شادی حقیقی که در قرآن به عنوان فضیلت اخلاقی از آن یاد شده، شادمانی به خاطر فضل و بخشش الهی است. در مرحله شادی طبیعی اشاره شد که وصول بشر به رحمت الهی موجب شادی است. و این ناشی از طبع اولیه انسان است. اکنون یک شادی درجه دوم هم مطرح می‌شود و آن شادی است که شخص این رحمت را از جانب خدا می‌داند. این از بهترین انواع شادی‌ها محسوب می‌شود: «بگو که باید منحصرا به فضل و رحمت خدا شادمان شوند که آن شادمانی بهتر و مفیدتر از ثروتی است که می‌اندوزند.»
این «فرح» و شادی کاملا ممدوح و پسندیده است و از نوع «شادی طبیعی» نیست. شخص در این مرحله از شادی، نعمت‌ها را از فضل الهى و از جانب او می‌داند، نه از ناحیه خود. و همین سبب می‌شود تا شادى او رنگ الهى بیابد و سبب فخر فروشى و تکبّر نگردد.
آنچه مسلّم و روشن است، در این آیه انسان به شادی حقیقی «مأمور» شده است. یعنی به او امر شده که‌ای انسان باید این چنین شاد بشوید: «فَبِذَلِکَ فَلْیَفْرَحُوا»
بیشتر مفسران از این آیه (یونس، 58) امر و دستور به فرح و شادی را استنباط نموده و لذا این سؤال را مطرح کرده‌اند که چگونه ممکن است خداوند امر به شادی نماید در حالیکه در جای دیگر قرآن (سوره قصص، آیه 76) از شادی و فرح، نهی نموده است: «شادمان مباش که خدا هرگز مردم پر نشاط و شادمان را دوست نمی‌دارد».
در پاسخ بیشتر مفسران قاعده معیار تشخیص شادی پسندیده از شادی ناپسند، را گفته‌اند که از سوی افرادی مانند ابن عطیه اندلسی (481 -541) مفسر و محدث مالکی مطرح شده است. یعنی هرگاه «فَرح» با یک قیدی ذکر شود، شادی پسندیده و مطلوب است. و هرگاه بدون قید ذکر شود، شادی ناپسند مراد است.
ولی به نظر می‌رسد راه بهتر و شایسته تر آن است که بگوییم در ساحت انسانی، همه صفات و کیفیات نفسانی، مراتب و مراحل و درجاتی دارد. شادی هم از این قاعده مستثنی نیست. و برای آن سه مرحله «شادی مذموم» و «شادی طبیعی» و «شادی ممدوح یا حقیقی» قائل شویم. و امر خداوند به این شادی ممدوح و حقیقی تعلق دارد.
مرحوم علامه طباطبایی معتقدند «اَمر ِ به شادی و فرح» در این آیه افاده حصر دارد. یعنی منحصراً انسان به همین نوع شادی مأمور است. نه به شادی‌های دیگر. زیرا مقدم آوردن کلمه «بذلک» در این آیه می‌فهماند تنها و تنها به این نوع شادی، خوشحالی کنند، یعنی غیر فضل و رحمت الهی هیچ چیزی مایه خوشحالی نیست.
